İhracatta Birim Değer Arttı, Satılan Ürün Miktarı Azaldı: Dış Ticaret Haddi 91,3'e Geriledi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Temmuz 2026 dönemine ilişkin Dış Ticaret Endeksleri sonuçlarını açıkladı. Verilere göre ihracat birim değer endeksi geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 8,2 artarken ihracat miktar endeksi yüzde 4,9 azaldı. İthalatta ise birim değer endeksi yüzde 12,8 yükselirken miktar endeksi yüzde 6,9 geriledi. İhracat ve ithalat fiyatlarındaki farklı artışlar sonucunda dış ticaret haddi 95,3'ten 91,3'e düştü. Açıklanan sonuçlar, özellikle ihracatçı ve ithalatçı işletmelerin fiyatlandırma, maliyet yönetimi ve kârlılık analizleri açısından önem taşıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu tarafından 14 Eylül 2026 tarihinde yayımlanan Dış Ticaret Endeksleri, Temmuz 2026 haber bülteni, Türkiye'nin dış ticaretindeki fiyat ve miktar değişimlerini ortaya koydu.

Araştırmada ihracat ve ithalatın parasal değerlerindeki hareketlerin yanı sıra, satılan ve satın alınan ürünlerin birim değerleri ile miktarları ayrı ayrı incelendi.

Sonuçlara göre ihracatta birim değerler yükselirken ürün miktarlarında düşüş yaşandı.

Bilirkişilik Başvuruları Başladı: Son Tarih 18 Aralık

İçeriği Görüntüle

İthalatta da benzer bir eğilim görüldü. Ancak ithalat birim değerlerindeki artışın ihracat birim değerlerindeki artıştan yüksek olması, dış ticaret haddinin gerilemesine neden oldu.

Bu tablo, dış ticaret yapan şirketler açısından yalnızca satış tutarlarına değil, satış miktarlarına ve birim fiyatlara da odaklanılması gerektiğini gösteriyor.

İhracat Birim Değer Endeksi Yüzde 8,2 Arttı

TÜİK'in açıklamasına göre ihracat birim değer endeksi, Temmuz 2026'da geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 8,2 yükseldi.

İhracat birim değer endeksi, ihraç edilen ürünlerin birim değerlerindeki değişimi ölçüyor.

Bu gösterge, dış ticaret fiyatlarının zaman içerisindeki hareketlerinin değerlendirilmesinde kullanılıyor.

Ancak birim değer endeksindeki yüzde 8,2'lik artış, bütün ihracatçı şirketlerin ürün fiyatlarını aynı oranda artırdığı anlamına gelmiyor.

İhraç edilen ürünlerin niteliği, bileşimi ve farklı ürün gruplarının ağırlıkları genel endeks üzerinde etkili olabiliyor.

Bu nedenle işletmelerin kendi satış fiyatlarını ve ürün bazındaki gelirlerini ayrıca değerlendirmesi gerekiyor.

Temmuz 2026 Dış Ticaret Endekslerinde Son Durum

Veriler, dış ticarette birim değer artışlarının miktar değişimlerinden farklı yönde gerçekleştiğini gösteriyor.

Özellikle ihracatta miktar azalmasına rağmen birim değerlerin yükselmesi, ihracat gelirlerinin değerlendirilmesinde fiyat ve miktar etkilerinin birbirinden ayrılmasını önemli hale getiriyor.

İhracat Miktar Endeksi Yüzde 4,9 Azaldı

Temmuz 2026 döneminde ihracat miktar endeksi, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 4,9 geriledi.

İhracat miktar endeksi, fiyat etkilerinden arındırılmış olarak dış ticaret hacmindeki değişimi değerlendirmeye yardımcı oluyor.

Bu nedenle ihracatın parasal değerindeki artış veya azalışla miktar endeksindeki değişim aynı olmak zorunda değil.

Örneğin ihraç edilen ürünlerin ortalama birim değerleri yükselirken satılan ürün miktarı azalabilir.

Bu durumda ihracatın parasal değerindeki değişim, yalnızca miktar hareketlerine bakılarak açıklanamaz.

Özellikle sanayi ve üretim işletmelerinin ihracat performansını değerlendirirken miktar, birim fiyat ve toplam satış gelirlerini birlikte incelemesi önem taşıyor.

