Finansman Şirketleri: Yapı, Faaliyet ve BSMV Analizi

Finansman şirketleri, belirli mal ve hizmet alımlarını finanse etmek amacıyla kredi kullandıran, ancak mevduat kabul etmeyen finansal kuruluşlardır.

Finansal sistemin derinleşmesiyle birlikte banka dışı mali kurumların önemi artmıştır. Bu kurumlar arasında yer alan finansman şirketleri, özellikle tüketici finansmanı ve ticari kredilendirme alanında önemli bir rol üstlenmektedir. Türkiye’de bu şirketler, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu kapsamında faaliyet göstermektedir.

Finansman şirketleri; mal veya hizmet alımını finanse etmek amacıyla kredi kullandıran, ancak mevduat kabul etmeyen finansal kuruluşlardır. Bu yönüyle klasik bankalardan ayrılmaktadır. Başka bir ifadeyle, Her türlü mal ve hizmet alımı amacıyla gerçek ve tüzel kişilere finansman sağlayan kredi kuruluşlarıdır.

Mal veya hizmeti satın alan gerçek veya tüzel kişinin nam ve hesabına mal veya hizmetin teslim veya temini ile birlikte doğrudan satıcıya ödeme yapılması suretiyle kredilendirilmekte, kredi geri ödemeleri, adına kredi açılanlar tarafından finansman şirketlerine yapılmaktadır.

Tabi oldukları mevzuatları gereği kredilendirecekleri mal veya hizmetleri temin eden satıcılarla önceden yazılı şekilde genel bir sözleşme yapmaktadırlar.

Temel özellikleri:

• Mevduat toplamazlar
• Krediyi belirli bir mal veya hizmet alımına bağlı verirler
• Tüketici ve ticari finansman sağlarlar
• Denetimleri Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından yapılır.

Finansman şirketlerinin çalışma sistemi, satıcı ile müşteri arasında kurulan finansman ilişkisine dayanmaktadır. Müşteri, finansman şirketinin anlaşmalı olduğu satıcı üzerinden kredi başvurusunda bulunur. Başvurunun finansman şirketi tarafından değerlendirilip onaylanması halinde, kredi tutarı mal veya hizmetin teslimiyle birlikte müşterinin nam ve hesabına doğrudan satıcıya ödenir. Bu süreçte finansman şirketi, satın alma işlemini finanse eden taraf olarak konumlanır. Krediye ilişkin geri ödemeler ise müşteriler tarafından belirlenen vade ve taksit planı çerçevesinde, genellikle bankalar aracılığıyla finansman şirketine yapılır.

Finansman şirketleri, bireysel ve ticari ihtiyaçların karşılanmasına yönelik çeşitli kredi ve finansman hizmetleri sunmaktadır. Bu kapsamda; taşıt edinimini desteklemek amacıyla taşıt kredileri, konut alımlarına veya teminatlı bireysel ihtiyaçlara yönelik konut kredisi ve ipotek teminatlı finansman kredileri sağlanmaktadır. Ayrıca dayanıklı tüketim malları ile hizmet sektörüne yönelik harcamaların finansmanında kullanılan tüketici kredileri de yaygın olarak sunulan hizmetler arasındadır. Bunun yanı sıra işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmeleri için gerekli olan mal stoklarının finansmanına yönelik stok finansmanı kredileri de finansman şirketlerinin sunduğu önemli hizmetler arasında yer almaktadır.

Finansman şirketleri ile bankalar arasındaki temel farklar, faaliyet kapsamı ve fonlama yapısından kaynaklanmaktadır.

Bankalar, geniş kapsamlı finansal kuruluşlar olup mevduat kabul edebilir, kredi kullandırabilir, ödeme sistemleri hizmeti sunabilir ve çok çeşitli bankacılık işlemlerini gerçekleştirebilir. Buna karşılık finansman şirketleri mevduat kabul etmez; yalnızca belirli mal veya hizmet alımlarını finanse etmeye yönelik kredi sağlar.

Kredi kullanım amacı açısından da önemli bir ayrım bulunmaktadır. Bankalar genellikle serbest amaçlı kredi kullandırabilirken, finansman şirketleri krediyi çoğunlukla belirli bir satın alma işlemine bağlı olarak verir. Bu nedenle finansman şirketleri daha çok satış noktası finansmanı ve sektörel kredilendirme alanında faaliyet göstermektedir.

