Gemi geri dönüşüm sektörüne yönelik kurallar baştan sona yenilendi. 22 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Gemi Geri Dönüşüm Tesislerinin Yetkilendirilmesi Hakkında Yönetmelik ile tesislerin yetkilendirilmesi, denetlenmesi, faaliyet şartları ve uygulanacak idari yaptırımlar yeniden düzenlendi. Yeni düzenleme, Türkiye'nin taraf olduğu Hong Kong Uluslararası Sözleşmesi doğrultusunda gemi geri dönüşüm faaliyetlerinin çevreye duyarlı, güvenli ve uluslararası standartlara uygun şekilde yürütülmesini amaçlıyor.
Yetki Belgesi Olmadan Faaliyet Mümkün Olmayacak
Yönetmelikle birlikte sözleşme kapsamındaki gemileri geri dönüştürecek tesisler için yetkilendirme sistemi getirildi. Tesisler, gerekli belgeleri sunarak başvuruda bulunacak, ardından belge incelemesi ve saha denetiminden geçecek. Şartları sağlayan tesislere Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından en fazla beş yıl süreyle geçerli gemi geri dönüşüm yetki belgesi verilecek.
Yetki belgesinin süresi dolmadan en az 60 gün önce yenileme başvurusu yapılması gerekecek. Belirlenen şartların kaybedilmesi halinde belge askıya alınabilecek veya iptal edilebilecek.
Her Gemi İçin Ayrı Geri Dönüşüm Planı Hazırlanacak
Yeni düzenleme kapsamında geri dönüşüme alınacak her gemi için gemiye özgü bir Gemi Geri Dönüşüm Planı hazırlanması zorunlu hale getirildi. Ayrıca tesislerin faaliyetlerini kapsayan Gemi Geri Dönüşüm Tesis Planı oluşturulacak ve tüm işlemler bu planlara uygun yürütülecek.
Planların onay sürecinde Bakanlık koordinasyonunda ilgili kurumların görüşleri alınabilecek ve gerektiğinde özel komisyonlar oluşturulabilecek.
Çevre ve İş Güvenliği Yükümlülükleri Artırıldı
Yönetmelik, gemi geri dönüşüm tesislerine çevre koruma ve iş sağlığı güvenliği alanında kapsamlı sorumluluklar getiriyor. Tesislerin tehlikeli maddelerin yönetimi, atıkların güvenli şekilde depolanması, acil durum planlarının hazırlanması, çalışanların eğitimi ve kişisel koruyucu ekipman kullanımı gibi konularda ayrıntılı tedbirler alması gerekecek.
Ayrıca tesislerin deniz çevresine etkilerinin izlenmesi amacıyla su, sediment ve biyota üzerinde yıllık çevresel izleme çalışmaları yapılması zorunlu tutuldu.
Haberli ve Habersiz Denetim Dönemi
Bakanlık, gemi geri dönüşüm tesislerini önceden bildirim yapmaksızın denetleyebilecek. Program dışı denetimler gerçekleştirilebilecek ve tesislerin yönetmelik hükümlerine uygun hareket edip etmediği her zaman kontrol edilebilecek.
Kazaların en geç bir saat içinde Bakanlığa bildirilmesi zorunlu olacak. İnsan sağlığına veya çevreye zarar veren olaylara ilişkin raporların da ilgili kurumlara iletilmesi gerekecek.
İdari Para Cezaları 1 Milyon TL'ye Kadar Çıkabilecek
Yönetmelik, ihlallere yönelik önemli yaptırımlar da içeriyor. Gemi geri dönüşüm planına aykırı faaliyetler, izinsiz geri dönüşüm işlemleri, bildirim yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi ve denetimlerde iş birliği yapılmaması gibi fiiller için 100 bin TL ile 1 milyon TL arasında değişen idari para cezaları uygulanabilecek.
Aynı ihlalin bir yıl içinde tekrarlanması halinde cezalar artırılacak. Üçüncü tekrar durumunda ise tesisin yetki belgesi üç ay süreyle askıya alınabilecek. Ciddi çevre veya güvenlik riski tespit edilmesi halinde faaliyetlerin tamamen durdurulması da mümkün olacak.
Gemi Söküm Yönetmeliği Yürürlükten Kaldırıldı
Yeni yönetmeliğin yürürlüğe girmesiyle birlikte 2004 yılından bu yana uygulanan Gemi Söküm Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı. Böylece gemi geri dönüşüm faaliyetleri, uluslararası sözleşme hükümleriyle uyumlu yeni bir hukuki çerçeveye kavuşmuş oldu.