SGK’ya Başvurmadan Doğrudan Dava Açılabilir mi?
Sosyal Güvenlik Uyuşmazlıklarında Önce SGK’ya Başvuru Şartı
Sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan birçok uyuşmazlıkta, doğrudan dava açmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuru yapılması gerekiyor.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 4’üncü maddesi uyarınca, hizmet tespiti davaları hariç olmak üzere, sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce SGK’ya müracaat edilmesi dava şartı olarak kabul ediliyor.
Bu nedenle SGK’ya karşı açılacak davalarda, doğrudan iş mahkemesine başvurmak çoğu durumda davanın usulden reddedilmesine yol açabiliyor.
Sosyal Güvenlik Uygulamaları Herkesi Etkiliyor
Sosyal güvenlik reformu ile SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı tek çatı altında toplandı. Genel sağlık sigortası uygulamasının devreye girmesiyle birlikte SGK, ülkede yaşayan çok geniş bir kesimi ilgilendiren işlemler yapan en önemli kamu kurumlarından biri haline geldi.
SGK’nın işlemleri; işçileri, işverenleri, emeklileri, sigortalıları, hak sahiplerini, yabancı uyrukluları ve genel sağlık sigortası kapsamındaki kişileri doğrudan veya dolaylı olarak etkiliyor.
Bu geniş etki alanı, sosyal güvenlik uygulamalarından kaynaklanan uyuşmazlıkların da artmasına neden oluyor.
Sosyal Güvenlik Uyuşmazlıklarında Görevli Mahkeme Hangisidir?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 101’inci maddesine göre, sosyal güvenlik mevzuatının uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme iş mahkemesidir.
Buna göre, aksine özel bir düzenleme bulunmadıkça SGK’nın işlem ve uygulamalarına karşı iş mahkemelerinde dava açılması gerekir.
Ancak bu kuralın önemli bir istisnası vardır. SGK tarafından uygulanan idari para cezalarına karşı açılacak davalarda görevli mahkeme iş mahkemesi değil, idare mahkemesidir.
SGK Davalarının Sayısı Her Yıl Artıyor
SGK’nın taraf olduğu dava ve takip dosyalarının sayısı oldukça yüksektir.
2025 yılı verilerine göre, SGK lehine ve aleyhine açılan idari, hukuk, ceza, vergi, icra-iflas davaları ile icra takip dosyalarının toplamı yaklaşık 126 bin dosyaya ulaşmıştır.
Aynı yıl itibarıyla SGK’nın taraf olduğu derdest dava ve icra dosyası sayısı ise 1 milyonun üzerindedir.
2025 Yılında Açılan SGK Dava ve Takip Dosyaları
2025 yılında SGK’nın taraf olduğu yeni dosyaların dağılımı şu şekildedir:
Hukuk davaları: 38.128
İcra-iflas davaları: 2.411
İdari davalar: 10.417
Vergi davaları: 24
Ceza davaları: 5.327
İcra takip dosyaları: 69.759
Toplam: 126.066
Bu rakamlar, SGK işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların hem vatandaşlar hem de yargı sistemi açısından ne kadar geniş bir alanı etkilediğini göstermektedir.
SGK’nın Devam Eden Dosya Sayısı 1 Milyonu Aştı
2025 yılı itibarıyla SGK’nın taraf olduğu toplam derdest dava ve icra dosyası sayısı 1.035.016 olarak açıklanmıştır.
Bu dosyaların dağılımı şu şekildedir:
Hukuk davaları: 476.210
İcra-iflas davaları: 25.347
İdari davalar: 172.716
Vergi davaları: 191
Ceza davaları: 30.933
İcra takip dosyaları: 329.619
Toplam: 1.035.016
2026 yılı itibarıyla bu sayının 1,2 milyona yaklaştığı tahmin edilmektedir.
Dava Sayısındaki Artış Yargının İş Yükünü Artırıyor
SGK ile vatandaşlar veya işverenler arasında yaşanan uyuşmazlıkların artması, iş mahkemelerinin ve Yargıtay’ın iş yükünü de artırıyor.
Bu durum, davaların daha uzun sürede sonuçlanmasına, vatandaşların yargılama giderleriyle karşılaşmasına ve sosyal güvenlik haklarına geç ulaşmasına neden olabiliyor.
Bu nedenle mevzuatta, birçok uyuşmazlık bakımından dava açmadan önce SGK’ya başvuru zorunluluğu getirilmiştir.
SGK’ya Başvuru Dava Şartıdır
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 4’üncü maddesine göre, 5510 sayılı Kanun ve diğer sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce SGK’ya başvurulması gerekir.
Bu başvuru yapılmadan doğrudan dava açılması halinde mahkeme, idari başvuru yolu tüketilmediği için davayı usulden reddedebilir.
