Yıllara yaygın inşaat işleri nasıl muhasebeleştirilir? 170 ve 350 hesaplar, hakediş stopajı, KDV ve iş bitimindeki kâr hesaplarını örneklerle öğrenin.
Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım İşleri Nasıl Muhasebeleştirilir?
İnşaat sektöründe gerçekleştirilen projelerin önemli bir bölümü birden fazla takvim yılına yayılmaktadır. Özellikle kamu altyapı projeleri, fabrika inşaatları, büyük ölçekli bina yapımları ve kapsamlı onarım işleri uzun süreli sözleşmeler kapsamında yürütülebilmektedir.
Bu tür işlerin muhasebeleştirilmesi ve vergilendirilmesi, normal ticari faaliyetlerden farklı kurallara tabidir.
Bir inşaat veya onarım işinin başladığı takvim yılında tamamlanmayarak sonraki yıllara devam etmesi, belirli koşulların bulunması hâlinde yıllara yaygın inşaat ve onarım işi olarak değerlendirilmesini gerektirir.
Örneğin bir şirketin 2026 yılında başladığı fabrika inşaatını 2027 yılında tamamladığını varsayalım. Şirket, 2026 yılında hakediş tahsil etmiş ve çeşitli inşaat maliyetlerine katlanmış olabilir.
Ancak yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ilişkin özel vergilendirme rejiminde, işin kâr veya zararı kural olarak işin tamamlandığı yılda tespit edilir.
Bu nedenle devam eden projelere ilişkin maliyetlerin ve hakedişlerin ayrı muhasebe hesaplarında izlenmesi gerekir.
Tekdüzen Hesap Planı'nda bu işlemler için özellikle 170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri ve 350 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri hesapları kullanılmaktadır.
Türkiye'de yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinin vergilendirilmesinin temel dayanağı, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 42, 43 ve 44'üncü maddeleridir.
Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım İşi Nedir?
Yıllara yaygın inşaat ve onarım işi, birden fazla takvim yılına yayılan ve ilgili kanuni koşulları sağlayan inşaat veya onarım faaliyetlerini ifade eder.
Bu işler ticari uygulamada yıllara sari inşaat ve onarım işleri olarak da adlandırılmaktadır.
Örneğin bir inşaat şirketinin 1 Temmuz 2026 tarihinde başladığı hastane binası yapımını 30 Haziran 2027 tarihinde tamamladığını varsayalım.
İş, iki ayrı takvim yılına yayıldığı için yıllara yaygın inşaat işi niteliği taşıyabilir.
Ancak bir işin yalnızca uzun süreli olması yeterli değildir. İnşaat veya onarım niteliği taşıması ve başkasının hesabına taahhüt kapsamında gerçekleştirilmesi de önemlidir.
Özellikle şirketlerin kendi adlarına yaptıkları yap-sat projeleriyle başkalarına karşı üstlendikleri inşaat taahhüt işlerinin vergisel niteliği aynı değildir.
Bir İnşaat İşinin Yıllara Yaygın Sayılması İçin Hangi Şartlar Gereklidir?
Gelir Vergisi Kanunu'nun 42'nci maddesi kapsamında değerlendirme yapılırken üç temel koşul önem taşır.
-
Faaliyetin inşaat veya onarım işi niteliğinde olması.
-
İşin başkasının hesabına ve taahhüde bağlı olarak gerçekleştirilmesi.
-
İşin birden fazla takvim yılına yayılması.
Örneğin bir şirketin kendi arsası üzerinde konut inşa ederek daireleri satışa sunması, sırf inşaat iki yıl sürdüğü için otomatik olarak yıllara yaygın inşaat taahhüt işi sayılmaz.
Buna karşılık bir şirketin başka bir işletmeye ait fabrika binasının inşasını sözleşme kapsamında üstlenmesi ve işin sonraki takvim yılında tamamlanması, ilgili şartlar bakımından yıllara yaygın inşaat işi olarak değerlendirilebilir.
Bu nedenle muhasebe uygulamasından önce sözleşmenin niteliği incelenmelidir.
Yıllara Yaygın İnşaat İşlerinde Kâr Ne Zaman Vergilendirilir?
Gelir Vergisi Kanunu'nun 42'nci maddesine göre birden fazla takvim yılına yayılan inşaat ve onarım işlerinde kâr veya zarar, işin bittiği yıl kesin olarak tespit edilir ve tamamı o yılın geliri sayılır.
Örneğin bir şirketin 2026 yılında başladığı inşaat işini 2028 yılında tamamladığını varsayalım.
