Maliye’nin yeni yapay zekâ sistemi KURGAN, iş dünyasında tedirginlik yarattı
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın sahte belgeyle mücadele amacıyla devreye aldığı Kuruluş Gözetimli Analiz Sistemi (KURGAN) tarafından gönderilen ilk risk bildirimleri, çok sayıda firmayı ve onların ticari partnerlerini alarma geçirdi. Sistem tarafından “riskli mükellef” olarak işaretlenen şirketlere yönelik bildirimler ve bu şirketlerle iş yapanlardan istenen izahlar, bazı ticari ilişkilerin kesilmesine ve piyasa güveninde sarsıntıya yol açtı.
İş dünyası temsilcileri, uyarıların somut inceleme veya kesin rapor olmadan gitmesinin firmaları haksız şekilde zan altında bıraktığını söylüyor. KURGAN tarafından iletilen yazıların muhataplarında tedirginlik yarattığını belirten bir firma yetkilisi, kendilerine ulaşan bildirimin müşterilerini endişelendirdiğini, bunun sonucunda ticari itibarlarının zedelendiğini anlattı.
Meslek kuruluşları ve uzmanlar uyarıyor
TÜRMOB Başkanı Emre Kartaloğlu, kayıt dışılıkla mücadeleyi desteklediklerini ancak sistemin yasal altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Kartaloğlu, şüpheli tespitlerin net, delile dayalı raporlarla desteklenmesi; ödemeler, sevk irsaliyesi, kantar fişi ve benzeri kanıtların dikkate alınarak ayrıntılı analiz yapılması gerektiğini söyledi.
Serbest muhasebeci mali müşavirler de tepkili. Ömer Sadi Yiğitcan, önce iddianın somut delillere bağlanması gerektiğini, aksi halde mağdur olan firmaların idareye karşı hukuki yollara başvurabileceğini belirtti. İTO temsilcilerinden Numan Sağ ise sistemin uygulama zorluklarına dikkat çekerek, altyapı sorunları ve ağırlıkla cari dönem belgelerine yapılacak incelemelerin haksız sonuçlar doğurabileceğini ifade etti.
KURGAN’dan beklentiler ve getirileri
Yetkililer, KURGAN ile sahte belgeyi “bilerek” kullanma yaklaşımına son verileceğini; şüpheli görülen mükellefler için teminat, ihtiyati haciz ve hızlandırılmış inceleme gibi tedbirlerin uygulanabileceğini açıkladı. Sistemin risk skorlamasıyla mal/hizmet alım-satımlarının doğruluğunu değerlendireceği, denetim ekiplerinin önceliğinin faal firmalar ve cari döneme ilişkin işlemler olacağı bildirildi.
Uzmanlar, sistemin etkin olabileceğini ancak mağduriyetleri önlemek için:
• Tespit süreçlerinin şeffaf, delile dayalı ve itiraza açık olmasının,
• İdarenin ön inceleme ve doğrulama mekanizmalarını güçlendirerek muhatabı doğrudan zan altında bırakacak genel yazışmalardan kaçınmasının,
• Maliye ile meslek örgütleri arasında koordinasyonun sağlanmasının
gerektiğini vurguluyor.
Son durum
KURGAN uygulaması fiilen devreye girmiş durumda; getirilen yeni yaklaşımın uygulamada nasıl sonuçlar doğuracağı ve hukuki altyapının ne ölçüde güçlendirileceği önümüzdeki dönemde takip edilecek. İş dünyası, kayıpların ve haksız mağduriyetlerin önüne geçilmesi için daha net usul ve esaslar belirlenmesini talep ediyor.
