Ürün İhtisas Borsasında Yeni Dönem: Vadeli İşlem Yetkileri Genişletildi
Ticaret Bakanlığı, Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) bünyesinde gerçekleştirilen işlemlere ilişkin iki önemli yönetmelik değişikliği yaptı. 8 Ekim 2026 tarihli ve 33394 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan düzenlemelerle elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin kapsamı genişletildi, aracı kuruluşların işlem yetkileri yeniden belirlendi ve geçici yetkilendirme süresi 31 Aralık 2028'e uzatıldı. Değişiklikler özellikle tarımsal ürün ticareti yapan şirketleri, lisanslı depoculuk sistemini kullanan işletmeleri ve borsa aracılarını ilgilendiriyor.
Türkiye Ürün İhtisas Borsasının faaliyetlerine yönelik düzenlemelerde önemli değişikliklere gidildi.
Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 8 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe giren iki yönetmelik değişikliği, borsada işlem görebilecek araçları ve aracı kuruluşların faaliyet esaslarını yeniden düzenledi.
Yeni hükümler, elektronik ürün senetlerinin yanı sıra doğrudan ürün işlemleri ve vadeli işlem sözleşmelerinin işleyişine ilişkin daha geniş bir çerçeve oluşturuyor.
Düzenleme, tarımsal ürün piyasalarında faaliyet gösteren işletmeler bakımından ticaret ve risk yönetimi seçeneklerinin gelişmesi açısından önem taşıyor.
TÜRİB Düzenlemesinde Neler Değişti?
8 Ekim 2026 tarihinde iki ayrı yönetmelikte değişiklik yapıldı.
Bunlardan ilki, Türkiye Ürün İhtisas Borsasında aracılık faaliyetleri ile aracıların gözetimi ve denetimine ilişkin.
İkinci düzenleme ise ürün ihtisas borsasının kuruluş, faaliyet, işleyiş ve denetim esaslarını kapsıyor.
Yapılan değişikliklerle borsanın işlem kapsamı genişletilirken aracı kuruluşların yetkileri, üyelik koşulları ve belirli işlem kısıtlamaları güncellendi.
Ayrıca ödeme, teslimat, takas ve teminat süreçlerine ilişkin bazı hükümler yeniden düzenlendi.
Borsada İşlem Görebilecek Araçların Kapsamı Genişledi
Yeni düzenlemeyle ürün ihtisas borsasının faaliyet kapsamına ilişkin tanımlar değiştirildi.
Önceki düzenlemede ağırlıklı olarak elektronik ürün senetleri ve bunlara dayalı vadeli işlem sözleşmeleri esas alınırken yeni düzenlemeyle doğrudan ürünler de kapsamda açıkça yer aldı.
Buna göre borsada ürünlerin, elektronik ürün senetlerinin, vadeli işlem sözleşmelerinin ve Bakanlık tarafından uygun görülen diğer sözleşmelerin işlem görmesine yönelik hukuki çerçeve genişletildi.
Ancak bu değişiklik, bütün tarımsal ürünlerin herhangi bir ilave koşul olmaksızın hemen işlem görebileceği anlamına gelmiyor.
İşlem esasları, ilgili mevzuat ve borsa yönergeleri çerçevesinde belirlenecek.
Elektronik Ürün Senedi Nedir?
Elektronik ürün senedi, lisanslı depolarda bulunan ve ilgili mevzuata göre senede bağlanabilen ürünleri temsil eden elektronik belgedir.
ELÜS olarak adlandırılan bu senetler, tarımsal ürünlerin fiziki teslim işlemleri gerçekleştirilmeden önce elektronik ortamda ticarete konu edilmesini mümkün kılıyor.
Bu sistem özellikle lisanslı depoculuk kapsamında muhafaza edilen ürünlerin ticaretinde önem taşıyor.
Ürünün fiziki olarak depoda bulunmasıyla elektronik senedin el değiştirmesi, farklı işlem aşamalarını oluşturabiliyor.
Dolayısıyla işletmelerin muhasebe ve stok kayıtlarında işlemin hukuki ve ekonomik niteliğinin doğru belirlenmesi gerekiyor.
Vadeli İşlem Sözleşmelerinin Tanımı Güncellendi
Yönetmelik değişikliğiyle vadeli işlem sözleşmelerinin tanımı yeniden düzenlendi.