İş devam ederken 2026 ve 2027 yıllarında hakediş gelirleri ve proje maliyetleri oluşabilir.
Ancak özel vergilendirme rejimi kapsamında işe ilişkin nihai kâr veya zarar 2028 yılında belirlenir.
Bu nedenle yıllara yaygın inşaat işlerinde hakedişlerin tahsil edilmesi, her durumda o yılın vergilendirilecek nihai inşaat kazancının oluştuğu anlamına gelmez.
Bununla birlikte işletmenin tabi olduğu finansal raporlama standartları açısından hasılatın dönemlere dağıtılması farklı esaslara tabi olabilir.
Yıllara Yaygın İnşaat İşlerinde Hangi Muhasebe Hesapları Kullanılır?
Tekdüzen Hesap Planı'nda yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinin maliyetleriyle hakedişleri ayrı gruplarda takip edilir.
| Hesap kodu | Hesap adı | Kullanım amacı |
|---|---|---|
| 170–177 | Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri | Proje bazındaki maliyetler |
| 350–357 | Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri | Proje bazındaki hakedişler |
| 740 | Hizmet Üretim Maliyeti | Dönem içinde oluşan üretim maliyetleri |
| 741 | Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma | Maliyet yansıtma işlemleri |
| 622 | Satılan Hizmet Maliyeti | Tamamlanan işin satış maliyeti |
| 600 | Yurt İçi Satışlar | Tamamlanan işin satış hasılatı |
| 295 | Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar | İleriki yıllarda mahsup edilecek belirli vergiler |
| 193 | Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar | Kısa vadeli vergi mahsupları |
Özellikle 170 ve 350 hesaplarının proje bazında alt hesaplarla takip edilmesi önemlidir.
Birden fazla inşaat projesi yürüten şirketlerde bütün maliyetlerin tek hesapta ayrıntısız olarak izlenmesi, her işin kâr veya zararının ayrı belirlenmesini zorlaştırabilir.
170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabı Nedir?
170 hesabı, yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ilişkin maliyetlerin takip edildiği hesaptır.
İşçilik, malzeme, taşeron hizmetleri ve projeyle doğrudan ilişkili diğer maliyetler ilgili muhasebe hesaplarında kaydedildikten sonra 170 hesabında biriktirilebilir.
Örneğin bir şirketin 2026 yılında başladığı inşaat projesi için 2 milyon TL tutarında maliyete katlandığını varsayalım.
Bu maliyetler, uygun muhasebe düzeni kapsamında 170 hesabına aktarılabilir.
Proje 2027 yılında tamamlanacaksa 2026 yılı sonunda 170 hesabındaki ilgili bakiye devam eder.
İş tamamlandığında ise proje maliyetleri ilgili satış maliyeti hesabına aktarılır.
350 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri Hesabı Nedir?
350 hesabı, yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde gerçekleştirilen iş karşılığında düzenlenen ve işveren tarafından onaylanan hakediş bedellerinin izlendiği hesaptır.
Örneğin bir şirketin 2026 yılında devam eden projesi için 3 milyon TL tutarında hakediş düzenlediğini varsayalım.
Bu tutar ilgili koşullarda 350 hesabında takip edilebilir.
İş henüz tamamlanmamışsa söz konusu tutar doğrudan işin nihai hasılatına aktarılmaz.
İlgili proje tamamlandığında ise 350 hesabında biriktirilmiş hakedişler, satış hasılatı hesabına devredilir.
Bu sayede inşaatın tamamlandığı dönemde gelir ve maliyetler birlikte değerlendirilerek işin nihai kâr veya zararı hesaplanabilir.
Yıllara Yaygın İnşaat Maliyetleri Nasıl Muhasebeleştirilir?
Bir inşaat şirketinin 2026 yılında başladığı proje için 400.000 TL tutarında taşeron hizmeti aldığını varsayalım.
Hizmetin yüzde 20 KDV'ye tabi olduğu ve örnekte KDV tevkifatı uygulanmasını gerektiren koşullar bulunmadığı kabul edilsin.
Fatura tutarları:
| Açıklama | Tutar |
|---|---|
| Taşeron hizmet bedeli | 400.000 TL |
| KDV (%20) | 80.000 TL |
| Fatura toplamı | 480.000 TL |
İşletmenin 7/A maliyet hesaplarını kullandığı varsayımıyla örnek kayıt:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 740 Hizmet Üretim Maliyeti | 400.000 TL | |
| 191 İndirilecek KDV | 80.000 TL | |
| 320 Satıcılar | 480.000 TL |
Bu kayıt, inşaat projesine ilişkin hizmet maliyetinin ilk aşamada kaydedilmesini gösterir.