Yakıt İhracatında Birim Değer Yüzde 39,4 Arttı

İhracat birim değer endeksinin alt grupları incelendiğinde en dikkat çekici artışlardan biri yakıtlarda görüldü.

TÜİK verilerine göre yakıt ihracatı birim değer endeksi yıllık yüzde 39,4 yükseldi.

Ham maddelerde, yakıt hariç olmak üzere, yüzde 10,0 artış gerçekleşti.

Gıda, içecek ve tütünde yüzde 6,5; imalat sanayinde ise gıda, içecek ve tütün hariç yüzde 6,1 yükseliş kaydedildi.

Bu sonuçlar, dış ticarette ürün gruplarının farklı fiyat hareketleri gösterdiğini ortaya koyuyor.

Ancak yakıtlardaki yüksek birim değer artışı, ilgili ürün grubundaki ihracat miktarının da yükseldiği anlamına gelmiyor.

Nitekim aynı dönemde yakıt ihracatının miktar endeksinde önemli bir gerileme gerçekleşti.

Yakıt İhracat Miktarı Yüzde 30,2 Geriledi

TÜİK'in açıkladığı verilere göre yakıt ihracatı miktar endeksi Temmuz 2026'da yıllık yüzde 30,2 azaldı.

Buna karşılık yakıt ihracatının birim değer endeksi yüzde 39,4 yükseldi.

Bu iki gösterge arasındaki farklılık, dış ticarette fiyat ve miktar değişimlerinin farklı yönlerde hareket edebileceğini gösteriyor.

Ancak yakıt ihracatındaki miktar düşüşünün tek bir nedene bağlanması doğru değil.

Üretim koşulları, dış talep, ürün çeşitliliği ve diğer ticari gelişmeler dış ticaret hacmini etkileyebiliyor.

Bu nedenle değişimin nedenlerini kesin olarak belirlemek için ilave sektörel verilere ihtiyaç bulunuyor.

İmalat Sanayinde İhracat Miktarı Yüzde 4,2 Azaldı

İmalat sanayinde, gıda, içecek ve tütün hariç olmak üzere, ihracat miktar endeksi yıllık yüzde 4,2 geriledi.

Aynı grupta ihracat birim değer endeksi yüzde 6,1 arttı.

Bu sonuç, ilgili imalat sanayi ürünlerinde birim değer artışına rağmen ihracat miktarının geçen yılın aynı ayının altında kaldığını gösteriyor.

Ancak bütün imalat sanayi şirketlerinin ihracat miktarının yüzde 4,2 azaldığı sonucuna varılmamalı.

Farklı ürün ve faaliyet kollarında ihracat performansı değişebiliyor.

Özellikle işletmelerin ürün bazında satış miktarlarını, siparişlerini ve birim fiyatlarını ayrı takip etmesi gerekiyor.

Gıda ve Ham Madde İhracatında Miktar Artışı

Genel ihracat miktar endeksindeki düşüşe rağmen bazı ürün gruplarında yıllık artış gerçekleşti.

TÜİK verilerine göre gıda, içecek ve tütün ihracatı miktar endeksi yüzde 2,9 yükseldi.

Yakıt hariç ham maddelerde ise ihracat miktar endeksi yüzde 6,4 arttı.

Bu sonuç, ihracat miktarındaki genel düşüşün bütün ürün gruplarını aynı şekilde etkilemediğini ortaya koyuyor.

Özellikle ihracatçı şirketlerin faaliyet gösterdikleri sektörlere ilişkin ayrıntılı verileri incelemeleri önem taşıyor.

Genel endeksteki düşüş, belirli bir ürün grubundaki ticari faaliyetlerin mutlaka azaldığını göstermiyor.

İthalat Birim Değer Endeksi Yüzde 12,8 Yükseldi

Araştırmada ithalat birim değer endeksi yıllık yüzde 12,8 arttı.

Bu oran, ihracat birim değer endeksindeki yüzde 8,2'lik artışın üzerinde gerçekleşti.

İthalat birim değerlerindeki yükseliş, özellikle yurt dışından ham madde, enerji veya diğer ürünleri temin eden şirketlerin maliyet değerlendirmeleri açısından önemli.