Bu nedenle SGK işlemlerine karşı dava açmayı düşünen kişilerin öncelikle Kuruma yazılı başvuru yapmaları önemlidir.
SGK Başvuruya 60 Gün İçinde Cevap Vermezse Ne Olur?
SGK’ya yapılan başvuruya 60 gün içinde cevap verilmezse, talep reddedilmiş sayılır.
Bu durumda kişi, SGK’nın açık ret cevabını beklemeden, 60 günlük sürenin sonunda dava açma yoluna gidebilir.
Başka bir ifadeyle, SGK’nın sessiz kalması başvurunun kabul edildiği anlamına gelmez. Kanun gereği bu durum zımni ret olarak değerlendirilir.
SGK’ya Başvuru Süresi Zamanaşımını Etkiler mi?
SGK’ya başvuruda geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmaz.
Bu düzenleme, kişinin idari başvuru yapması nedeniyle dava hakkını kaybetmesini önlemeyi amaçlar.
Ancak yine de sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında başvuru ve dava süreleri dikkatle takip edilmelidir.
Doğrudan Dava Açılırsa Ne Olur?
SGK’ya başvuru yapılması gereken bir konuda, doğrudan iş mahkemesinde dava açılması halinde mahkeme davayı usulden reddedebilir.
Çünkü bu tür uyuşmazlıklarda Kuruma başvuru, dava açılabilmesi için ön koşul niteliğindedir.
Bu nedenle gereksiz zaman kaybı ve yargılama masrafı yaşamamak için, dava açmadan önce uyuşmazlığın SGK başvurusu gerektirip gerektirmediği kontrol edilmelidir.
Hizmet Tespit Davaları Bu Kuralın Dışındadır
SGK’ya başvuru şartının en önemli istisnası hizmet tespit davalarıdır.
Hizmet akdine tabi olarak çalışmasına rağmen sigortalı bildirimi yapılmayan veya eksik bildirilen kişiler, zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti için doğrudan iş mahkemesinde dava açabilir.
Bu tür davalarda SGK’ya önceden başvuru yapılması zorunlu değildir.
Hizmet Tespit Davalarında SGK Davaya Katılır
Hizmet tespit davaları işveren aleyhine açılır.
Ancak dava açıldıktan sonra mahkeme tarafından SGK’ya re’sen ihbar yapılır.
SGK, ihbar üzerine davaya davalı yanında ferî müdahil olarak katılır. Kurum, yanında katıldığı taraf kanun yoluna başvurmasa bile karara karşı kanun yoluna başvurabilir.
Yargılama sonunda verilen karar kesinleştikten sonra SGK tarafından uygulanır.
SGK İdari Para Cezalarında Görevli Mahkeme Farklıdır
SGK’nın uyguladığı idari para cezalarına karşı açılacak davalarda görevli mahkeme iş mahkemesi değildir.
Bu tür davalar idare mahkemelerinde görülür.
Dolayısıyla uyuşmazlığın sosyal güvenlik hakkına mı, prim işlemine mi, hizmet tespitine mi yoksa idari para cezasına mı ilişkin olduğu doğru belirlenmelidir.
SGK’ya Başvuru Neden Önemlidir?
SGK’ya başvuru zorunluluğu, uyuşmazlıkların yargıya taşınmadan idari aşamada çözülebilmesini amaçlar.
Kuruma yapılan başvuru sonucunda bazı hatalı işlemler düzeltilebilir, eksik bilgiler tamamlanabilir veya uyuşmazlık mahkemeye gitmeden çözülebilir.
Bu durum hem yargının iş yükünü azaltır hem de vatandaşların daha kısa sürede sonuca ulaşmasını sağlayabilir.
Dava Açmadan Önce Nelere Dikkat Edilmeli?
SGK’ya karşı dava açmadan önce uyuşmazlığın konusu belirlenmelidir.
Dava konusu hizmet tespiti değilse, kural olarak önce SGK’ya başvuru yapılmalıdır.
Başvuru yazılı ve belgeli olmalı, talep açık şekilde belirtilmelidir. SGK’nın ret cevabı veya 60 gün içinde cevap vermemesi halinde dava açma aşamasına geçilebilir.
Sonuç
SGK’ya karşı açılacak davalarda genel kural, dava açmadan önce Kuruma başvuru yapılmasıdır.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, hizmet tespit davaları hariç olmak üzere sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda SGK’ya başvuru dava şartıdır.
SGK başvuruyu reddederse veya 60 gün içinde cevap vermezse dava açılabilir. Ancak hizmet akdine tabi çalışmaların tespiti için açılacak hizmet tespit davaları doğrudan iş mahkemesinde açılabilir.
Bu nedenle SGK’ya karşı dava açmadan önce başvuru şartı, görevli mahkeme ve dava türü dikkatle değerlendirilmelidir.
