TMS 2'de temel kural: Maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanı
KGK'nın 2026 TFRS setinde yürürlükte bulunan TMS 2 Stoklar, stokların maliyet değeri ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanı üzerinden ölçülmesini öngörüyor.
Bu nedenle bir ürünün şirkete 1.000 TL'ye mal olmuş olması, dönem sonunda mutlaka 1.000 TL üzerinden raporlanacağı anlamına gelmiyor.
Stoktan ekonomik olarak geri kazanılması beklenen tutar maliyetin altına düşmüşse finansal tablolarda değer düşüklüğünün dikkate alınması gerekiyor.
Net gerçekleşebilir değer nasıl hesaplanıyor?
TMS 2'ye göre net gerçekleşebilir değer; olağan iş akışı içindeki tahmini satış fiyatından, tahmini tamamlanma maliyetleri ile satış için gerekli tahmini maliyetlerin çıkarılmasıyla belirleniyor.
Örneğin maliyeti 1.000 TL olan bir ürünün 900 TL'ye satılması bekleniyorsa ve satış için ayrıca 50 TL maliyet oluşacaksa net gerçekleşebilir değer 850 TL olur.
Bu durumda maliyet 1.000 TL, net gerçekleşebilir değer ise 850 TL olduğundan stokun 850 TL üzerinden değerlendirilmesi ve aradaki 150 TL'lik düşüşün finansal tablolara yansıtılması gündeme gelir.
Hangi stoklarda değer düşüklüğü oluşabilir?
TMS 2, stok maliyetinin bazı durumlarda geri kazanılamayabileceğini açıkça belirtiyor. Bunların arasında stokların zarar görmesi, kısmen veya tamamen kullanılamaz hale gelmesi ve satış fiyatlarının düşmesi bulunuyor.
Tahmini tamamlanma veya satış maliyetlerinin yükselmesi de stokun net gerçekleşebilir değerini azaltabiliyor.
Bu nedenle özellikle uzun süredir depoda bekleyen, sezonu geçen, hasarlı veya piyasa satış fiyatı gerileyen ürünlerin yıl sonunda ayrıca incelenmesi önem taşıyor.
Piyasa fiyatına bakmak tek başına yeterli olmayabilir
Net gerçekleşebilir değer, gerçeğe uygun değerle aynı kavram değil.
TMS 2'ye göre net gerçekleşebilir değer işletmenin olağan faaliyetleri kapsamında stoktan elde etmeyi beklediği işletmeye özgü net tutarı ifade ediyor. Gerçeğe uygun değer ise piyasa katılımcıları arasındaki bir işlem perspektifinden belirleniyor. Bu nedenle iki tutar birbirine eşit olmak zorunda değil.
Şirketin yalnızca internette veya piyasada gördüğü satış fiyatını esas alması bu nedenle her durumda yeterli olmayabilir. Ürünün tamamlanması için yapılacak giderler, satış komisyonları veya satışı gerçekleştirmek için gerekli diğer maliyetler de hesaba katılabilir.
Test genellikle stok kalemi bazında yapılıyor
TMS 2'ye göre stokların net gerçekleşebilir değere indirgenmesi genellikle her bir stok kalemi için ayrı ayrı gerçekleştiriliyor. Bazı durumlarda benzer veya ilişkili stokların birlikte değerlendirilmesi mümkün olabiliyor.
Bu nedenle yalnızca toplam stok tutarına bakılarak “stokların genelinde sorun yok” sonucuna ulaşmak yanıltıcı olabilir.
Çok satan ürünlerde değer kaybı bulunmazken aynı depodaki eski model veya düşük talep gören başka ürünlerde değer düşüklüğü oluşabilir.
Şirketler yıl sonunda hangi kontrolleri yapmalı?
Şirketlerin stok listesini yalnızca miktar ve maliyet açısından değil, son satış fiyatı, beklenen satış fiyatı, stokta bekleme süresi, fiziksel durum ve satış için gerekli ek maliyetler açısından da değerlendirmesi faydalı.
Özellikle uzun süredir hareket görmeyen veya fiyatı önemli ölçüde düşen ürünlerin ayrı raporlanması, net gerçekleşebilir değer testini daha sağlıklı hale getiriyor.
TMS 2'nin temel yaklaşımı açık: Stoklar finansal tablolarda satış veya kullanım yoluyla geri kazanılması beklenen tutardan daha yüksek bir değerle taşınmamalı.
Bu nedenle stok değer düşüklüğü testi yalnızca muhasebe tekniği değil; stokların ve şirket kârlılığının finansal tablolarda gerçeğe uygun biçimde sunulmasını sağlayan önemli bir yıl sonu kontrolü niteliğinde.