Ancak ithalat birim değer endeksinin artması, bütün ithalatçıların satın aldıkları ürünlere aynı oranda daha fazla ödeme yaptığı anlamına gelmiyor.

Ürünlerin türleri, tedarikçi ülkeler, sözleşme koşulları ve ithalat miktarları şirketler arasında farklılık gösterebiliyor.

Bu nedenle işletmelerin fiilî ithalat maliyetlerini kendi belgeleri üzerinden hesaplaması gerekiyor.

İthalat Miktar Endeksi Yüzde 6,9 Azaldı

Temmuz ayında ithalat miktar endeksi, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 6,9 geriledi.

Bu sonuç, ithal edilen malların fiyat etkisinden arındırılmış genel miktar göstergesinde azalış yaşandığını ortaya koyuyor.

Ancak ithalat miktarındaki düşüş, bütün ithalatçı şirketlerin daha az mal satın aldığı anlamına gelmiyor.

Örneğin gıda, içecek ve tütün ürünlerinde ithalat miktarı artarken bazı sanayi ürünlerinde azalış gerçekleşebilir.

Bu nedenle genel ithalat miktar endeksinin alt ürün gruplarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Gıda İthalatında Miktar Yüzde 24,4 Arttı

İthalat miktar endeksinin alt gruplarında en dikkat çekici artışlardan biri gıda, içecek ve tütün ürünlerinde görüldü.

TÜİK verilerine göre bu grupta ithalat miktar endeksi yıllık yüzde 24,4 yükseldi.

Yakıt hariç ham maddelerde ise yüzde 11,3 artış kaydedildi.

Buna karşılık yakıt ithalat miktarı yüzde 8,6, imalat sanayi ürünlerinin ithalat miktarı ise yüzde 7,7 geriledi.

Bu sonuçlar, ithalatın ürün gruplarına göre farklı yönlerde hareket ettiğini gösteriyor.

Ancak gıda ithalatı miktarındaki artış, Türkiye'deki bütün gıda ürünlerinde yerli üretimin azaldığı anlamına gelmiyor.

Böyle bir değerlendirme için üretim ve tüketim verilerinin de incelenmesi gerekiyor.

İthalat ve İhracat Fiyatlarındaki Artış Neden Önemli?

Dış ticaret yapan işletmeler açısından satış ve satın alma fiyatları, kârlılığın belirlenmesinde önemli unsurlar.

Özellikle ithal girdi kullanarak ihracat yapan üretim şirketlerinde bu ilişkinin dikkatle değerlendirilmesi gerekiyor.

İthal edilen ham maddelerin birim değerleri artarken ihraç edilen ürünlerin birim değerleri daha yavaş yükselirse kâr marjları üzerinde baskı oluşabilir.

Ancak sektör genelindeki endekslerden hareketle bütün ihracatçı şirketlerin kârlılığının azaldığı sonucuna varılmamalı.

Şirketlerin maliyet yapıları, üretim verimlilikleri, stokları ve satış fiyatları farklılık gösterebiliyor.

Bu nedenle genel dış ticaret endeksleri, işletmeye özgü mali verilerle birlikte kullanılmalı.

Dış Ticaret Haddi 91,3'e Geriledi

TÜİK'in Temmuz 2026 sonuçlarına göre dış ticaret haddi 91,3 olarak gerçekleşti.

Geçen yılın aynı ayında bu gösterge 95,3 seviyesindeydi.

Böylece dış ticaret haddi yıllık bazda 4,0 puan geriledi.

Dış ticaret haddi, ihracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine oranlanmasıyla hesaplanıyor.

Bu gösterge, ihracat fiyatlarıyla ithalat fiyatları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesinde kullanılıyor.

Ancak dış ticaret haddinin gerilemesi, tek başına ülkenin dış ticaret açığının aynı oranda büyüdüğü anlamına gelmiyor.

Dış ticaret açığı, ihracat ve ithalatın toplam parasal değerlerine göre hesaplanan farklı bir gösterge.

Dış Ticaret Haddinin 100'ün Altında Olması Ne Anlama Geliyor?

Dış ticaret haddi, ihracat ve ithalat birim değerlerinin karşılaştırılmasına dayanıyor.