Ancak gerçek taşeron sözleşmelerinde KDV tevkifatı veya diğer vergisel yükümlülükler bulunabilir.
Bu nedenle muhasebe kaydının işlemde uygulanacak belge ve vergi hükümlerine göre düzenlenmesi gerekir.
İnşaat Maliyetleri 170 Hesabına Nasıl Aktarılır?
Önceki örnekte 400.000 TL tutarında proje maliyeti 740 hesabına kaydedilmişti.
İlgili dönemin yansıtma kaydında:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri | 400.000 TL | |
| 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma | 400.000 TL |
kaydı oluşturulabilir.
Yansıtma hesaplarının kapatılması için ise:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma | 400.000 TL | |
| 740 Hizmet Üretim Maliyeti | 400.000 TL |
kaydı yapılabilir.
Bu işlem sonucunda proje maliyeti 170 hesabında izlenmeye devam eder.
İş tamamlanıncaya kadar ilgili proje maliyetleri ayrı takip edilir.
Hakediş Nedir?
Hakediş, inşaat veya onarım sözleşmesi kapsamında yüklenicinin belirli bir dönemde gerçekleştirdiği işin miktar ve bedelini gösteren, sözleşmeye uygun şekilde hazırlanan hesaplama ve onay sürecidir.
Örneğin bir yüklenici, 10 milyon TL bedelli bir bina yapım işinin belirli bölümünü tamamlamış olabilir.
İlgili sözleşmeye göre tamamlanan iş için 2 milyon TL hakediş düzenlenmesi söz konusu olabilir.
Ancak hakediş tutarı ile şirketin banka hesabına geçecek net ödeme aynı olmayabilir.
Özellikle hakediş üzerinden gelir veya kurumlar vergisi tevkifatı, varsa KDV tevkifatı, teminat kesintisi ve diğer sözleşmesel kesintiler yapılabilir.
Bu nedenle hakedişin brüt bedeli, KDV'si, vergi kesintileri ve net tahsilatı ayrı hesaplanmalıdır.
2026 Yılında Yıllara Yaygın İnşaat Hakediş Stopajı Kaçtır?
Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde hakediş ödemeleri üzerinden gelir veya kurumlar vergisine mahsuben vergi kesintisi yapılmaktadır.
2026 yılında genel uygulamada hakediş stopaj oranı %5 olmakla birlikte belirli iş türleri için farklı oranlar bulunmaktadır.
| İşin türü | Tevkifat oranı |
|---|---|
| Genel kapsamdaki yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri | %5 |
| Belirli demiryolu ve şehir içi raylı ulaşım sistemlerinin inşaat ve onarımı | %1 |
| Gemi inşaat ve onarım işleri | %1 |
| Yıllara yaygın nükleer santral inşaat ve onarım işleri | %1 |
Nükleer santral inşaat ve onarım işlerine ilişkin %1 oranı, 2026 yılında yayımlanan özel düzenlemeyle belirlenmiştir.
Bu nedenle hakediş stopajı hesaplanmadan önce işin hangi kategoriye girdiği kontrol edilmelidir.
Ayrıca hakediş ödemesinin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan oran esas alınmalıdır.
Hakediş Stopajı Nasıl Hesaplanır?
Bir şirketin genel %5 stopaj oranına tabi yıllara yaygın inşaat işinden 600.000 TL hakediş elde ettiğini varsayalım.
Öncelikle KDV hariç hakediş bedeli üzerinden stopaj hesaplanır.
600.000 × %5 = 30.000 TL
Bu durumda hakediş nedeniyle 30.000 TL gelir veya kurumlar vergisi kesintisi yapılacaktır.
Örneğin hakedişin yüzde 20 KDV'ye tabi olduğu ve başka kesinti bulunmadığı varsayımında:
| Açıklama | Tutar |
|---|---|
| Hakediş bedeli | 600.000 TL |
| KDV (%20) | 120.000 TL |
| Hakediş toplamı | 720.000 TL |
| Gelir/kurumlar vergisi stopajı (%5) | 30.000 TL |
| Net tahsilat | 690.000 TL |
Bu hesaplamada KDV tevkifatı, teminat kesintisi ve başka sözleşmesel kesintiler bulunmadığı kabul edilmiştir.
