İştirak Muhasebesinde Yeni Düzenleme: TMS 28'de Gerçeğe Uygun Değer Seçeneği Netleştirildi

Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK), iştirak ve iş ortaklığı yatırımlarının muhasebeleştirilmesine ilişkin TMS 28 İştiraklerdeki ve İş Ortaklıklarındaki Yatırımlar Standardı'nda önemli bir güncellemeye gitti.

31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan düzenlemeyle; girişim sermayesi kuruluşları, yatırım fonları, yatırım ortaklıkları ve benzer nitelikteki işletmelerin iştirak veya iş ortaklığı yatırımlarını hangi şartlarda özkaynak yöntemi yerine gerçeğe uygun değer üzerinden ölçebileceğine ilişkin hükümler netleştirildi. Değişiklik tüm şirketlerin iştirak muhasebesini tamamen değiştirmemekle birlikte, temel etkisi belirli yatırım işletmeleri ile bunların doğrudan veya dolaylı olarak sahip olduğu yatırımlarda ortaya çıkıyor.

TMS 28 Hangi Temel Esasları Düzenliyor?

TMS 28'in temel amacı, şirketlerin iştiraklerindeki ve iş ortaklıklarındaki yatırımların finansal tablolara nasıl yansıtılacağını belirlemektir. Standart, yatırım yapılan işletme üzerinde önemli etkisi bulunan veya işletmeyi müştereken kontrol eden yatırımcıları kapsıyor.

Genel kural olarak bu tür yatırımlar finansal tablolarda özkaynak yöntemiyle muhasebeleştiriliyor. Özkaynak yönteminde yatırım ilk olarak maliyet bedeliyle kaydediliyor; sonraki dönemlerde yatırım yapılan şirketin kâr veya zararından yatırımcıya düşen pay, yatırımın defter değerini doğrudan etkiliyor.

Yeni Düzenleme Özkaynak Yöntemine Getirilen İstisnayı Netleştiriyor

31 Temmuz 2026 tarihli değişiklik doğrudan TMS 28'in 18 ve 19'uncu paragraflarını güncellerken standarda yeni 45M paragrafını ekliyor. Düzenleme öncelikli olarak şu yapıları ilgilendiriyor:

  • Girişim sermayesi kuruluşları,

  • Yatırım fonları ve yatırım ortaklıkları,

  • Ana faaliyeti belirli varlık türlerine yatırım yapmak olan benzer işletmeler.

Bu tür yapılar tarafından doğrudan veya dolaylı şekilde elde tutulan iştirak veya iş ortaklığı yatırımlarının, belirli koşullar dahilinde TFRS 9 kapsamında gerçeğe uygun değer değişimi kâr veya zarara yansıtılarak ölçülmesi tercih edilebiliyor. Böylece bu kuruluşlar için her durumda klasik özkaynak yöntemini uygulama zorunluluğu esnetilmiş oluyor.

Özkaynak Yöntemi ile Gerçeğe Uygun Değer Arasındaki Fark

İki muhasebe yöntemi finansal sonuçlar üzerinde farklı etkiler yaratıyor:

  • Özkaynak Yöntemi: Şirket, iştirakinin dönem kâr veya zararından kendisine düşen payı finansal tablolarına yansıtıyor.

  • Gerçeğe Uygun Değer Yöntemi: Yatırımın bilanço tarihindeki piyasa veya değerleme esaslı güncel değeri dikkate alınıyor ve oluşan değer değişiklikleri kâr/zarar tablosuna aktarılıyor.

Özellikle piyasa değerleri hızlı değişen yatırım portföylerinde gerçeğe uygun değer yaklaşımı, şirketlerin dönemsel kârlılıklarında daha yüksek dalgalanmalara yol açabiliyor.

Düzenleme Her İştirak Sahibi Şirketi Kapsamıyor

Değişikliğin en kritik yönlerinden biri kapsam alanıdır. Klasik faaliyet gösteren bir sanayi veya ticaret şirketinin sahip olduğu iştirakler için genel kural olarak özkaynak yöntemi geçerliliğini koruyor.

Yeni düzenleme, esas olarak yatırım faaliyetini temel iş modeli haline getiren kurumlara yönelik istisnayı açıklığa kavuşturuyor. KGK'nın yayımladığı metinde "benzer işletmeler" kavramı TFRS 18 atfıyla uyumlu hale getirilerek belirginleştirildi. Dolayısıyla bir işletmenin sadece iştirak sahibi olması bu istisnadan yararlanması için yeterli görülmüyor; yatırım yapısının ve faaliyet modelinin de bu standartlara uyması gerekiyor.

Uluslararası Standartlarla Uyum: Sigorta Fonları İfadesi Çıkarıldı

Düzenlemeyle birlikte standart metninde yer alan "yatırım amaçlı sigorta fonları" ibaresi çıkarıldı. Bu adım, Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB) tarafından IAS 28'de yapılan küresel güncellemelerle tam uyum sağlanması amacıyla atıldı. Güncelleme, yerel bir mevzuat değişikliğinden ziyade uluslararası finansal raporlama standartlarına uyum sürecinin bir parçası niteliğindedir.

Yatırımın Bir Kısmı Gerçeğe Uygun Değerle İzlenebilecek

Teknik açıdan öne çıkan bir diğer detay ise yatırımın tamamının tek bir yöntemle izlenme zorunluluğunun esnetilmesidir.

