Türkiye’nin FATF 5’inci Tur Değerlendirme Raporu Yayımlandı

Türkiye’nin suç gelirlerinin aklanması ve terörizmin finansmanıyla mücadele sistemini kapsamlı biçimde inceleyen FATF 5’inci Tur Karşılıklı Değerlendirme Raporu yayımlandı.

Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı, raporun 23 Eylül 2026 tarihinde Mali Eylem Görev Gücünün internet sitesinde yayımlandığını duyurdu.

Yeni değerlendirme yalnızca mevzuatta gerekli düzenlemelerin bulunup bulunmadığını değil, bu kuralların uygulamada ne ölçüde etkili olduğunu da ele alıyor.

Bu nedenle rapor; bankalar, ödeme kuruluşları, finans şirketleri, serbest meslek mensupları ve MASAK mevzuatı kapsamında yükümlü sayılan diğer işletmeler açısından yakından takip edilmesi gereken belgelerden biri.

Değerlendirme Sadece Mevzuat Üzerinden Yapılmıyor

FATF değerlendirmelerinde iki temel boyut bulunuyor.

Bunlardan ilki teknik uyum. Bu bölümde ülkenin mevzuatının FATF tavsiyeleriyle ne ölçüde uyumlu olduğu inceleniyor.

İkinci boyut ise uygulamanın etkinliği.

Burada;

  • şüpheli işlem bildirimlerinin etkinliği,

  • risk bazlı denetimler,

  • müşteri tanıma uygulamaları,

  • yaptırımlar,

  • suç gelirlerinin tespiti,

  • malvarlığı dondurma ve müsadere süreçleri,

  • kurumlar arası bilgi paylaşımı

gibi alanların uygulamada ne ölçüde sonuç verdiği değerlendiriliyor.

Dolayısıyla yalnızca mevzuata uygun prosedür hazırlanması artık tek başına yeterli görülmüyor.

Şirketler Açısından Uyum Sistemlerinin Etkinliği Öne Çıkıyor

MASAK yükümlüsü işletmeler açısından müşteri tanıma prosedürü hazırlamak veya şirket içinde bir uyum politikası bulunması tek başına yeterli olmayabilir.

FATF yaklaşımında asıl önem taşıyan konulardan biri bu sistemlerin gerçekten çalışıp çalışmadığı.

Bu nedenle şirketlerin;

  • müşteri risk sınıflandırmalarını,

  • kimlik tespit süreçlerini,

  • şüpheli işlem değerlendirmelerini,

  • çalışan eğitimlerini,

  • iç kontrol sonuçlarını

düzenli olarak belgeleyebilmesi önem taşıyor.

Özellikle yüksek riskli müşteri ve işlemlerin standart müşterilerle aynı kontrol düzeyine tabi tutulması risk bazlı yaklaşım açısından yetersiz kalabilir.

Şüpheli İşlem Bildirimlerinin Kalitesi Önem Kazanıyor

MASAK uygulamalarında yalnızca kaç adet şüpheli işlem bildirimi yapıldığı değil, bildirimin içeriği ve analiz edilebilirliği de önem taşıyor.

Bir işletmenin şüpheli işlemi tespit ettiğinde yalnızca genel ifadelerle bildirim yapması yeterli olmayabilir.

Bildirimlerde;

  • işlemin neden olağan dışı olduğu,

  • müşterinin bilinen profili,

  • işlem tutarı ve sıklığı,

  • ilişkili kişi ve hesaplar,

  • şüpheyi oluşturan davranışlar

gibi bilgilerin açık şekilde ortaya konulması analiz sürecini güçlendirebilir.

Bu nedenle şirketlerin ŞİB süreçlerini yalnızca yasal süre kontrolü üzerinden yürütmemesi gerekiyor.

Risk Bazlı Yaklaşım Daha Fazla Önem Taşıyor

FATF sisteminin temel unsurlarından biri risk bazlı yaklaşım.

Bu yaklaşım tüm müşterilerin ve işlemlerin aynı risk seviyesinde kabul edilmemesini öngörüyor.

Şirketler müşteri veya işlemin;

  • faaliyet gösterdiği ülke,

  • sektör,

  • işlem büyüklüğü,

  • ödeme yöntemi,

  • ortaklık yapısı,

  • işlem geçmişi

gibi unsurlarına göre farklı kontrol seviyeleri uygulayabiliyor.

Yüksek riskli alanlarda daha sıkı inceleme yapılması, düşük riskli işlemlerde ise ölçülü bir yaklaşım benimsenmesi bekleniyor.

Gerçek Faydalanıcı Bilgileri Kritik Alanlardan Biri

Suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesinde şirketlerin gerçek faydalanıcılarının doğru tespit edilmesi önemli başlıklardan biri olmaya devam ediyor.

Bir tüzel kişinin yalnızca ticaret sicilindeki ortaklarının bilinmesi her zaman gerçek kontrol sahibinin belirlendiği anlamına gelmeyebilir.

