AYM’den Depremde Zayi Olan Defter ve Belgeler İçin Önemli Karar
Anayasa Mahkemesi, 6 Şubat 2023 depremleri nedeniyle defter ve belgeleri zayi olan mükellefler için getirilen özel düzenlemeyi Anayasa’ya uygun buldu. Karara göre, deprem bölgesindeki mükelleflerin il veya ilçe idare kurullarından alacakları zayi belgesi, yetkili mahkemeden alınmış belge hükmünde sayılabilecek.
Mahkeme, idari kurullara tanınan bu yetkinin yargı yetkisinin devri anlamına gelmediğine ve mahkemeye erişim hakkını ortadan kaldırmadığına karar verdi.
Kararın Konusu Nedir?
Anayasa Mahkemesi, 7440 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinin 22 numaralı fıkrasında yer alan düzenlemeyi inceledi.
Söz konusu hüküm, Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremleri nedeniyle defterleri ve belgeleri zayi olan mükelleflerin, il veya ilçe idare kurullarından alacakları belgenin de yetkili mahkemeden alınmış zayi belgesi hükmünde kabul edilmesini öngörüyordu.
Zayi Belgesi Nedir?
Zayi belgesi, mükellefin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin yangın, deprem, su baskını, hırsızlık veya benzeri nedenlerle yok olduğunu gösteren belgedir.
Bu belge, mükellefin defter ve belgeleri ibraz edememesi halinde, bunun haklı bir nedene dayandığını ispat etmesi açısından önem taşır.
Başvuru Hangi Mahkemeden Geldi?
İtiraz başvurusu, Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi tarafından yapıldı.
Başvuruya konu davada, defter ve belgelerin zayi olduğuna ilişkin belge verilmesi talebinin kısmen reddine dair işlemin iptali isteniyordu. Mahkeme, ilgili düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olabileceği kanaatiyle konuyu Anayasa Mahkemesine taşıdı.
İtirazın Gerekçesi Neydi?
Başvuruda, defter ve belgelerin zayi olduğuna ilişkin belge verme yetkisinin mahkemelerin görev alanına girdiği savunuldu.
Bu yetkinin il veya ilçe idare kurullarına verilmesinin hukuk devleti, kuvvetler ayrılığı, yargı yetkisi ve adil yargılanma hakkı bakımından sorun oluşturduğu ileri sürüldü.
Ayrıca idari kurul kararlarına karşı yargı yolu açık olsa bile, mükellefin mahkemeye doğrudan erişim hakkının zedelendiği iddia edildi.
AYM Ne Karar Verdi?
Anayasa Mahkemesi, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına karar verdi.
Mahkeme, il veya ilçe idare kurullarınca verilen zayi belgesinin bir uyuşmazlığı kesin hükümle sona erdirmediğini belirtti. AYM’ye göre bu belge, esas olarak defter ve belgelerin zayi olduğunun üçüncü kişilere veya resmi makamlara karşı ispatına yarayan bir tespit niteliği taşıyor.
İdari Kurulun Belge Vermesi Yargı Yetkisinin Devri mi?
AYM’ye göre, il veya ilçe idare kurullarına zayi belgesi verme yetkisi tanınması yargı yetkisinin devri anlamına gelmiyor.
Çünkü bu işlemde karşı taraf bulunmuyor, bir uyuşmazlık kesin hükümle çözüme bağlanmıyor ve düzenlenen belge daha sonra iptal edilebiliyor, geri alınabiliyor veya değiştirilebiliyor.
Bu nedenle Mahkeme, söz konusu yetkinin yalnızca bağımsız mahkemeler tarafından kullanılmasının zorunlu olmadığı sonucuna ulaştı.
Mahkemeye Başvuru Yolu Kapatıldı mı?
Anayasa Mahkemesi, düzenlemenin mükelleflerin mahkemeye başvuru imkanını ortadan kaldırmadığını vurguladı.
Deprem nedeniyle defter ve belgeleri zayi olan mükellefler, zayi belgesi için ister yetkili mahkemeye ister il veya ilçe idare kuruluna başvurabilecek. Bu nedenle kural, mahkemeye erişim hakkını sınırlayan bir düzenleme olarak değerlendirilmedi.
İdari Kurul Kararları Yargıya Taşınabilir mi?
AYM, idari kurul tarafından verilen veya verilmeyen zayi belgesine ilişkin işlemlerin yargı denetimine açık olduğunu belirtti.
Bu nedenle idari kurulun yaptığı tespitin hukuka uygunluğu daha sonra mahkemeler önünde tartışılabilecek. Mahkemeye göre bu durum, adil yargılanma hakkı bakımından güvence sağlıyor.
Defter ve Belgeleri Zayi Olan Mükellefler İçin Ne Anlama Geliyor?
Karar, 6 Şubat depremlerinden etkilenen ve defter ya da belgeleri zarar gören mükellefler açısından idari kuruldan alınan zayi belgesinin geçerliliğini teyit ediyor.
Bu belgeyi almayan veya mahkeme ya da kurul tarafından defter ve belgelerinin zayi olmadığına karar verilen mükellefler, defter ve belgelerini ibrazdan kaçınmış sayılabilecek.
Yeni Defter Açılışlarında Ne Olacak?
Defter veya belgelerinin işyerinde ya da yetkili meslek mensubunun faaliyet yürüttüğü yerde zayi olduğunu beyan eden mükellefler, mahkemeye veya il/ilçe idare kuruluna başvurduklarını gösteren belgeyle yeni defterlerin açılış onayını yaptırabilecek.
Bu kapsamda yapılan yeni defter tasdiki işlemlerinden noter harcı veya noterlik ücreti alınmayacak.
Elektronik Defterler Kapsamda mı?
Düzenleme, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından muhafaza edilen veya muhafaza edilmek üzere elektronik ortamda Bakanlığa iletilen elektronik defterler için uygulanmayacak.
Bu defterlerin teslimine ilişkin usul ve esaslar, Ticaret Bakanlığının görüşü alınarak Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenecek.
Karar Nasıl Sonuçlandı?
Anayasa Mahkemesi, 7440 sayılı Kanun’un ilgili hükmünün Anayasa’nın hukuk devleti, yargı yetkisi ve adil yargılanma hakkına ilişkin maddelerine aykırı olmadığına karar verdi.
İtiraz oybirliğiyle reddedildi.
Mükellefler İçin Pratik Etkisi Ne Olacak?
Deprem nedeniyle defter ve belgeleri zayi olan mükellefler için il veya ilçe idare kurullarından alınan zayi belgesi, mahkemeden alınmış belgeyle aynı hukuki etkiye sahip olacak.
Bu karar, özellikle afet bölgelerinde belge temini ve yeni defter açılış işlemlerinin daha hızlı yürütülmesi bakımından önem taşıyor. Ancak mükelleflerin başvuru belgelerini, kurul veya mahkeme kararlarını ve yeni defter tasdik süreçlerini dikkatle takip etmesi gerekiyor.
