Gümüşün yatırım aracı olarak finansal sistem içinde daha fazla yer bulması, beraberinde vergisel tartışmaları da gündeme getirmiştir.
Değerli metaller arasında yer alan gümüş, tarihsel süreçte hem bir değişim aracı hem de sanayi girdisi olarak önemli bir konuma sahip olmuştur. Antik dönemlerden itibaren para sistemi içinde kullanılan gümüş, zamanla takı, ziynet eşyası ve endüstriyel üretimde yaygın biçimde değerlendirilmiş; böylece yalnızca parasal değil, aynı zamanda reel ekonomik bir değer unsuru hâline gelmiştir. Bu çok yönlü kullanım alanı, gümüşü diğer değerli metallerden ayıran temel özelliklerden biri olarak öne çıkarmaktadır.
Son yıllarda küresel ekonomik belirsizlikler, enflasyonist baskılar ve yeşil dönüşüm sürecinde artan sanayi talebi, gümüşe olan ilgiyi belirgin biçimde artırmıştır. Özellikle 2025 yılı itibarıyla gümüş fiyatlarında ve işlem hacminde gözlemlenen yükseliş, gümüşü yeniden güçlü bir yatırım aracı olarak gündeme taşımıştır. Bu gelişmeler, gümüşün yalnızca fiziki alım-satım işlemleriyle değil, bankalar aracılığıyla gerçekleştirilen yatırım ve finansal işlemler yoluyla da yoğun biçimde işlem görmesine neden olmuştur.
Gümüşün yatırım aracı olarak finansal sistem içinde daha fazla yer bulması, beraberinde vergisel tartışmaları da gündeme getirmiştir. Özellikle bankalar tarafından sunulan gümüş hesapları ve benzeri finansal ürünlerin hukuki ve mali niteliği, bu işlemlerin Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) karşısındaki durumunun yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Uygulamada, gümüş işlemlerinin emtia ticareti mi yoksa finansal işlem mi olduğu noktasında ortaya çıkan tereddütler, BSMV açısından belirsizliklere yol açmaktadır.
Bu çerçevede çalışmada, gümüş alım-satım işlemlerinin finansal boyutu ele alınarak, söz konusu işlemlerin BSMV yükümlülüğü karşısındaki durumu açıklanmakta ve uygulamada karşılaşılan sorunlar değerlendirilmektedir.
6802 sayılı Gider Vergisi Kanunu’nun 28 inci maddesinde, bankerlerin BSMV kapsamına giren işlemleri açıklamak gerekirse;
1. “Banka muamele ve hizmetleri,
2. Kendileri veya başkaları adına menkul kıymet alıp satmayı, alım– satıma aracılık etmeyi veya alıp sattıkları menkul kıymet karşılığı borçları ödemeyi taahhüt etmeyi meslek haline getirenlerin bu faaliyetleri,
3. Mevduat faizi vermek veya başka isimlerle faiz ve benzeri menfaatler sağlamak için sürekli halde para toplama işleri,
4. Ödünç para verme işleri.”
Mezkûr maddeye göre, verginin doğması için bir banka, aracı kurum veya sigorta şirketlerinin her ne şekilde olursa olsun kanun kapsamında bir işlemi yapması ve bunun sonucunda kendi lehlerine nakden veya hesaben para alması gerekmektedir.
BSMV vergisini oluşturan dört unsur vardır;
• Mükellef,
• İşlemin Varlığı ve Niteliği,
• Nakden veya Hesaben Tahsilat Yapılması,
• Lehe Para Kalması,
BSMV’de verginin doğması için bu dört unsurun birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
Gümüş işlemleri vergisel açıdan tek tip olmayıp, işlemin gerçekleştirilme biçimine göre farklı hukuki sonuçlar doğurmaktadır.
Fiziki Gümüş Alım-Satımı: Kuyumcular veya toptan ticaret yapan işletmeler tarafından gerçekleştirilen fiziki gümüş alım-satım işlemleri, ticari mal teslimi niteliğindedir. Bu işlemler bankacılık faaliyeti kapsamında değerlendirilmediğinden BSMV’nin konusuna girmemektedir.
Bankalar Aracılığıyla Yapılan Gümüş İşlemleri: Bankalar tarafından sunulan gümüş hesapları, yatırım amaçlı gümüş alım-satım işlemleri ve benzeri ürünler ise finansal işlem niteliği taşımaktadır. Bu noktada işlemin mahiyeti, BSMV açısından belirleyici olmaktadır.