Yapılan değişikliğe göre, bir iştirak yatırımının bir kısmı girişim sermayesi kuruluşu veya yatırım fonu aracılığıyla tutuluyorsa, bu bölüm için gerçeğe uygun değer seçeneği kullanılabiliyor. Bu yapı dışında doğrudan elde tutulan kalan iştirak yatırımına ise özkaynak yöntemi uygulanmaya devam edebiliyor. Bu esneklik, karmaşık grup yapılarına sahip şirketlerin muhasebe politikalarını daha detaylı analiz etmesini gerektiriyor.

Önemli Etki Varlığı Seçeneğin Kullanımına Engel Değil

Düzenleme; yatırım fonu veya girişim sermayesi kuruluşunun, yatırım yapılan şirket üzerindeki yönetimsel etkisini değerlendirme biçimini de netleştiriyor.

Yeni metin uyarınca, ilgili yatırım bölümünün bu tür yatırım kuruluşları üzerinden tutulduğu senaryolarda, gerçeğe uygun değer seçeneğinin uygulanabilmesi için o kuruluşun yatırım üzerinde ayrıca "önemli etkisinin" bulunup bulunmadığı belirleyici bir kriter olarak aranmıyor. Bu teknik düzenleme, çok katmanlı portföy yapılarındaki uygulama farklılıklarını gidermeyi hedefliyor.

TFRS 18 ile Doğrudan Entegrasyon Sağlandı

TMS 28 değişikliğinin en stratejik yönlerinden biri, TFRS 18 Finansal Tablolarda Sunum ve Açıklama Standardı ile kurulan doğrudan bağlantıdır. Standarda eklenen 45M paragrafı uyarınca işletmeler, TMS 28'deki bu yeni hükümleri TFRS 18'i uyguladıkları dönemde eş zamanlı olarak devreye alacak.

TFRS 18, Türkiye'de 1 Ocak 2027 veya sonrasında başlayan yıllık raporlama dönemlerinde zorunlu hale gelecek ve TMS 1'in yerini alacak. Bu durum, 2026 yılını şirketler açısından TFRS 18 ve ilişkili TMS 28 değişikliklerine bir hazırlık dönemi haline getiriyor.

Erken Uygulama Yapan Şirketler İçin Geçiş Kuralı

TFRS 18'i 1 Ocak 2027 zorunluluğundan önce erken uygulamayı tercih eden işletmeler için özel geçiş hükümleri getirildi. Bir şirket TFRS 18'i bu değişikliğin yayımlanmasından önce başlayan bir dönem için erken uygulamışsa, yeni TMS 28 hükümlerini değişikliğin yayımlandığı tarihte veya sonrasında sona eren dönemlerde TFRS 18 geçiş hükümleriyle uyumlu biçimde uygulamakla yükümlü olacak.

Şirket Kârlılığı ve Bilanço Yapısı Etkilenebilir

Gerçeğe uygun değer değişikliklerinin doğrudan gelir tablosuna yansıtılması, şirketlerin finansal sonuçlarında belirgin değişimler yaratabilir. Portföydeki bir yatırımın değerindeki yükseliş kâr hanesini olumlu etkilerken, olası değer kayıpları dönem sonucunu düşürebilecektir. Bu durum, özellikle fon ve girişim sermayesi portföylerinde raporlanan dönem kârı ile gerçek yatırım performansı arasındaki ilişkiyi daha görünür kılacaktır.

Muhasebe Politikalarının Tutarlılığı Esas Alınacak

Gerçeğe uygun değer seçeneğinin sunulması, şirketlerin istedikleri dönemde yöntem değiştirebilecekleri anlamına gelmiyor. Finansal raporlama standartları gereği seçilen muhasebe politikalarının dönemler arasında tutarlı şekilde uygulanması gerekiyor.

Şirketlerin süreçte;

  • Yatırımın hangi kurumsal yapı üzerinden tutulduğunu,

  • TMS 28 istisna şartlarının oluşup oluşmadığını,

  • TFRS 9 değerleme kriterlerini,

  • TFRS 18 geçiş takvimini ve gerekli dipnot açıklamalarını bir bütün olarak değerlendirmesi şarttır.

Bağımsız Denetim ve Değerleme Süreçlerine Etkisi

Yatırımların gerçeğe uygun değerle ölçülmesi bağımsız denetim boyutunu da doğrudan etkiliyor. Özellikle aktif bir piyasası bulunmayan iştirak veya iş ortaklığı yatırımlarında gerçeğe uygun değerin tespiti; kullanılan değerleme modellerinin, varsayımların ve dipnot beyanlarının denetçiler tarafından detaylı incelenmesini gerektiriyor. Bu durum değerleme uzmanları ile bağımsız denetçilerin iş yükünü artırıyor.

Ticaret ve Sanayi Şirketleri İçin Genel Kural Değişmedi

Geleneksel imalat, ticaret veya hizmet sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin başka şirketlerdeki iştirakleri için genel kural değişmedi. Bu işletmelerin önemli etkiye sahip oldukları yatırımlarında özkaynak yöntemini uygulaması temel yaklaşım olmaya devam ediyor. Şirketlerin öncelikle kendi yapılarının istisna kapsamında kalıp kalmadığını tespit etmesi önem taşıyor.

2027 Öncesi Hazırlık Yapması Gereken Kurumlar

Özellikle şu işletmelerin 2026 yılı içerisinde durum değerlendirmesi yapması gerekiyor:

Bu yapıların, TFRS 18 geçiş projeleriyle eş zamanlı olarak TMS 28 kapsamındaki iştirak ve iş ortaklığı portföylerini yeniden sınıflandırması ve muhasebe politikalarını netleştirmesi bekleniyor. 31 Temmuz 2026 kararı, 1 Ocak 2027'de başlayacak TFRS 18 dönemine geçişte finansal tabloların şeffaflığını artırmayı hedefliyor.