Dernek, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin ortak bir amacı gerçekleştirmek için bilgi ve çalışmalarını sürekli birleştirerek kurduğu tüzel kişiliktir.

5253 sayılı Dernekler Kanununa göre dernek; kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere en az yedi gerçek veya tüzel kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarıdır. Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarında mükellef olarak sayılmayan derneklerin, tüzel kişilikleri itibarıyla gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmamaktadır. Ancak, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununda derneklere ait iktisadi işletmeler kurumlar vergisi mükellefiyeti kapsamındadır.

Vergi mevzuatında vergi kesintisi uygulaması, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü ve geçici 67 nci maddeleri ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci ve 30 uncu maddelerinde düzenlenmiştir.

Örnek: (X) Derneği tarafından gelir vergisi mükellefi Bay (A)’ya ait işyeri 2025 yılında aylık brüt 40.000 TL’ye kiralanmıştır. Dernek tarafından, Bay (A)’ya yapılacak kira ödemesi üzerinden %20 oranında (40.000 TL X %20) 8.000 TL vergi kesintisi yapılarak, ödeme veya tahakkukun yapıldığı yer vergi dairesine izleyen ayın 26’sına kadar muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ile beyan edilmeli ve bu tarihe kadar da ödenmelidir.

Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasında sayılan vergi kesintisi yapmak zorunda olanlarca, bu maddenin (5/b) bendi uyarınca, derneklere ait gayrimenkullerin kiralanması karşılığında derneklere yapacakları kira ödemelerinden %20 oranında vergi kesintisi yapmaları gerekmektedir. Bu kazanç, gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmeyip vergi kesintisi uygulaması ile nihai olarak vergilendirilmektedir. Ancak, özel kanunlarında; gelir veya kurumlar vergisi ya da her türlü vergi, resim ve harç bakımından istisna ya da muafiyet hükmü bulunan derneklere yapılan kira ödemelerinden vergi kesintisi yapılmayacaktır.

Derneklere Ait Gayrimenkuller ile Gayrimenkul Dışındaki Diğer Mal ve Hakların Kiralanması ve Satışının Katma Değer Vergisi (KDV) durumu?

Ø 1/1 inci maddesinde, Türkiye’de ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetlerin KDV’ye tabi olduğu,

Ø 1/3-d maddesinde, müzayede mahallerinde yapılan satışların KDV’ye tabi olduğu,

Ø 1/3-f maddesinde, Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakların kiralanması işlemlerinin KDV’ye tabi olduğu,

Ø 17/4-d maddesinde, iktisadi işletmelere dahil olmayan gayrimenkullerin kiralanması işlemlerinin KDV’den istisna olduğu, hüküm altına alınmıştır.

Derneklere ait gayrimenkul ve gayrimenkul dışındaki diğer mal ve hakların kiralanması işlemi KDV Kanununun 1/3-f maddesine göre KDV’ye tabi olmakla birlikte derneklere ait gayrimenkul kiralama işlemi KDV Kanununun 17/4-d maddesine göre KDV’den istisnadır. Ancak gayrimenkul dışındaki diğer mal ve hakların kiralanması işlemi söz konusu istisnadan yararlanamaz.

Derneklere ait gayrimenkul ve gayrimenkul dışındaki diğer mal ve hakların satışı KDV’nin konusuna girmez. Ancak derneklere ait gayrimenkul ve gayrimenkul dışındaki diğer mal ve hakların müzayede yoluyla satışı KDV Kanununun 1/3-d maddesine göre KDV’ye tabidir.

Derneklere ait iktisadi işletmelerin gayrimenkullerinin ve gayrimenkul dışındaki diğer mal ve haklarının bu iktisadi işletmeler tarafından kiraya verilmesi işleminde KDV Kanununun 1/1 maddesine göre KDV hesaplanması gerekmektedir. Ayrıca derneklere ait iktisadi işletmelerin gayrimenkullerinin ve gayrimenkul dışındaki diğer mal ve haklarının satışında da KDV Kanununun 1/1 maddesine göre KDV hesaplanması gerekmektedir.

Derneğin tasarruflarını bankada değerlendirmesi sonucunda elde ettiği menkul sermaye iratları;

Gelir Vergisi Kanununun 75 inci maddesinin;

(7) numaralı bendinde yer alan mevduat faizleri vadelerine göre %17,5, %15 ve %10 oranlarında (22/7/2006 tarihli ve 2006/10731 Sayılı BKK),

(12) numaralı bendinde yer alan faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kâr payları ile kâr ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kâr payları ve özel finans kurumlarınca kâr ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları vadelerine göre %17,5, %15 ve %10 oranlarında (22/7/2006 tarihli ve 2006/10731 Sayılı BKK),

(14) numaralı bendinde yer alan menkul kıymetlerin geri alım veya satım taahhüdü ile iktisap veya elden çıkarılması karşılığında sağlanan menfaatler (repo gelirleri) ise %15 oranında, tevkifata tabi tutulmaktadır.