Gerçek işlemlerde işverenin niteliği ve hizmetin kapsamı nedeniyle KDV tevkifatı uygulanması gerekebilir.
Hakediş Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır?
Bir inşaat şirketinin 2026 yılında devam eden yıllara yaygın inşaat işi için KDV hariç 600.000 TL hakediş düzenlediğini varsayalım.
Genel hakediş stopaj oranının %5 olduğu ve KDV'nin %20 hesaplandığı kabul edilsin.
Hakediş faturası düzenlendiğinde, örnekte alacağın henüz tahsil edilmediği varsayımıyla:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 120 Alıcılar | 720.000 TL | |
| 350 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri | 600.000 TL | |
| 391 Hesaplanan KDV | 120.000 TL |
kaydı oluşturulabilir.
Bu kayıtla hakedişin KDV hariç bedeli 350 hesabında izlenir.
KDV ise ilgili vergiyi doğuran olay ve belge düzeni kuralları çerçevesinde muhasebeleştirilir.
Burada 350 hesabındaki tutarın doğrudan 2026 yılı nihai inşaat kârı anlamına gelmediği önemlidir.
Hakediş Stopajı ve Net Tahsilat Nasıl Kaydedilir?
Önceki örnekte 720.000 TL fatura toplamı üzerinden 30.000 TL hakediş stopajı yapılacağını varsaymıştık.
İşin 2027 yılında tamamlanacağı ve kesilen verginin 295 hesabında izlenmesinin uygun olduğu kabul edilsin.
Tahsilat sırasında örnek kayıt:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102 Bankalar | 690.000 TL | |
| 295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar | 30.000 TL | |
| 120 Alıcılar | 720.000 TL |
Bu kayıtla işverenin yaptığı ödeme muhasebeleştirilir.
30.000 TL stopaj, yüklenici açısından ileride mahsup edilecek vergi niteliğindedir.
Ancak 295 hesabının kullanılması, ilgili verginin mahsup zamanı ve alacağın vadesine göre değerlendirilmelidir.
İşin tamamlandığı dönemde kısa vadeli hâle gelen vergi alacağının uygun hesaba aktarılması gerekebilir.
Yıllara Yaygın İnşaat İşlerinde KDV Nasıl Uygulanır?
Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinin gelir veya kurumlar vergisi açısından özel vergilendirme rejimine tabi olması, KDV'nin mutlaka işin sonunda hesaplanacağı anlamına gelmez.
KDV bakımından 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun vergiyi doğuran olay ve belge düzenine ilişkin hükümleri uygulanır.
Örneğin bir inşaat projesinde belirli döneme ilişkin hakediş düzenlenmiş ve ilgili koşullarda KDV doğmuş olabilir.
Bu durumda işin toplamının henüz tamamlanmamış olması, hakedişle ilgili KDV yükümlülüğünü kendiliğinden sonraki yıla taşımaz.
Ayrıca bazı yapım işleri ve bunlarla birlikte ifa edilen belirli hizmetler, KDV Genel Uygulama Tebliği kapsamında kısmi tevkifata tabi olabilir.
Dolayısıyla hakediş stopajıyla KDV tevkifatı farklı vergi uygulamalarıdır.
Bu iki kesinti aynı oranda hesaplanmaz ve aynı muhasebe hesaplarında takip edilmez.
Hakediş Stopajı ile KDV Tevkifatı Arasındaki Fark Nedir?
| Özellik | Hakediş stopajı | KDV tevkifatı |
|---|---|---|
| Vergi türü | Gelir veya kurumlar vergisi | Katma değer vergisi |
| Temel dayanak | GVK 94 ve KVK 15 | KDV Kanunu ve KDV Genel Uygulama Tebliği |
| Hesaplama | Genel olarak hakedişin KDV hariç bedeli üzerinden | İşleme ait hesaplanan KDV üzerinden |
| Genel oran | Kapsam dahilinde %5; bazı işlerde %1 | İşlemin türüne ve alıcısına göre değişir |
| Amaç | Yüklenicinin gelir/kurumlar vergisine mahsuben kesinti | KDV'nin belirli bölümünün alıcı tarafından beyanı |
Örneğin %5 hakediş stopajı uygulanması, söz konusu işe mutlaka KDV tevkifatı uygulanacağı anlamına gelmez.
Her iki vergisel düzenleme ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
Yıllara Yaygın İnşaat İşlerinde Geçici Vergi Ödenir mi?
Gelir Vergisi Kanunu'nun 42'nci maddesi kapsamındaki yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinden elde edilen kazançlar, işin bitiminde vergilendirilmesine ilişkin özel rejime tabidir.