Yeni tanımda doğrudan ürünler, ürünleri temsil eden elektronik ürün senetleri ve elektronik ürün senedi işlemlerine dayalı olarak borsa tarafından düzenli hesaplanan endeksler de dayanak varlık olarak değerlendiriliyor.
Böylece vadeli işlem sözleşmelerinin kapsamı yalnızca belirli bir elektronik ürün senediyle sınırlı tutulmamış oldu.
Bu değişiklik, tarımsal ürünlerin fiyat hareketlerine bağlı farklı sözleşme yapılarının oluşturulabilmesi bakımından önem taşıyor.
Ancak hangi sözleşmelerin fiilen işlem göreceği, borsanın ilgili kuralları ve uygulama kararlarına bağlı olacak.
Aracılar Kendi Nam ve Hesaplarına Vadeli İşlem Yapabilecek
Düzenlemenin dikkat çeken hükümlerinden biri, aracıların işlem yetkilerine ilişkin oldu.
Yeni yönetmeliğe göre aracılar, borsada elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesaplarına işlem gerçekleştirebilecek.
Bu değişiklik, aracılık faaliyetleri ile aracı kuruluşların kendi pozisyonlarına ilişkin işlemleri arasında yeni bir uygulama alanı oluşturuyor.
Ancak bu yetki, aracıların bütün ürünleri sınırsız şekilde kendi hesaplarına alıp satabilecekleri anlamına gelmiyor.
Özellikle elektronik ürün senetlerinin doğrudan alım satımına ilişkin kısıtlamalar devam ediyor.
ELÜS Alım Satım Yasağı Devam Ediyor
Yönetmeliğin 15'inci maddesinde gerçekleştirilen değişiklikle aracıların elektronik ürün senetlerini kendi nam ve hesaplarına alıp satamayacakları kuralı korundu.
Bununla birlikte belirli işlemler için istisnalar açıkça düzenlendi.
Örneğin müşteri işlemleri sırasında hatalı emir iletiminden kaynaklanan işlemlerin düzeltilmesi bu kapsamda değerlendirilebilecek.
Vadeli işlem sözleşmelerinin uzlaşma şekline bağlı olarak aracılara teslim edilen elektronik ürün senetleri için de istisna bulunuyor.
Ayrıca borsada işlem görebilecek asgari miktarın altında ürünü bulunan müşterilerin talepleri doğrultusunda gerçekleştirilen belirli işlemler de istisna kapsamında yer alıyor.
Bu nedenle aracı kuruluşların hangi işlemleri kendi nam ve hesaplarına gerçekleştirebileceklerini dikkatle değerlendirmesi gerekiyor.
Geçici Yetkilendirme Süresi 2028 Sonuna Uzatıldı
Yeni düzenlemeyle belirli aracı kuruluşlara ilişkin geçici hükümde yer alan tarih değiştirildi.
Daha önce 31 Aralık 2026 olarak belirlenen süre, 31 Aralık 2028 tarihine uzatıldı.
Böylece ilgili geçici yetkilendirme hükmünün uygulama süresi iki yıl daha devam edecek.
Ancak bu değişiklik, tüm aracılara herhangi bir başvuru veya yetkilendirme şartı olmadan faaliyet gösterme hakkı tanımıyor.
Süre uzatımının kapsamı, yönetmeliğin ilgili geçici hükümleri ve yetkilendirme koşulları çerçevesinde değerlendirilmeli.
Borsa Üyeliği Olmadan Aracılık Faaliyetine Başlanamayacak
Yönetmelikte yapılan önemli değişikliklerden biri de borsa üyeliğine ilişkin oldu.
Yeni hükme göre aracı olarak yetkilendirilen kuruluşlar, borsaya üye olmadan aracılık faaliyetlerine başlayamayacak.
Borsa üyeliğine ilişkin şartlar, başvuru usulleri ve faaliyet sırasında uyulması gereken ilkeler borsa yönergeleriyle belirlenecek.
Bu nedenle yalnızca aracı olarak yetkilendirilmiş olmak, bütün faaliyet koşullarının tamamlandığı anlamına gelmiyor.
