Muhasebede Dönem Sonu Kontrolleri Neden Önemli?
İşletmelerde dönem sonu muhasebe işlemleri, mali tabloların doğru hazırlanması ve vergi hesaplamalarının sağlıklı yapılması açısından önem taşıyor. Kasa ve banka hesaplarından stoklara, cari hesaplardan vergi kayıtlarına kadar birçok kalemin dönem kapanmadan önce kontrol edilmesi gerekiyor.
Yapılacak kontroller, yalnızca muhasebe kayıtlarındaki hataların tespit edilmesini değil, işletmenin gerçek finansal durumunun daha doğru görülmesini de sağlıyor.
Kasa ve Banka Hesapları Kontrol Edilmeli
Dönem sonunda işletmenin kasa mevcudu ile muhasebe kayıtlarının karşılaştırılması gerekiyor. Banka hesaplarında ise muhasebe bakiyeleri ile banka ekstrelerinin uyumlu olup olmadığı kontrol edilmeli.
Banka masrafları, faiz gelirleri, kredi ödemeleri veya henüz muhasebeleştirilmemiş diğer hareketlerin bulunması hâlinde gerekli kayıtların tamamlanması önem taşıyor.
Dövizli banka hesaplarında da dönem sonu itibarıyla gerekli kur değerleme işlemlerinin yapılması gerekiyor.
Cari Hesaplarda Mutabakat Yapılmalı
Alıcı ve satıcı hesaplarının karşı firmalarla mutabakatının yapılması, dönem sonu kontrollerinin önemli aşamalarından birini oluşturuyor.
Uzun süredir hareket görmeyen hesaplar, ters bakiye veren cari hesaplar ve karşı taraf kayıtlarıyla uyuşmayan tutarlar ayrıca incelenmeli.
Cari hesap mutabakatları sayesinde mükerrer faturalar, eksik kayıtlar ve yanlış hesaba işlenen tahsilat veya ödemeler de tespit edilebiliyor.
Stok Kayıtları Fiili Durumla Karşılaştırılmalı
İşletmenin muhasebe kayıtlarında görünen stoklarla fiili stok miktarlarının uyumlu olması gerekiyor.
Dönem sonunda yapılacak sayım sonucunda stok fazlası veya noksanlığı ortaya çıkması durumunda farklılığın nedeni belirlenmeli. Fire, zayi, kayıp veya muhasebe kayıtlarından kaynaklanan farklılıkların niteliğine göre gerekli işlemler yapılmalı.
Stokların doğru değerlenmesi, işletmenin maliyetlerini ve dönem kârını doğrudan etkilediğinden ayrıca önem taşıyor.
Sabit Kıymet ve Amortisman Kayıtları İncelenmeli
Dönem içerisinde işletmeye alınan veya işletmeden çıkarılan maddi duran varlıkların kayıtları da gözden geçirilmeli.
Aktife alınan varlıkların maliyet bedelleri, amortisman oranları ve ayrılan amortisman tutarlarının kontrol edilmesi gerekiyor.
Satılan, hurdaya ayrılan veya artık işletmede bulunmayan varlıkların muhasebe kayıtlarında hâlen izlenip izlenmediği de dönem sonu çalışmalarında kontrol edilmesi gereken konular arasında bulunuyor.
Gelir ve Giderlerde Dönemsellik İlkesine Dikkat
Gelir ve giderlerin ilgili oldukları hesap döneminde muhasebeleştirilmesi gerekiyor. Özellikle birden fazla dönemi ilgilendiren kira, sigorta, abonelik ve faiz gibi işlemlerde dönem ayrımının doğru yapılması önem taşıyor.
Peşin ödenmiş ancak gelecek döneme ait giderler ile tahsil edilmemiş olmasına rağmen ilgili dönemde doğmuş gelirlerin doğru hesaplarda takip edilmesi, mali tabloların gerçeğe uygunluğunu etkiliyor.
Vergi Hesapları Beyannamelerle Karşılaştırılmalı
Muhasebe kayıtlarında bulunan vergi hesaplarının verilen beyannamelerle uyumu da dönem sonunda kontrol edilmeli.
Özellikle hesaplanan KDV, indirilecek KDV ve devreden KDV hesapları ile beyannamede yer alan tutarlar karşılaştırılmalı.
Stopaj ve diğer vergi yükümlülükleri ile SGK tahakkuk ve ödemelerinin muhasebe kayıtlarına doğru aktarılıp aktarılmadığının kontrol edilmesi de olası farklılıkların önüne geçilmesini sağlayabilir.
Mizan Kontrolü Mali Tablolardan Önce Yapılmalı
Dönem sonu kayıtlarının tamamlanmasının ardından ayrıntılı mizan üzerinden hesapların incelenmesi gerekiyor.
Normal çalışma karakterinin tersine bakiye veren hesaplar, uzun süredir hareket görmeyen bakiyeler ve olağan dışı tutarlar özellikle kontrol edilmeli.
Dönem sonu kontrollerinin düzenli şekilde gerçekleştirilmesi, bilanço ve gelir tablosunun işletmenin mali durumunu daha sağlıklı yansıtmasına yardımcı olurken, hatalı kayıtların sonraki dönemlere taşınmasının da önüne geçiyor.