Derneğin, üyelerinden aidat veya bağış adı altında topladığı ve/veya üyelerin değerlendirilmek üzere verdikleri paralarla müstakil bir eleman istihdamını gerektirecek boyutta menkul kıymet alım-satım faaliyetinde bulunması ve münhasıran bu faaliyet için eleman istihdam edilmesi ticari organizasyonun oluştuğu anlamına gelecektir ve söz konusu faaliyet dolayısıyla oluşan iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilmesi gerekecektir.

Dernek Yönetim Kurullarının Vergi Borçları Karşısındaki Sorumluluğu: Kanuni temsilcilerin bu ödevleri yerine getirmemeleri yüzünden mükelleflerin veya vergi sorumlularının varlığından tamamen veya kısmen alınamayan vergi ve buna bağlı alacaklar, kanunî ödevleri yerine getirmeyenlerin varlıklarından alınır. Bu hüküm Türkiye’de bulunmayan mükelleflerin Türkiye’deki temsilcileri hakkında da uygulanır.

Tasfiye edilerek tüzel kişiliği ticaret sicilinden silinmiş olan mükellefler dışındaki tüzel kişilerin ise tüzel kişiliklerinin veya tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin sona ermesi halinde, sona erme tarihinden önceki dönemlere ilişkin her türlü vergi tarhiyatı ve ceza kesme işlemi, müteselsilen sorumlu olmak üzere, tüzel kişiliği olanların kanuni temsilcilerinden, tüzel kişiliği olmayan teşekküllerde ise bunları idare edenler ve varsa bunların temsilcilerinden herhangi biri adına yapılacaktır.

Gıda Bankacılığı Faaliyetinde Bulunan Derneklere Yapılan Bağışların Gelir ve Kurumlar Vergisi Bakımından Durumu?

Fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan derneklere, Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde gıda bankacılığı kapsamında bağışlanan gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin maliyet bedellerinin gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirim konusu yapılması mümkündür.

Bağışı kabul edecek derneğin tüzüğünde ihtiyacı bulunanlara gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddesi yardımı yapabilmesine ilişkin hükümlerin bulunması gerekmektedir. Bununla beraber, derneğin başka alanlarda da faaliyet gösteriyor olmasının, kamuya yararlı dernek olup olmamasının uygulama açısından herhangi bir önemi bulunmamaktadır.

Gıda bankacılığı kapsamında yapılacak bağışların gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddesi niteliğinde olması gerekmektedir. Yapılacak bağışlar şartlı olarak (bedelsiz olarak ihtiyaç sahiplerine dağıtılmak üzere) yapılmalıdır.

İndirim konusu yapılacak bağışlar, bağışa konu mal bedeli fatura düzenleme sınırının altında kalsa dahi mutlaka fatura ile belgelendirilecek ve ayrıca taşıma için sevk irsaliyesi düzenlenecektir.

Bağışlanan mala ilişkin bilgileri eksiksiz olarak içerecek fatura, bağış yapılan dernek adına düzenlenecektir. Mal bedeli olarak faturada, bağışa konu malın maliyet bedeli (yüklenilen katma değer vergisi hariç) yazılı olacaktır. Faturada “İhtiyaç sahiplerine yardım şartıyla bağışlandığından KDV hesaplanmamıştır.” ibaresinin yer alması zorunludur.

Bağış işlemi karşılığında dernekler kendi mevzuatlarının öngördüğü belgeleri düzenleyecek ve bağış yapanlara bir örneğini vereceklerdir. Ticari faaliyetle uğraşanlarca düzenlenen faturalar, dernekler tarafından muhafaza edilecektir.

Ticari işletmeye dahil malların (gıda maddelerinin) bağışlanması durumunda bu mallar maliyet bedeline göre gider kaydedilir. Bu işlem, faturanın bir yandan gelir bir yandan da gider kaydedilmesi suretiyle gerçekleştirilir.

Fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan derneklere, Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bağışlanan gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin teslimi KDV Kanununun (17/2-b) maddesi kapsamında KDV’den istisnadır.

1/1/2019 tarihinden itibaren KDV mükellefleri tarafından bu istisna kapsamında yapılan işlemlere ilişkin yüklenilen KDV indirilebilir, ancak indirim yoluyla giderilemeyen KDV iade edilmez.

Kaynaklar

Gelir Vergisi Kanunu, Kanun Numarası: 193, Kabul Tarihi: 31.12.1960, RG 06.01.1961/10700

Dernek ve Vakıfların Vergilendirilmesi Rehberi

UYARI: Bu içerik alobilgi.com.tr telifindedir. Bu içeriğin telif hakkı alobilgi.com.tr’e aittir. Yazının tamamı veya bir kısmı; izin alınmaksızın, kaynak gösterilmeden ya da aktif link verilmeden yayımlanamaz, çoğaltılamaz veya kopyalanamaz.