İlgili kuruluşların üyelik süreçlerini ve borsanın güncel uygulama kurallarını da takip etmesi gerekiyor.
Ödeme ve Teslimat Süreçleri Güncellendi
Ürün ihtisas borsasının işleyişine ilişkin ikinci yönetmelik değişikliği, ödeme ve teslimat süreçlerini de kapsıyor.
Yeni düzenleme kapsamında elektronik ürün senedi işlemlerinde alıcı tarafın nakdi ödeme, satıcı tarafın ise elektronik ürün senedini teslim etme yükümlülüğü devam ediyor.
Vadeli işlem sözleşmelerinde ise tarafların yükümlülüklerini borsa yönergelerinde belirtilen uzlaşma şekline göre yerine getirebilmelerine imkân tanınıyor.
Elektronik ürün senedi ve vadeli işlem sözleşmelerinde ortaya çıkan yükümlülükler, ilgili takas ve saklama mekanizmaları üzerinden yerine getirilebilecek.
Doğrudan ürün işlemlerinde ise ödeme ve teslimat süreçlerinin ürünün özelliklerine göre borsa yönergelerinde düzenlenmesi öngörülüyor.
Teminat Uygulamaları Neden Önemli?
Borsa işlemlerinde teminatlar, tarafların sözleşmelerden doğan yükümlülüklerini yerine getirmelerine yönelik güvence mekanizmaları arasında bulunuyor.
Yeni düzenlemelerle ürün ihtisas borsasında teminat süreçlerine ilişkin çerçeve de güncellendi.
Teminat olarak kullanılabilecek araçlar ve bunların uygulanma koşulları, ilgili yönetmelik hükümleri ile borsa düzenlemeleri çerçevesinde değerlendirilecek.
Bu durum özellikle vadeli işlem sözleşmelerinde pozisyon açan işletmeler açısından önem taşıyor.
Şirketlerin teminat olarak ayırdıkları varlıkların likidite ve finansman ihtiyaçları üzerindeki etkilerini dikkate alması gerekiyor.
Tarımsal Ürün Ticareti Yapan Şirketlere Etkileri
Tarımsal ürün alım satımı yapan işletmeler açısından borsanın işlem kapsamının genişletilmesi, yeni ticaret ve risk yönetimi olanakları oluşturabilir.
Özellikle ürün fiyatlarındaki değişimlere karşı korunma amacıyla kullanılabilecek vadeli işlem sözleşmeleri, bazı şirketlerin finansal planlamasında önem taşıyabilir.
Ancak vadeli işlem sözleşmeleri fiyat riskini azaltma amacıyla kullanılabileceği gibi yeni finansal riskler de oluşturabilir.
Bu nedenle şirketlerin sözleşme koşullarını, teminat yükümlülüklerini ve olası nakit çıkışlarını dikkatle değerlendirmesi gerekiyor.
Lisanslı Depoculuk Sistemine Etkileri
Elektronik ürün senetlerinin işlem gördüğü piyasalarda lisanslı depoculuk sistemi önemli bir rol üstleniyor.
Lisanslı depolar, ilgili mevzuata uygun ürünlerin belirli koşullarda muhafaza edilmesini sağlıyor.
Bu ürünlere ilişkin elektronik senetler ise ticari işlemlerde kullanılabiliyor.
Yeni düzenlemeler, doğrudan ürün işlemlerinin ve farklı vadeli sözleşme türlerinin hukuki çerçevesini genişletiyor.
Bununla birlikte lisanslı depoculuk işletmelerinin mevcut izin, muhafaza, kalite ve kayıt yükümlülükleri yürürlükteki ilgili mevzuat kapsamında uygulanmaya devam ediyor.
Muhasebe Açısından ELÜS İşlemleri Nasıl Değerlendirilmeli?
Elektronik ürün senetlerinin muhasebeleştirilmesinde işlemin ekonomik niteliği önem taşıyor.
Bir işletmenin kendi stokunu temsil eden elektronik ürün senedine sahip olmasıyla yatırım amacıyla farklı bir senet edinmesi, aynı muhasebe sonucunu doğurmayabilir.
Bu nedenle işlemin muhasebeleştirilmesinde ilgili ürünün sahipliği, kontrolü, satış amacı ve uygulanan finansal raporlama çerçevesi dikkate alınmalı.