Bu nedenle ilgili işin devam ettiği yıllarda yalnızca o işe ilişkin geçici kâr üzerinden normal geçici vergi hesaplaması yapılmaz.
Ancak bu durum, inşaat şirketinin bütün faaliyetleri bakımından geçici vergiden muaf olduğu anlamına gelmez.
Örneğin şirket yıllara yaygın inşaat işinin yanında başka ticari faaliyetler de yürütüyor olabilir.
Bu faaliyetlerden doğan ve ilgili özel rejimin dışında kalan kazançların geçici vergi karşısındaki durumu ayrıca değerlendirilir.
Bu nedenle yıllara yaygın inşaat işi olan bütün şirketlerin hiçbir geçici vergi yükümlülüğü bulunmadığı düşünülmemelidir.
İnşaat İşinin Bitiş Tarihi Nasıl Belirlenir?
Gelir Vergisi Kanunu'nun 44'üncü maddesi, yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde işin bitim tarihinin belirlenmesine ilişkin düzenlemeler içermektedir.
Geçici ve kesin kabul usulüne tabi işlerde geçici kabul tutanağının idarece onaylandığı tarih önemlidir.
Bu usule tabi olmayan işlerde ise işin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarih dikkate alınır.
Örneğin bir şirketin bina yapımını 2027 yılının haziran ayında tamamladığını ve geçici kabul tutanağının 30 Haziran 2027 tarihinde onaylandığını varsayalım.
İlgili koşulların sağlandığı durumda 2027 yılı, işin bittiği hesap dönemi olarak değerlendirilir.
Kesin kabul işleminin daha sonraki bir tarihte yapılması, işin vergisel bitiş yılının her durumda kesin kabul yılı olacağı anlamına gelmez.
Bu nedenle geçici kabul ve kesin kabul tarihlerinin birbirine karıştırılmaması önemlidir.
İş Tamamlandığında 350 Hesabı Nasıl Kapatılır?
Bir inşaat şirketinin 2026 yılında başladığı ve 2027 yılında tamamladığı projeye ait toplam hakediş bedelinin 1.000.000 TL olduğunu varsayalım.
Projenin geçici kabulü 2027 yılında yapılmış olsun.
İlgili hakedişlerin daha önce 350 hesabında izlendiği kabul edildiğinde işin tamamlanması üzerine:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 350 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri | 1.000.000 TL | |
| 600 Yurt İçi Satışlar | 1.000.000 TL |
kaydı oluşturulabilir.
Bu işlemle ilgili projeye ait hakedişler satış hasılatına aktarılır.
Ancak projenin nihai kâr veya zararının belirlenebilmesi için maliyetlerin de uygun şekilde gider hesaplarına aktarılması gerekir.
İş Tamamlandığında 170 Hesabı Nasıl Kapatılır?
Önceki örnekte toplam hakediş bedelinin 1.000.000 TL olduğunu kabul etmiştik.
Aynı projenin 170 hesabında birikmiş toplam maliyetinin 780.000 TL olduğunu varsayalım.
İşin tamamlanması üzerine maliyet aktarım kaydı:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 622 Satılan Hizmet Maliyeti | 780.000 TL | |
| 170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri | 780.000 TL |
Bu kayıtla ilgili projeye ait maliyetler satış maliyetlerine aktarılır.
Böylece tamamlanan projenin hasılatı ve maliyeti aynı hesap döneminde değerlendirilir.
Ancak gerçek işlemlerde ortak genel giderlerin dağıtımı, varsa enflasyon düzeltmesi ve başka projeye özgü düzeltmeler de dikkate alınmalıdır.
Yıllara Yaygın İnşaat İşinin Kârı Nasıl Hesaplanır?
Bir önceki örneğin verileri:
| Açıklama | Tutar |
|---|---|
| Toplam hakediş hasılatı | 1.000.000 TL |
| Toplam proje maliyeti | 780.000 TL |
| Proje brüt kârı | 220.000 TL |
Bu durumda projenin brüt kârı:
1.000.000 − 780.000 = 220.000 TL
olacaktır.
Ancak 220.000 TL'nin otomatik olarak şirketin nihai kurumlar vergisi matrahı olduğu düşünülmemelidir.
Çünkü ilgili şirketin ortak genel giderleri, diğer faaliyetleri, kanunen kabul edilmeyen giderleri, istisnaları ve diğer vergisel düzeltmeleri bulunabilir.
