Banka Masraflarının Tamamı Finansman Gideri Değil: Muhasebede Doğru Hesap Ayrımı Önem Kazanıyor
Şirketlerin banka hesap hareketleri incelendiğinde gün içerisinde çok sayıda farklı kesintiyle karşılaşılır. Kredi faizi, kredi tahsis komisyonu, EFT ve havale ücreti, hesap işletim bedeli, POS komisyonu veya kart tahsilat kesintisi bunlardan sadece birkaçıdır.
Uygulamada ise bu masrafların tamamının tek bir kalemde toplanması oldukça yaygın bir hatadır. Özellikle banka ekstresindeki her kesintinin doğrudan 780 Finansman Giderleri hesabına kaydedilmesi, şirketin gerçek borçlanma maliyetini olduğundan yüksek gösterir. Çekilen her banka kesintisi doğası gereği finansman gideri değildir.
Temel Ayrım Masrafın Neden Yapıldığında
Banka tarafından tahsil edilen bedelin muhasebeleştirilmesinde öncelikle işlemin niteliğine bakılması gerekir.
-
Şirket kredi kullandığı için mi bu bedeli ödedi?
-
Bankanın sunduğu operasyonel bir hizmet nedeniyle mi kesinti yapıldı?
-
Yoksa müşteriden yapılan satış tahsilatı nedeniyle mi komisyon oluştu?
Bu üç durumda ekonomik gerekçe birbirinden tamamen farklıdır. Dolayısıyla muhasebe hesabı belirlenirken banka dekontundaki jenerik "masraf" ifadesine değil, harcamanın hangi işlem doğrultusunda ortaya çıktığına bakılmalıdır.
Kredi Faizi Gerçek Bir Finansman Gideridir
En net ayrım kredi faizlerinde ortaya çıkar. Şirket faaliyetlerini finanse etmek amacıyla bankadan kredi kullanıyor ve bunun karşılığında faiz ödüyorsa, bu maliyet doğrudan borçlanmadan kaynaklanır.
Tekdüzen Hesap Planı'nda 780 Finansman Giderleri, işletmenin borçlandığı tutarlarla ilgili faiz ve benzeri giderlerin izlendiği hesaptır. İşletme kredilerine ilişkin faizler katı bir şekilde finansman gideri niteliğindedir. Giderin borçlanmanın temin edilmesi veya sürdürülmesiyle doğrudan bağlantılı olması belirleyici unsurdur.
Kredi Tahsis ve Kullandırım Komisyonlarının Niteliği
Bankaların kredi kullandırma aşamasında tahsil ettiği tahsis, kullandırım veya ekspertiz komisyonları da günlük bankacılık hizmetlerinden farklı değerlendirilir. Şirket kredi kullanmasaydı söz konusu maliyet doğmayacaktı; bu nedenle giderin finansmanla bağı son derece güçlüdür.
Kredi tahsis ve kullandırım komisyonları finansman maliyetleri arasında değerlendirilir. Ancak krediye bağlı her ödemenin dönem giderine doğrudan ve tek seferde aktarılması gerekmez. Finansal raporlama standartları, kredi süresi ve borçlanmanın bir varlık ediniminde kullanılıp kullanılmadığı dikkate alınmalıdır. Özellikle özellikli bir varlığın (sabit kıymet, üretim tesisi vb.) inşası veya alımıyla doğrudan ilişkili borçlanma maliyetlerinde aktifleştirme zorunluluğu doğabilir.
EFT ve Havale Ücretleri Neden Farklıdır?
Şirket bir tedarikçisine ödeme yaparken EFT gerçekleştirdiğinde bankanın kestiği ücret, borç para kullanımından değil, bankacılık hizmetinden kaynaklanır.
Sıradan bir EFT veya havale masrafının 780 hesabına yazılması, şirketin borçlanma maliyet analizini bozar. Bu tür operasyonel masraflar, giderin fonksiyonuna göre 770 Genel Yönetim Giderleri veya ilgili faaliyet gideri hesabının alt kırılımlarında izlenmelidir. Amaç, mekanik olarak tek bir hesap numarası ezberlemek değil, giderin ekonomik niteliğini doğru sınıflandırmaktır.
SWIFT Masrafı Her Zaman Finansman Gideri Sayılmaz
Yurt dışına para transferlerinde alınan SWIFT masraflarında da benzer bir ilke geçerlidir. Şirketin yurt dışındaki tedarikçisine yaptığı ticari ödeme nedeniyle oluşan SWIFT bedeli bir kredi faizi değildir. Şirket burada uluslararası para transfer hizmeti satın almaktadır.
Ancak masrafın doğrudan yabancı kaynaklı bir kredi veya finansman işlemiyle bağlantılı olduğu özel durumlarda değerlendirme değişebilir. Muhasebe kayıt açıklamalarında sadece "banka masrafı" yazmak yerine "SWIFT masrafı", "EFT ücreti" veya "kredi komisyonu" gibi net tanımlar kullanılması dönem sonu denetimlerini kolaylaştırır.
POS Komisyonları Finansman Gideri Olarak Görülmemelidir
Perakende, e-ticaret ve hizmet sektörlerinde en sık karşılaşılan kesintilerden biri POS komisyonlarıdır. Müşteri kredi kartıyla ödeme yaptığında banka veya ödeme kuruluşu belirli bir komisyon keserek kalan tutarı işletmenin hesabına aktarır.