Endeksin 100'ün altında bulunması, baz yıl fiyat ilişkisine kıyasla ihracat ve ithalat birim değerleri arasındaki dengenin ithalat aleyhine olduğunu gösteriyor.

Ancak bu durum, her ihracat işleminin zararına yapıldığı veya ithal edilen bütün ürünlerin ihraç edilen ürünlerden daha pahalı olduğu anlamına gelmiyor.

Dış ticaret haddi, farklı mal gruplarını içeren genel bir istatistik.

Bu nedenle şirketlerin kendi kârlılıklarını değerlendirmek için ürün bazında maliyet ve satış fiyatı analizi yapması gerekiyor.

Mevsim Etkilerinden Arındırılmış İhracat Miktarı Arttı

TÜİK'in açıkladığı mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ihracat miktar endeksi haziran ayında 139,6 seviyesindeydi.

Temmuz ayında ise yüzde 2,7 artarak 143,3'e yükseldi.

Bu sonuç, ihracat miktarının yıllık bazda gerilemesine rağmen önceki aya kıyasla artış gösterdiğini ortaya koyuyor.

Ancak yıllık ve aylık değişimler farklı karşılaştırma dönemlerine dayanıyor.

Bu nedenle yıllık yüzde 4,9'luk düşüş ile aylık yüzde 2,7'lik artış birbirleriyle çelişkili sonuçlar değil.

Ekonomik verilerin değerlendirilmesinde kullanılan dönemin ve arındırma yönteminin açık biçimde belirtilmesi gerekiyor.

Mevsim Etkilerinden Arındırılmış İthalat Miktarı Yüzde 8,7 Azaldı

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ithalat miktar endeksi, haziran ayında 125,7 olarak gerçekleşti.

Temmuz ayında ise yüzde 8,7 azalarak 114,7 seviyesine geriledi.

Bu veri, ithalat miktarında bir önceki aya göre dikkat çekici düşüş yaşandığını gösteriyor.

Ancak ithalat miktarındaki değişimin doğrudan şirketlerin stok politikalarından veya tek bir ekonomik gelişmeden kaynaklandığını söylemek mümkün değil.

İthalat, üretim faaliyetleri ve iç talep koşulları gibi farklı unsurlardan etkilenebiliyor.

İhracatçı Şirketler İçin Fiyatlandırma Stratejisi

İhracat birim değer endeksindeki artış, şirketlerin uluslararası fiyatlandırma stratejilerinin değerlendirilmesinde yardımcı olabilir.

Ancak genel endeksteki yüzde 8,2'lik artışın bütün ihracat ürünlerine fiyat artışı olarak uygulanması uygun olmayabilir.

Şirketlerin fiyatlandırma kararlarında üretim maliyetleri, rakip fiyatları, talep koşulları ve sözleşme yükümlülüklerini dikkate alması gerekiyor.

Özellikle döviz cinsinden yapılan uzun vadeli satış sözleşmelerinde fiyatların değiştirilmesi, sözleşmenin hükümlerine bağlı olabilir.

Bu nedenle işletmelerin genel fiyat hareketlerini kendi ticari koşullarıyla birlikte değerlendirmesi önem taşıyor.

İthalatçı Şirketlerin Maliyet Muhasebesine Etkisi

İthalat birim değerlerindeki artış, ithal ürünlerin maliyet hesaplamalarında dikkat edilmesi gereken bir gelişme.

Ancak birim değer endeksinin yükselmesi, mevcut stokların muhasebe değerinin otomatik olarak aynı oranda artırılması gerektiği anlamına gelmiyor.

İthal edilen ürünlerin maliyetleri, ilgili satın alma belgeleri ve mevzuat hükümleri çerçevesinde belirleniyor.

Özellikle satın alma bedeli, taşıma, sigorta ve ilgili diğer maliyetlerin muhasebeleştirilmesi işlemin niteliğine göre değerlendirilmeli.

Vergi Usul Kanunu ve işletmenin uyguladığı finansal raporlama çerçevesi dikkate alınmalı.

Bu nedenle TÜİK'in dış ticaret endeksleri, doğrudan muhasebe değerleme yöntemi yerine kullanılmamalı.

Döviz Kuru Etkisi Nasıl Değerlendirilmeli?

