Transit Ticarette Vergi İstisnaları ve Muhasebe Kayıtlarına İlişkin Yeni Değerlendirme
Uluslararası ticaret hacmindeki artış ve dijitalleşmenin yaygınlaşmasıyla birlikte, malların Türkiye gümrük sahasına hiç girmeden el değiştirdiği transit ticaret işlemleri hem şirketler hem de mali müşavirler için önemli bir konu haline geldi. Bu kapsamda, transit ticaretin vergi uygulamaları ve muhasebe kayıtları, ilgili mevzuat çerçevesinde yeniden ele alındı.
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir Ceyda Küçükçolak, transit rejimin dayanağını oluşturan 4458 sayılı Gümrük Kanunu, Katma Değer Vergisi Kanunu, Kurumlar Vergisi Kanunu ve muhasebe standartları kapsamında kapsamlı bir değerlendirme yaptı.
Transit Ticaretin Hukuki Çerçevesi
İhracat Yönetmeliği’ne göre transit ticaret, yurt dışından veya serbest bölgelerden alınan malın Türkiye gümrük sahasına girmeden başka bir ülkeye satılması olarak tanımlanıyor.
Gümrük Kanunu’nun 84. maddesi ise transit rejimini; serbest dolaşımda olmayan malların Türkiye Gümrük Bölgesi boyunca gümrük gözetimi altında taşınması olarak açıklıyor.
Bu kapsamda mal hareketi:
-
Yabancı ülkeden yabancı ülkeye,
-
Yabancı ülkeden Türkiye’ye,
-
Türkiye’den yabancı ülkeye veya
-
Bir iç gümrük idaresinden başka bir iç gümrük idaresine
doğru gerçekleştirilebiliyor.
KDV Uygulaması: İstisna ve Sınırlar
Transit ticaret, KDV Kanunu’nun 14. maddesi gereği KDV’den istisna tutuluyor. Malların Türkiye’de teslim edilmemesi ve ticaretin Türkiye’den transit geçiş şeklinde yapılması, KDV doğmamasının temel gerekçesi.
Ancak aynı kanunun 7. maddesi gereği, Türkiye’de yapılan iç parkur taşımacılığı, depolama, ardiye ve benzeri hizmetler KDV’ye tabidir.
Bu nedenle transit ticaret işlemlerine ilişkin bazı giderler KDV doğururken, söz konusu KDV’nin indirim yoluyla düşülmesi mümkün değildir. Gider olarak dikkate alınması gerekmektedir.
Gelir ve Kurumlar Vergisi Açısından Transit Ticaret
Transit ticaret, KDV’den istisna olsa da kazanç yönünden vergilendirme kapsamı dışına çıkmamaktadır.
Kurumlar Vergisi Kanunu gereği, tam mükellef işletmelerin yurt dışı kazançları da Türkiye’de vergilendirilir. Bu nedenle transit ticaretten elde edilen gelir, kurumlar vergisine tabidir.
Transit Ticaretin Muhasebe Kayıtları
Tek Düzen Hesap Planı’na göre transit ticarette mal, işletmeye fiziken girmese bile ticari mal niteliğinde olduğundan 153 – Ticari Mallar hesabında izlenir.
Malın alış ve satış süreçlerinde kullanılacak kayıtlar şöyle örneklendiriliyor:
Alış kaydı:
153 Ticari Mallar – Transit Ticaret
320 Yurt Dışı Satıcılar
Satış kaydı:
120 Yurt Dışı Alıcılar
601 Yurt Dışı Satışlar – Transit Ticaret
Transit sürecine ilişkin taşımacılık ve benzeri giderler ise 760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri hesabında gösteriliyor.