Fonlama yapısı bakımından bankalar topladıkları mevduatları krediye dönüştürürken, finansman şirketleri yurt içi ve yurt dışı borçlanma, özkaynak veya banka kredileri yoluyla kaynak sağlar.

Son olarak, hizmet çeşitliliği açısından bankalar çok daha geniş bir yelpazeye sahipken, finansman şirketleri daha sınırlı ve uzmanlaşmış bir faaliyet alanında çalışmaktadır. Bu nedenle finansman şirketleri, bankalara alternatif olmaktan ziyade onları tamamlayan bir yapı olarak değerlendirilmektedir.

Finansman şirketleri, başta taşıt kredileri olmak üzere, sadece mal ve hizmet finansmanı konusunda uzmanlaşan kadroları ile banka ve diğer finansal kuruluşlardan ayrılarak satış noktasında ve satış ile eş zamanlı olarak müşterilerine hızlı ve esnek çözümler üretmektedir.

Finansman şirketleri yalnızca tüketicileri değil, özellikle ekonomide daralma yaşanan dönemlerde uluslararası ve yerli sermayedarların işbirliği ile otomotiv sektörünü, KOBİ’leri ve Türkiye ekonomisini desteklemektedir.

Finansman Şirketleri tüketiciye doğrudan finansman sağlayarak, üretici firmalar üzerindeki finansman yükünü hafifletmekte ve bu firmaların asli faaliyet alanlarına odaklanmalarına, dolayısıyla üretimin artmasına katkıda bulunmaktadır.

Tablo 1: Finansman Şirketleri

Kaynak: https://www.bddk.org.tr/Kurulus/Liste/80

6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu kapsamında düzenlenen BSMV, banka ve sigorta şirketlerinin yaptığı işlemler üzerinden alınan dolaylı bir vergidir.

Finansman şirketleri de BSMV mükellefi olup, yaptıkları işlemler üzerinden vergi hesaplamak zorundadır.

Vergiye tabi işlemler:

• Kullandırılan kredilerden elde edilen faiz gelirleri
• Komisyon ve ücret gelirleri

Matrah: Lehe alınan para (faiz + komisyon)

BSMV’nin oran yapısını incelediğimizde mezkûr kanunun 33 üncü maddesinde belirtildiği gibi oran %15 olarak belirlenmiştir.

Tablo 2: Geçerli Olan BSMV Oranları

Tablo 2’de bankacılık işlemleri; kredi işlemleri, para transferleri, kredi kartı işlemleri, sigorta işlemleri olan; sigorta primleri ve sigorta tazminatları, döviz ve yatırım işlemleri; döviz alım-satım işlemleri ve hisse senedi ve tahvil işlemleri BSMV’ye tabidir.

Burada önemli husus, kambiyo işlemlerinde uygulanacak BSMV oranı değişiklik göstermiştir. Bu değişiklik şu şekilde;

Ø 07.12.2019 tarihine kadar – %01 (binde bir)

Ø 07.12.2019 – 24.05.2020 döneminde – %02 (binde iki)

Ø 24.05.2020 – 30.09.2020 döneminde – %1 (yüzde bir)

Ø 30.09.2020 tarihinden itibaren – %02 (binde iki)

BSMV’nin Uygulamadaki Etkileri;

• Kredi maliyetini artırır,
• Finansman şirketlerinin fiyatlama stratejisini etkiler,
• Bankalarla rekabet dengesini şekillendirir,

Finansman şirketleri, finansal sistemde bankalara alternatif bir yapı sunarak ekonomik faaliyetlerin desteklenmesinde önemli rol oynamaktadır. Ancak BSMV uygulamaları, bu şirketlerin maliyet yapısını doğrudan etkilemekte ve sektörde rekabet koşullarını belirlemektedir. Bu nedenle, finansman şirketlerinin vergilendirilmesine ilişkin düzenlemelerin açık ve öngörülebilir olması büyük önem taşımaktadır.

Kaynaklar

https://www.fkb.org.tr/uyelerimiz/finansman-sirketleri/tum-liste/

https://www.bddk.org.tr/Kurulus/Liste/80