Dış ticaret yapan işletmelerin satış ve satın alma işlemlerinde farklı para birimleri kullanılabiliyor.

Bu nedenle döviz kurundaki değişimler, Türk lirası cinsinden hesaplanan gelirleri ve maliyetleri etkileyebilir.

Ancak dış ticaret birim değer endeksleriyle döviz kuru değişimi aynı gösterge değil.

Özellikle ithalat ve ihracat işlemlerinde fiyat hareketleri ile kur farklarının ayrı değerlendirilmesi gerekiyor.

Muhasebe kayıtlarında işlemin para birimi, işlem tarihi ve ilgili kur esas alınmalı.

Ayrıca dönem sonlarında yabancı para cinsinden alacak ve borçların değerlemesi, yürürlükteki ilgili muhasebe ve vergi hükümlerine göre gerçekleştirilmeli.

Dış Ticaret Yapan Şirketler İçin Kontrol Listesi

İhracat ve ithalat faaliyetleri bulunan işletmelerin aşağıdaki konuları değerlendirmesi yararlı olabilir:

1. Ürün bazında ihracat ve ithalat miktarlarının karşılaştırılması.

2. Birim satış fiyatları ile birim satın alma maliyetlerinin izlenmesi.

3. İthal girdilerin toplam üretim maliyeti içindeki payının değerlendirilmesi.

4. Döviz cinsinden ticari alacak ve borçların takip edilmesi.

5. Kur farklarının uygun dönemlerde muhasebeleştirilmesi.

6. Stokların satın alma maliyetleriyle muhasebe kayıtlarının karşılaştırılması.

7. İhracat sözleşmelerindeki fiyat ve teslim koşullarının incelenmesi.

8. Ürün bazında kâr marjlarının hesaplanması.

9. İlgili belgeler ile muhasebe kayıtları arasında mutabakat sağlanması.

10. İşletmenin nakit akışı ve finansman ihtiyaçlarının değerlendirilmesi.

Bu kontroller, şirketlerin dış ticaret faaliyetlerinden kaynaklanan maliyet ve fiyat risklerini daha sağlıklı yönetmesine yardımcı olabilir.

Dış Ticaret Endeksleri Yeni Bir Vergi Düzenlemesi Getiriyor mu?

TÜİK tarafından yayımlanan Dış Ticaret Endeksleri, yeni bir gümrük vergisi, KDV veya kurumlar vergisi düzenlemesi içermiyor.

Açıklanan göstergeler, Türkiye'nin dış ticaretindeki birim değer ve miktar değişimlerini ölçüyor.

Bu nedenle ihracat birim değer endeksinin yüzde 8,2 artması, ihracatçılara yeni bir vergi uygulandığı anlamına gelmiyor.

Benzer şekilde ithalat birim değer endeksindeki yüzde 12,8'lik artış, ithalattaki bütün vergi oranlarının aynı düzeyde yükseltildiğini göstermiyor.

Vergisel yükümlülükler, işlemin niteliğine ve yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre belirlenmeye devam ediyor.

Dış Ticarette Fiyat ve Miktar Farklı Yönlerde Hareket Etti

TÜİK'in 14 Eylül 2026 tarihinde yayımladığı Temmuz 2026 Dış Ticaret Endeksleri sonuçlarına göre ihracat birim değer endeksi yıllık yüzde 8,2 artarken ihracat miktar endeksi yüzde 4,9 azaldı.

İthalat birim değer endeksi yüzde 12,8 yükseldi, ithalat miktar endeksi ise yüzde 6,9 geriledi.

İthalat birim değerlerinin daha yüksek oranda artması sonucunda dış ticaret haddi geçen yılın aynı ayındaki 95,3 seviyesinden 91,3'e düştü.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ihracat miktarı bir önceki aya kıyasla yüzde 2,7 artarken ithalat miktarı yüzde 8,7 azaldı.

Açıklanan sonuçlar, dış ticaret yapan işletmelerin yalnızca toplam satış veya satın alma tutarlarını değil, ürün miktarlarını, birim fiyatlarını ve kârlılıklarını da birlikte değerlendirmesi gerektiğini gösteriyor.

Özellikle ithal girdi kullanan ihracatçı işletmeler açısından maliyet yönetimi ve ürün bazında fiyatlandırma analizleri önem taşıyor.