Buradaki komisyonun nedeni kredi kullanımı değil, satış bedelinin kart aracılığıyla tahsil edilmesidir. POS komisyonlarının 780 Finansman Giderleri hesabında toplanması finansman maliyetlerini yapay şekilde şişirir. Bu kesintiler, satış ve tahsilat süreciyle olan doğrudan bağı nedeniyle 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri veya uygun bir faaliyet gideri alt hesabında takip edilmelidir.
Sanal POS ve Erken Ödeme Maliyetleri
E-ticaret işletmelerinde sanal POS komisyonları önemli bir tutara ulaşır. Örneğin, 100.000 TL’lik satışta ödeme kuruluşu 3.000 TL komisyon kesip hesaba 97.000 TL aktardığında; muhasebede satışı doğrudan 97.000 TL kaydetmek hatalıdır. Brüt satış (100.000 TL) ile tahsilat komisyonu (3.000 TL) ayrı ayrı hesaplara alınmalıdır. Net banka tahsilatı ile satış geliri aynı şey değildir.
Bloke Çözme ve Erken Ödeme Farkı
POS işlemlerinde tahsilatın vadesinden önce (bloke süresi beklenmeden) kasaya girmesi istendiğinde kesilen ek bedeller standart POS komisyonundan ayrışabilir. Burada paranın erken kullanımı söz konusu olduğu için bir finansman unsuru doğabilir. Sözleşme hükümleri incelenerek finansman boyutu ayrıştırılmalıdır.
Kredi Kartı Gecikme Faizi ile Kart Hizmet Bedeli
Şirket kredi kartı ekstrelerinde de detaylı kontrol gerekir. Kart borcunun gecikmesinden doğan faiz bir finansman gideriyken, kartın yıllık üyelik bedeli veya yenileme ücreti operasyonel bir banka masrafıdır. Ekstrenin tek bir satır olarak kaydedilmesi yerine kalem bazında ayrıştırılması gerekir.
Yanlış Sınıflandırmanın Finansal Analize Olumsuz Etkisi
Bir giderin yanlış hesapta izlenmesi toplam gider tutarını değiştirmese de giderlerin dağılım dengesini bozar.
Örneğin, yıllık gerçek finansman gideri 4 milyon TL olan bir şirketin; EFT, SWIFT, POS ve hesap işletim ücretlerinden kaynaklanan 1,5 milyon TL'lik operasyonel masrafı da 780 hesabına atılırsa, finansman gideri 5,5 milyon TL görünür. Bu durum, şirket yönetiminin borçlanma maliyetlerini yanlış okumasına ve hatalı stratejik kararlar almasına yol açar.
Faiz Karşılama Oranı ve Kredi Değerlendirmeleri
Finansman giderleri, bankaların ve yatırımcıların en çok incelediği kalemler arasındadır. Şirketin borç ödeme kapasitesini gösteren Faiz Karşılama Oranı (EBIT / Finansman Giderleri) gibi rasyolar hesaplanırken, finansman dışı banka masraflarının 780 hesabında yer alması faiz yükünü olduğundan yüksek gösterir. Bu durum rasyoları bozarak şirketin kredi derecelendirme notunu olumsuz etkileyebilir.
Finansman Gider Kısıtlaması Açısından Vergisel Riskler
Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 11'inci maddesi uyarınca, yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan işletmelerde aşan kısma ilişkin finansman giderlerinin %10'u Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) olarak dikkate alınır.
Gider kısıtlamasına tabi tutulacak tutarlar belirlenirken yabancı kaynak kullanımına bağlı faiz, komisyon ve kur farkları esas alınır. Finansman niteliği taşımayan sıradan bankacılık hizmet bedellerinin 780 hesabına yazılması, şirketin haksız yere daha yüksek bir finansman gider kısıtlamasına tabi tutulmasına ve fazladan vergi ödemesine neden olabilir.
"Komisyon" İfadesinin Yanıltıcılığı
Muhasebe kayıtlarında "komisyon" kelimesi sıklıkla yanlış yönlendirme yapar. Bir ödemenin adında komisyon geçmesi onun otomatik olarak finansman gideri olduğunu göstermez. Kredi kullandırım komisyonu borçlanma kaynaklıyken, POS tahsilat komisyonu satış hizmeti kaynaklıdır. Kelimeye değil, işlemin özüne odaklanılmalıdır.
Doğru Alt Hesap Hiyerarşisi Kurulmalıdır
Tüm kesintileri tek bir "Banka Masrafları" yardımcı hesabında toplamak pratik gözükse de analiz kabiliyetini yok eder. Hesap planında şu alt kırılımlar oluşturulmalıdır:
-
780.01 Kredi Faiz ve Borçlanma Giderleri
-
770.05 Banka Transfer ve İşlem Masrafları (EFT, Havale, SWIFT)
-
760.08 POS ve Kart Tahsilat Komisyon Giderleri
Bu yapı sayesinde şirket yönetimi yıl sonunda bankaya ödenen tutarın ne kadarının borçlanma, ne kadarının operasyon ve ne kadarının satış tahsilatı kaynaklı olduğunu net biçimde analiz edebilir.