Bu nedenle projenin brüt kârı ile şirketin vergilendirilebilir toplam kurum kazancı ayrı kavramlardır.
Hakedişlerden Kesilen Stopaj İş Bitiminde Nasıl Mahsup Edilir?
Yıllara yaygın inşaat işlerinde hakedişlerden yapılan gelir veya kurumlar vergisi kesintileri, ilgili koşullarda işin bittiği yılın vergisinden mahsup edilir.
Örneğin şirketin tamamlanan proje nedeniyle geçmiş yıllarda 50.000 TL hakediş stopajına maruz kaldığını varsayalım.
Bu tutarın 295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabında izlendiği kabul edilsin.
Vergi alacağının kısa vadeli hâle gelmesi üzerine:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar | 50.000 TL | |
| 295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar | 50.000 TL |
kaydı oluşturulabilir.
Daha sonra yıllık kurumlar vergisi hesaplamasında mahsup işlemleri ilgili vergisel koşullara göre gerçekleştirilir.
Ancak kesilen stopajın tamamının ilgili yılın hesaplanan kurumlar vergisinden yüksek olması durumunda mahsup edilemeyen bölüm için iade hükümleri gündeme gelebilir.
Birden Fazla İnşaat İşinin Maliyetleri Nasıl Ayrılır?
Bir inşaat şirketi aynı anda birden fazla yıllara yaygın proje yürütebilir.
Örneğin şirketin üç farklı bölgede hastane, okul ve fabrika inşaatı üstlendiğini varsayalım.
Bu durumda her projeye ait maliyetlerin ayrı hesaplarda takip edilmesi önemlidir.
Bir projeye ait işçilik giderinin başka projenin maliyetine aktarılması, işlerin kâr veya zararlarının hatalı hesaplanmasına neden olabilir.
Bu nedenle 170 hesap grubunda proje bazında alt hesaplar kullanılmalıdır.
Benzer şekilde 350 hesap grubundaki hakedişlerin de ilgili projelerle eşleştirilmesi gerekir.
Örneğin:
| Proje | Maliyet hesabı | Hakediş hesabı |
|---|---|---|
| Hastane inşaatı | 170.01 | 350.01 |
| Okul inşaatı | 170.02 | 350.02 |
| Fabrika onarımı | 170.03 | 350.03 |
Bu yapı, her projenin mali durumunun ayrı değerlendirilmesini kolaylaştırır.
Ortak Genel Giderler İnşaat İşlerine Nasıl Dağıtılır?
Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde bazı giderler doğrudan belirli projeye ait olabilir.
Buna karşılık merkez ofis giderleri veya birden fazla proje için yapılan harcamalar ortak gider niteliği taşıyabilir.
Gelir Vergisi Kanunu'nun 43'üncü maddesi, birden fazla inşaat ve onarım işinin birlikte yapılması veya başka işlerin bulunması durumunda ortak genel giderlerin dağıtılmasına ilişkin hükümler içermektedir.
Bu kapsamda ilgili giderlerin kanunda öngörülen ölçütlere göre işlere dağıtılması gerekir.
Örneğin bir şirketin merkez ofis giderlerinin bir bölümü farklı inşaat projeleriyle ilişkili olabilir.
Bu durumda ilgili ortak giderlerin tamamının rastgele tek bir projeye aktarılması doğru değildir.
Ayrıca amortismanların hangi işlerde kullanılan sabit kıymetlere ilişkin olduğunun belirlenmesi önemlidir.
İnşaat İşlerinde Kullanılan Makinelerin Amortismanı Nasıl Dağıtılır?
İnşaat şirketleri faaliyetleri sırasında vinç, iş makinesi, kamyon ve çeşitli ekipmanlar kullanabilir.
Bu ekipmanlar tek projede kullanılabileceği gibi farklı projelerde de değerlendirilebilir.
Gelir Vergisi Kanunu'nun 43'üncü maddesi, birden fazla inşaat ve onarım işinde kullanılan tesisat, makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanlarının dağıtımına ilişkin esaslar içermektedir.
Bu kapsamda amortismanların, ilgili kıymetlerin her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılması gerekir.
Örneğin bir iş makinesinin yıl içerisinde 120 gün A Projesinde, 80 gün B Projesinde kullanıldığını varsayalım.
İlgili amortismanın dağıtımında kullanım süreleri önem taşır.
Ancak muhasebe kayıtları oluşturulurken ilgili kıymetin hangi tarihlerde ve hangi projelerde kullanıldığını gösteren belgelerin bulunması gerekir.