Bankalar aracılığıyla gerçekleştirilen gümüş alım-satım işlemlerinde temel tartışma, bu işlemlerin emtia ticareti mi yoksa finansal işlem mi olduğu noktasında yoğunlaşmaktadır.
Uygulamada;
· Fiziki teslim içermeyen,
· Kaydi olarak yürütülen,
· Banka tarafından sunulan yatırım hizmeti kapsamında yapılan gümüş işlemleri,
Finansal işlem niteliği kazanmakta ve banka lehine bir gelir doğması halinde BSMV kapsamına girebilmektedir.
Buna karşılık, bankanın sadece aracılık ettiği ve kendi lehine bir menfaat elde etmediği işlemlerde BSMV’nin konusunun oluşmadığı kabul edilmektedir.
Gümüş işlemlerinde sıklıkla BSMV ile Katma Değer Vergisi (KDV) uygulamaları karıştırılmaktadır. Oysa bu iki vergi türü farklı hukuki temellere dayanmaktadır:
- KDV, mal teslimi ve hizmet ifasına ilişkin bir vergidir.
- BSMV, bankaların finansal işlemleri üzerinden alınan bir vergidir.
Bu nedenle fiziki gümüş teslimlerinde KDV gündeme gelirken, bankalar tarafından sunulan gümüş yatırım ürünlerinde BSMV değerlendirmesi yapılmaktadır.
Kambiyo işlemlerinde (döviz ve kıymetli maden alım-satımı) uygulanan Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) oranı, Cumhurbaşkanı Kararı ile 2022 yılında %0,2 (binde iki) olarak belirlenmiştir.
Burada önemli husus, kambiyo işlemlerinde uygulanacak BSMV(KMV) oranı değişiklik göstermiştir. Bu değişiklik şu şekilde;
- 07.12.2019 tarihine kadar – %01 (binde bir)
- 07.12.2019 – 24.05.2020 döneminde – %02 (binde iki)
- 24.05.2020 – 30.09.2020 döneminde – %1 (yüzde bir)
- 30.09.2020 tarihinden itibaren – %02 (binde iki)
Örnek: Bankadan 48,00 gr gümüşü, gümüş kuru:95.96 TL’den almıştır.
· Alınan gümüş miktarı: 48,00 gram
· Banka satış kuru: 95,96 TL / gram
Toplam işlem bedeli:
48,00 × 95,96 = 4.606,08 TL
BSMV-KMV: 4.606,08 TL*0,002=9,21TL
9,21 TL tutarın beyan ve ödemesi banka tarafından gerçekleştirilmektedir.
Gümüş alım-satım işlemleri, işlemin niteliğine bağlı olarak farklı vergisel sonuçlar doğurmaktadır. Fiziki gümüş ticareti BSMV kapsamı dışında kalırken, bankalar tarafından sunulan finansal nitelikli gümüş işlemleri BSMV’ye konu olabilmektedir.
Mevcut uygulamada yaşanan tereddütlerin giderilmesi için gümüş işlemlerine özgü açık düzenlemelere ihtiyaç bulunmaktadır. Bu sayede hem mükellefler hem de uygulayıcılar açısından vergisel belirlilik sağlanabilecek ve olası ihtilafların önüne geçilebilecektir.
Kaynaklar
Cumhurbaşkanı Kararı, Karar Sayısı:3031, Kabul Tarihi: 29.9.2020,RG 30.9.2020/31260.
Resmi Gazete(6802 Sayılı Kanun),(1956), Gider Vergiler Kanunu.13 Temmuz 1956.
Öz, M (2022). Bütçe Gelirleri İçerisinde Banka Ve Sigorta Muameleleri Vergisinin İncelenmesi: 2012-2022. Banka Ve Finans Hukuku Dergisi, 11 (44), 765 - 780.
UYARI: Bu içerik alobilgi.com.tr telifindedir. Bu içeriğin telif hakkı alobilgi.com.tr’e aittir. Yazının tamamı veya bir kısmı; izin alınmaksızın, kaynak gösterilmeden ya da aktif link verilmeden yayımlanamaz, çoğaltılamaz veya kopyalanamaz.