Özellikle;

  • çok katmanlı şirket yapıları,

  • yabancı ortaklıklar,

  • dolaylı pay sahipliği,

  • vekâleten hareket eden kişiler

bulunan yapılarda gerçek faydalanıcının doğru tespiti daha ayrıntılı inceleme gerektirebilir.

Finans kuruluşları ve diğer yükümlülerin gerçek faydalanıcı bilgilerini güncel tutması önem taşıyor.

Finansal Kuruluşların İç Kontrol Sistemleri Yakından İzlenebilir

Bankalar, ödeme ve elektronik para kuruluşları ile diğer finansal kuruluşlar MASAK uyum sisteminin en yoğun uygulandığı sektörlerin başında geliyor.

Bu kuruluşların;

  • uyum programları,

  • işlem izleme sistemleri,

  • alarm senaryoları,

  • yüksek riskli müşteri kontrolleri,

  • şüpheli işlem bildirim süreçleri

denetimlerde önemli değerlendirme alanları oluşturuyor.

Otomatik işlem izleme sistemlerinin bulunması tek başına yeterli değil. Oluşan alarmların zamanında incelenmesi ve sonuçlandırılması da kontrol sisteminin etkinliği açısından önem taşıyor.

Finans Dışı Meslek ve İşletmeler de Kapsamda

Aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadele yükümlülükleri yalnızca bankacılık sektörüne ilişkin değil.

Mevzuatta yükümlü olarak belirlenen finans dışı sektörlerde de kimlik tespiti, kayıt saklama ve şüpheli işlem bildirimi gibi yükümlülükler bulunabiliyor.

Bu nedenle yükümlü statüsündeki;

  • belirli serbest meslek grupları,

  • taşınmaz işlemleriyle bağlantılı işletmeler,

  • kıymetli maden sektöründeki kuruluşlar,

  • finansal olmayan diğer yükümlüler

kendi faaliyetlerine özgü riskleri ayrıca değerlendirmeli.

Üç Yıllık Yol Haritası Yeni Sistemin Önemli Unsuru

FATF’ın 5’inci tur değerlendirme sisteminde dikkat çeken yeniliklerden biri, değerlendirme sonrasında ülkeler için hazırlanan zaman sınırlı yol haritası.

FATF, yeni tur kapsamında değerlendirmeye alınan ülkelere sistemin etkinliğini artırmak amacıyla üç yıl içinde yerine getirilmesi hedeflenen temel önerilen eylemler belirliyor.

Bu nedenle yayımlanan rapor yalnızca mevcut durumun fotoğrafını ortaya koymuyor.

İlerleyen dönemde Türkiye’de yapılabilecek;

  • mevzuat değişiklikleri,

  • MASAK düzenlemeleri,

  • denetim yöntemleri,

  • rehber güncellemeleri,

  • sektör bazlı yükümlülük değişiklikleri

açısından da önemli bir referans oluşturuyor.

Uyum Birimleri Düzenlemeleri Yakından Takip Etmeli

FATF değerlendirmesinin ardından mevzuatta veya uygulamada yapılabilecek değişiklikler, MASAK yükümlüsü şirketlerin mevcut prosedürlerini güncellemesini gerektirebilir.

Bu nedenle uyum birimlerinin yalnızca mevcut mevzuatı değil, FATF raporu sonrasında yapılacak düzenlemeleri de yakından takip etmesi gerekiyor.

Özellikle;

  • müşteri kabul politikaları,

  • risk modelleri,

  • şüpheli işlem senaryoları,

  • eğitim programları,

  • iç denetim planları

gelecekte yapılacak düzenlemeler doğrultusunda yeniden değerlendirme konusu olabilir.

Yönetim Kurullarının da Uyum Sürecine Dahil Olması Önemli

Aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadele süreçleri yalnızca uyum görevlisinin sorumluluğunda değerlendirilmemeli.

Şirket yönetimlerinin de oluşturulan uyum sisteminin etkinliğini takip etmesi gerekiyor.

Yönetim kuruluna sunulan düzenli raporlarda;

gibi göstergelerin takip edilmesi kurumsal uyum sistemini güçlendirebilir.

Türkiye İçin Yeni Değerlendirme Dönemi Başladı

Türkiye’nin FATF 5’inci Tur Karşılıklı Değerlendirme Raporunun yayımlanması, aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadele sisteminde yeni bir takip döneminin başlangıcını oluşturuyor.

Rapor doğrudan şirketlere yeni bir vergi veya beyanname yükümlülüğü getirmiyor.

Ancak rapordaki değerlendirmeler ve FATF tarafından belirlenen yol haritası doğrultusunda önümüzdeki dönemde mevzuat, denetim ve uygulama süreçlerinde yeni düzenlemelerin gündeme gelmesi mümkün.

MASAK yükümlüsü işletmelerin mevcut uyum programlarını yalnızca kâğıt üzerinde değil, uygulamadaki etkinliği bakımından da gözden geçirmesi önem taşıyor.