Yap-Sat İnşaatlar Yıllara Yaygın İnşaat Sayılır mı?
Şirketlerin kendi arsaları üzerinde inşa ettikleri konutları veya işyerlerini satışa sunmaları, başkasının hesabına yapılan inşaat taahhüt işlerinden farklıdır.
Örneğin bir şirketin kendi arsasında 40 daireli konut projesi geliştirdiğini varsayalım.
Projenin 2026 yılında başlayıp 2028 yılında tamamlanması, tek başına Gelir Vergisi Kanunu'nun 42'nci maddesi kapsamına girdiği anlamına gelmez.
Çünkü yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ilişkin özel rejimde işin başkasının hesabına taahhüt kapsamında yapılması önemlidir.
Dolayısıyla yap-sat projelerinin stok, maliyet, hasılat ve vergilendirme işlemleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu nedenle her inşaat şirketinin bütün projelerini otomatik olarak 170 ve 350 hesaplarında izlemesi doğru değildir.
İş Aynı Yıl İçinde Tamamlanırsa Ne Olur?
Bir inşaat veya onarım işinin başlangıç ve bitiş tarihi aynı takvim yılı içerisinde olabilir.
Örneğin bir şirketin 1 Şubat 2026 tarihinde başladığı bina onarımını 30 Kasım 2026 tarihinde tamamladığını varsayalım.
Bu durumda iş, başka özel durum bulunmadığı sürece birden fazla takvim yılına yayılmadığı için Gelir Vergisi Kanunu'nun 42'nci maddesindeki yıllara yaygın iş rejimi kapsamında değerlendirilmez.
Ancak işin sözleşmeye göre 2026 yılında tamamlanması öngörülmesine rağmen fiilen 2027 yılına sarkması durumunda farklı bir değerlendirme gerekebilir.
Gelir İdaresi Başkanlığının açıklamalarına göre, işin fiilen yıllara yaygın hâle gelmesiyle birlikte sonraki hakediş ödemelerinde ilgili tevkifat hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir.
Bu nedenle sözleşmedeki bitiş tarihiyle işin fiilen tamamlandığı tarih birlikte kontrol edilmelidir.
İş Sonraki Yıla Sarkarsa Stopaj Ne Zaman Başlar?
Başlangıçta aynı yıl içerisinde tamamlanması öngörülen bir inşaat veya onarım işi daha sonra başka takvim yılına sarkabilir.
Bu durumda işin yıllara yaygın hâle geldiği tarihin belirlenmesi önemlidir.
Gelir İdaresi Başkanlığının açıklamalarına göre, sözleşmede değişiklik yapılması veya işin fiilen sonraki yıla sarkması gibi durumlarda ilgili tarihten sonraki hakediş ödemeleri üzerinden vergi kesintisi yapılması gerekebilir.
Örneğin 2026 yılında tamamlanması planlanan bir inşaat işinin sözleşmesi uzatılarak 2027 yılına taşınmış olabilir.
Bu durumda yeni sözleşme veya değişiklik tarihinin, hakediş stopajı yükümlülüğü bakımından değerlendirilmesi gerekir.
Dolayısıyla işin başlangıçta yıllara yaygın olarak planlanmamış olması, sonraki dönemlerde tevkifat yükümlülüğü oluşmayacağı anlamına gelmez.
Yıllara Yaygın İnşaat İşlerinde Enflasyon Düzeltmesi Nasıl Değerlendirilir?
Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde enflasyon düzeltmesi, ilgili dönemlerde yürürlükte bulunan vergi düzenlemelerine göre ayrı değerlendirilmesi gereken önemli konulardan biridir.
Tekdüzen Hesap Planı'nda bu işlemler için 178, 358 ve 697 hesaplarının kullanımına yönelik düzenlemeler bulunmaktadır.
Ancak ilgili hesap döneminde enflasyon düzeltmesi yapılıp yapılmayacağı, doğrudan ilgili yılda yürürlükte bulunan kanuni hükümler çerçevesinde belirlenir.
Bu nedenle 170 ve 350 hesaplarının bulunması, her hesap döneminde otomatik olarak enflasyon düzeltmesi yapılacağı anlamına gelmez.
Enflasyon düzeltmesinin uygulanması gereken dönemlerde proje bazındaki maliyetlerin ve hakedişlerin ilgili özel hesaplarla değerlendirilmesi gerekir.
Özellikle farklı tarihlerde oluşan maliyet ve hakedişlerin doğru takip edilmesi önemlidir.
