Aile Şirketlerinde Emsallere Aykırı İşlemler Vergi Riski Oluşturuyor
Aile şirketlerinde ortaklar, şirketler ve ilişkili kişiler arasında gerçekleştirilen mal veya hizmet işlemlerinde uygulanan bedeller, kurumlar vergisi açısından önemli sonuçlar doğurabiliyor. Emsallere uygunluk ilkesine aykırı fiyatlandırma yapılması halinde kazancın transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtıldığı kabul edilebiliyor.
Aile Bireyleriyle Yapılan İşlemler de Transfer Fiyatlandırmasının Konusu Olabilir
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamında kurumların ilişkili kişilerle gerçekleştirdikleri işlemlerde uyguladıkları fiyat veya bedellerin emsallere uygun olması gerekiyor.
Aile şirketlerinde şirket ortaklarının yanı sıra ortakların eşleri, belirli yakınları ve ilişkili şirketlerle gerçekleştirilen işlemler bu açıdan önem taşıyor.
Şirketin ilişkili kişilere mal satması, hizmet vermesi, taşınmaz kiralaması, finansman sağlaması veya bu kişilerden mal ve hizmet satın alması halinde işlemin ekonomik koşullarının bağımsız kişiler arasında uygulanabilecek şartlarla uyumlu olması gerekiyor.
Emsallere Uygunluk İlkesi Belirleyici
Transfer fiyatlandırmasında temel ölçüt, ilişkili kişiler arasında belirlenen fiyatın bağımsız tarafların benzer koşullarda uygulayacağı fiyatla uyumlu olması.
Örneğin şirket aktifinde bulunan bir taşınmazın ortağa veya aile bireyine piyasa koşullarının önemli ölçüde altında kiralanması ya da ilişkili şirketten piyasa değerinin üzerinde mal veya hizmet satın alınması vergisel açıdan inceleme konusu olabiliyor.
Benzer şekilde şirket kaynaklarının ortakların kişisel ihtiyaçları için bedelsiz veya düşük bedelle kullandırılması da işlemin niteliğine göre vergi riski doğurabiliyor.
Örtülü Kazanç Dağıtımı Sayılabilir
Kurumların ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı fiyat veya bedel üzerinden işlem yaparak kazançlarını başka kişilere aktarmaları halinde, aktarılan tutar transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı kapsamında değerlendirilebiliyor.
Örtülü olarak dağıtıldığı kabul edilen kazancın kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkün olmuyor.
Bu nedenle ilişkili kişiden yüksek bedelle alınan bir hizmetin tamamının muhasebe kayıtlarına gider yazılmış olması, söz konusu giderin vergi matrahının hesabında otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmiyor.
Aile Şirketlerinde Kişisel Harcamalara Dikkat
Uygulamada önemli risk alanlarından biri şirket ile aile bireylerinin harcamalarının birbirine karışması.
Şirket kredi kartıyla yapılan kişisel harcamalar, ortaklara bedelsiz kullandırılan şirket araçları veya taşınmazları, aile bireylerinden piyasa değerinin üzerinde yapılan alımlar ve ilişkili kişilere sağlanan finansmanlar işlemin niteliğine göre incelenebiliyor.
Burada yalnızca işlemin faturaya bağlanmış olması yeterli olmayabilir. Fiyatın nasıl belirlendiğinin ve işlemin ticari gerekçesinin de ortaya konulabilmesi önem taşıyor.
Emsal Bedelin Belgelerle Desteklenmesi Gerekiyor
Aile şirketlerinin ilişkili kişilerle yaptıkları işlemlerde fiyatlandırmayı mümkün olduğunca objektif verilere dayandırması vergi riskinin azaltılmasına yardımcı oluyor.
Karşılaştırılabilir piyasa fiyatları, bağımsız şirketlerden alınan teklifler, değerleme raporları, kira emsalleri, sözleşmeler ve fiyatlandırmanın ekonomik gerekçesini ortaya koyan diğer belgeler bu açıdan önem taşıyor.
Özellikle yüksek tutarlı ve süreklilik gösteren ilişkili kişi işlemlerinde fiyatın sonradan açıklanmaya çalışılması yerine, işlemin gerçekleştirildiği dönemde belgelendirilmesi daha sağlıklı bir yaklaşım oluşturuyor.
Vergi İncelemesinde Birden Fazla Sonuç Doğabilir
Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımının tespit edilmesi yalnızca kurumlar vergisi matrahını etkilemeyebilir. İşlemin niteliğine bağlı olarak dağıtılmış kâr payı kabulü, vergi kesintisi ve diğer vergisel sonuçlar da gündeme gelebilir.
Bunun yanında eksik tahakkuk eden vergiler nedeniyle vergi ziyaı cezası ve gecikme yükleriyle karşılaşılması söz konusu olabilir.
Bu nedenle aile şirketlerinde şirket tüzel kişiliğinin mal varlığı ile ortakların ve aile bireylerinin kişisel mal varlıklarının birbirinden ayrılması büyük önem taşıyor.
Aile İçi İşlemler de Ticari Esaslarla Yürütülmeli
Aile şirketlerinde taraflar arasındaki güven ilişkisi, işlemlerin belgelendirilmesi ve fiyatlandırılması gerekliliğini ortadan kaldırmıyor. Aksine ortaklık ve akrabalık ilişkileri nedeniyle gerçekleştirilen işlemler transfer fiyatlandırması hükümleri açısından daha dikkatli değerlendirilmesi gereken alanlardan birini oluşturuyor.
Şirketlerin ilişkili kişilerle yaptıkları işlemleri düzenli olarak gözden geçirmesi, emsal fiyat çalışmalarını belgelendirmesi ve şirket kaynaklarının kişisel kullanımı konusunda açık kurallar oluşturması, örtülü kazanç dağıtımı nedeniyle ortaya çıkabilecek ilave vergi ve ceza risklerinin azaltılmasına katkı sağlayabilir.