Vadeli işlem sözleşmelerinde ise sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerin niteliği ayrıca değerlendirilmeli.
Özellikle TFRS uygulayan işletmelerde finansal araçlara ve türev sözleşmelere ilişkin hükümler gündeme gelebilir.
Ancak her elektronik ürün senedinin otomatik olarak aynı finansal araç sınıfında muhasebeleştirileceği düşünülmemeli.
Vergilendirmede Mevcut Düzenlemeler Geçerli
8 Ekim 2026 tarihli yönetmelik değişiklikleri, elektronik ürün senetlerine veya tarımsal ürün ticaretine yönelik genel bir yeni vergi oranı belirlemiyor.
Düzenlemeler temel olarak borsa faaliyetlerinin kapsamını ve aracılık süreçlerini ilgilendiriyor.
Bu nedenle elektronik ürün senedi işlemlerinde uygulanacak KDV, gelir veya kurumlar vergisi ile diğer vergisel yükümlülüklerin ilgili vergi mevzuatı çerçevesinde değerlendirilmesine devam edilecek.
Özellikle borsa işlemlerine ilişkin mevcut istisna veya muafiyet hükümlerinin uygulanmasında işlemin niteliği ve ilgili kanuni şartlar dikkate alınmalı.
Yeni işlem türlerinin kapsamı genişledi diye mevcut bütün vergisel istisnaların otomatik olarak her işleme uygulanacağı kabul edilmemeli.
Bağımsız Denetim ve Risk Yönetimine Etkisi
Vadeli işlem sözleşmelerinin kullanılması, işletmelerin finansal risk yönetimi süreçlerini etkileyebilir.
Özellikle ürün fiyatlarına bağlı sözleşmelerde piyasa riski, karşı taraf riski ve likidite riski önem taşıyor.
Bağımsız denetime tabi şirketlerde bu tür işlemlerin finansal tablolara etkileri, uygulanan finansal raporlama standartları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Ayrıca sözleşmelerin değerlemesi, teminat kayıtları ve finansal tablo açıklamaları denetim çalışmalarında önemli inceleme alanları oluşturabilir.
Ancak yeni yönetmelik değişikliği bütün şirketlere vadeli işlem yapma veya mevcut sözleşmelerini değiştirme zorunluluğu getirmiyor.
Şirketler ve Aracı Kuruluşlar Ne Yapmalı?
TÜRİB bünyesinde faaliyet gösteren aracı kuruluşların güncellenen yönetmelik hükümlerini incelemesi gerekiyor.
Özellikle borsa üyelik şartları, yetkilendirme süreçleri ve kendi nam ve hesaplarına yapılabilecek işlemlere ilişkin sınırlamalar kontrol edilmeli.
Tarımsal ürün ticareti yapan şirketlerin ise yeni işlem olanaklarının faaliyetlerine uygun olup olmadığını değerlendirmesi yararlı olabilir.
Vadeli işlem sözleşmelerinin kullanılacağı durumlarda teminat yükümlülükleri, ödeme ve teslimat şartları ile muhasebe sonuçları önceden analiz edilmeli.
Ayrıca borsa tarafından yayımlanacak güncel yönergeler ve uygulama esasları takip edilmelidir.
TÜRİB'de İşlem ve Aracılık Kuralları Yenilendi
Ticaret Bakanlığının 8 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe koyduğu iki yönetmelik değişikliği, Türkiye Ürün İhtisas Borsasının işlem kapsamını ve aracılık faaliyetlerinin esaslarını güncelledi.
Aracılara elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesaplarına işlem yapma imkânı tanınırken ELÜS'lerin doğrudan kendi hesaplarına alım satımına yönelik genel yasak korundu.
Belirli aracı kuruluşlara ilişkin geçici yetkilendirme süresi 31 Aralık 2028'e uzatıldı ve borsa üyeliğinin aracılık faaliyetlerine başlamadan önce tamamlanması gerektiği açıkça düzenlendi.
Yeni hükümler, tarımsal ürün piyasalarında faaliyet gösteren şirketler, aracı kuruluşlar ve yatırımcılar açısından işlem süreçlerinin ve risk yönetimi uygulamalarının değerlendirilmesini gerektiriyor.