Yıllara Yaygın İnşaat İşlerinde En Sık Yapılan Muhasebe Hataları Nelerdir?
Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde en sık karşılaşılan hatalardan biri, devam eden projelerdeki hakediş tutarlarının doğrudan nihai satış hasılatına aktarılmasıdır.
Gelir Vergisi Kanunu'nun 42'nci maddesi kapsamındaki işlerde, kâr veya zararın işin bitiminde tespit edilmesi gerektiği dikkate alınmalıdır.
Bir diğer hata, farklı projelere ilişkin maliyetlerin aynı hesapta ayrıntısız olarak izlenmesidir.
Bu durum tamamlanan projenin gerçek maliyetinin doğru belirlenmesini zorlaştırabilir.
Ayrıca bütün hakedişlere aynı stopaj oranının uygulanması, 2026 yılında farklı oranlara tabi işlerin bulunması nedeniyle yanlış sonuçlara yol açabilir.
Hakediş stopajının KDV tevkifatıyla karıştırılması da önemli bir hatadır.
Bunun yanında işin geçici kabul tarihinin yanlış belirlenmesi ve 170 ile 350 hesaplarının uygun dönemde kapatılmaması, kurumlar vergisi matrahını etkileyebilir.
Şirketler Yıllara Yaygın İnşaat Muhasebesini Nasıl Takip Etmeli?
Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri yürüten şirketlerin proje bazında ayrıntılı muhasebe sistemi kurması önemlidir.
Özellikle proje maliyetlerinin, hakedişlerin, tahsilatların ve vergi kesintilerinin ayrı takip edilmesi gerekir.
Örnek bir proje takip tablosu:
| Kontrol alanı | Açıklama |
|---|---|
| Proje adı | İnşaat veya onarım işi |
| Sözleşme başlangıç tarihi | İşin başladığı tarih |
| Sözleşme bitiş tarihi | Planlanan tamamlanma tarihi |
| Geçici kabul tarihi | İşin vergisel bitişinde önem taşıyan tarih |
| 170 hesap bakiyesi | Birikmiş proje maliyetleri |
| 350 hesap bakiyesi | Birikmiş hakediş bedelleri |
| Hakediş stopajı | İlgili oran üzerinden kesilen vergiler |
| KDV durumu | KDV ve varsa KDV tevkifatı |
| Proje brüt kârı | Tamamlanan işin hasılat ve maliyet farkı |
Bu şekilde yapılan takip, hem devam eden projelerin mali durumunun değerlendirilmesini hem de işin tamamlandığı dönemde vergi hesaplamalarının doğru yapılmasını kolaylaştırabilir.
Yıllara Yaygın İnşaat Muhasebesinde Nelere Dikkat Edilmeli?
Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri, normal ticari faaliyetlerden farklı vergilendirme ve muhasebe esaslarına tabi olabilmektedir.
Gelir Vergisi Kanunu'nun 42'nci maddesi kapsamında işin kâr veya zararı, kural olarak işin bittiği yılda kesin olarak tespit edilir.
Bu nedenle devam eden projelere ilişkin maliyetler 170 hesap grubunda, hakedişler ise 350 hesap grubunda izlenir.
İşin tamamlandığı yılda ilgili maliyet ve hakediş hesapları kapatılarak projenin nihai kâr veya zararı belirlenir.
Ayrıca hakedişler üzerinden yapılan gelir veya kurumlar vergisi stopajları, ilgili koşullarda işin bittiği yılın vergisinden mahsup edilir.
2026 yılında hakediş stopajında genel oran %5 olmakla birlikte belirli inşaat ve onarım işlerinde %1 oranı uygulanması nedeniyle işin niteliğinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Yıllara yaygın inşaat işlerinin doğru muhasebeleştirilmesi için sözleşmenin niteliği, projenin başlangıç ve bitiş tarihleri, maliyetler, hakedişler ve vergi kesintileri birlikte takip edilmelidir.
Bu nedenle inşaat şirketlerinin proje bazında hesap planı oluşturması, dönem sonlarında maliyet ve hakediş kayıtlarını kontrol etmesi ve tamamlanan işlerin vergisel sonuçlarını yürürlükteki mevzuata göre belirlemesi önem taşımaktadır.
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Muhasebe kayıtları ve hesaplamalar varsayımsal örneklerdir. Gerçek işlemlerde sözleşmenin niteliği, işverenin statüsü, hakedişin tarihi, gelir veya kurumlar vergisi tevkifatı, KDV uygulaması ve ilgili finansal raporlama hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.