Belediye Başkanlarının Yeşil Pasaport Şartına AYM’den Onay

Anayasa Mahkemesi, belediye başkanlarının hususi damgalı pasaport alabilmesi için aranan “birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olma” şartını Anayasa’ya aykırı bulmadı.

5 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan kararda, özellikle ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4/1-c maddesi kapsamında sigortalı olan belediye başkanlarının durumu değerlendirildi.

Yüksek Mahkeme, şartın hukuki belirlilik ve eşitlik ilkelerine aykırı olmadığına, ayrıca seyahat özgürlüğünü sınırlamadığına oybirliğiyle karar verdi.

Dava Eski Bir Belediye Başkanının Başvurusuyla Gündeme Geldi

Uyuşmazlığın temelinde, daha önce belediye başkanlığı yapmış bir kişinin hususi damgalı pasaport talebi bulunuyor.

Talebin reddedilmesinin ardından açılan davaya bakan İzmir Bölge İdare Mahkemesi 6. İdari Dava Dairesi, Pasaport Kanunu’nda yer alan “birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan” ifadesinin Anayasa’ya aykırı olabileceği kanaatine vardı.

Bunun üzerine konu Anayasa Mahkemesine taşındı.

AYM İncelemeyi Belirli Bir Grupla Sınırladı

Anayasa Mahkemesi, hükmün hem 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’na tabi belediye başkanları hem de ilk kez 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olan belediye başkanları açısından uygulanabildiğine dikkat çekti.

Ancak somut davadaki kişi ilk kez 5510 sayılı Kanun’un 4/1-c maddesi kapsamında sigortalı olduğundan inceleme de bu gruptaki belediye başkanlarıyla sınırlandırıldı.

Bu nedenle kararın bütün belediye başkanları açısından verilmiş genel bir iptal veya uygunluk kararı şeklinde değerlendirilmemesi gerekiyor.

Yeşil Pasaport İçin İki Temel Şart Aranıyor

AYM’nin değerlendirmesine göre belediye başkanlarının hususi damgalı pasaport hakkından yararlanabilmesi için görev süresi içinde iki koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekiyor.

Bunlardan ilki, emeklilik hesabında dikkate alınan derecenin birinci dereceye ulaşması.

İkinci şart ise kişinin tabi olduğu sosyal güvenlik mevzuatına göre emekliliğe hak kazanmış olması.

Dolayısıyla yalnızca uzun süre belediye başkanlığı yapmış olmak tek başına yeterli kabul edilmiyor.

Fiilen Emekli Olmak Şart Değil

Karardaki önemli ayrıntılardan biri de “emekliliğe hak kazanma” ile “emekli olma” arasındaki fark oldu.

AYM’ye göre görevde bulunan bir belediye başkanının hususi damgalı pasaport alabilmek için görevinden ayrılarak fiilen emekli olması gerekmiyor.

İlgili kişinin;

birinci dereceye ulaşmış olması ve sosyal güvenlik mevzuatında öngörülen emeklilik koşullarını tamamlaması yeterli.

Başka bir ifadeyle, emekli aylığı bağlatılması zorunlu değil.

Eski Belediye Başkanları İçin Görev Dönemi Önemli

Görevinden emeklilik veya çekilme nedeniyle ayrılan eski belediye başkanları da belirli şartlarla hususi damgalı pasaport alabiliyor.

Ancak AYM, bu kişiler bakımından da şartların sonradan tamamlanmasını yeterli görmedi.

Birinci dereceye ulaşma ve emekliliğe hak kazanma koşullarının belediye başkanlığı görevi devam ederken gerçekleşmiş olması gerekiyor.

Bu nedenle kişinin görevden ayrıldıktan yıllar sonra emeklilik şartlarını tamamlaması, tek başına söz konusu pasaport hakkını doğurmuyor.

Belediye Başkanlarının Derecesi Nasıl Belirleniyor?

Belediye başkanlarının doğrudan klasik anlamda bir memur kadro derecesi bulunmuyor.

Bu nedenle ilk kez 5510 sayılı Kanun’un 4/1-c maddesi kapsamında sigortalı olan belediye başkanları bakımından prime esas kazanç hesabında dikkate alınan derece esas alınıyor.

Büyükşehir belediye başkanlarının prime esas kazançları belirlenirken bakanlık genel müdürleri için geçerli unsurlar dikkate alınıyor.

Diğer belediye başkanlarında ise öğrenim durumuna göre ulaşılabilecek dereceyi aşmamak üzere mülki idare amirliği hizmetleri sınıfına ilişkin göstergeler esas alınıyor.

AYM, görev sırasındaki son derecenin birinci derece olması durumunda pasaport yönünden aranan ilk koşulun gerçekleşeceğini belirtti.

“Kural Belirsiz” İddiası Kabul Edilmedi

Başvuruda, şartın yeterince açık olmadığı ve aynı süre belediye başkanlığı yapan kişiler arasında farklı sonuçlara yol açabildiği ileri sürüldü.

Anayasa Mahkemesi ise hem birinci derece şartının hem de emekliliğe hak kazanmanın ilgili sosyal güvenlik mevzuatı üzerinden objektif biçimde tespit edilebildiğini değerlendirdi.

Bu nedenle düzenlemenin açık, anlaşılır ve öngörülebilir olduğu sonucuna varıldı.

Mahkeme, hukuk devleti kapsamında aranan hukuki belirlilik ilkesinin ihlal edilmediğine hükmetti.

2008 Öncesi ve Sonrası Sosyal Güvenlik Statüsü Farklı

Kararda, 2008 yılı Ekim ayından önce Emekli Sandığı kapsamında hizmeti bulunan kişiler ile bu tarihten sonra ilk kez 5510 sayılı Kanun’un 4/1-c maddesine tabi olanların farklı sosyal güvenlik sistemlerine tabi olduğu da vurgulandı.

Bu farklılık;

geçmiş hizmetlerin değerlendirilmesi, derece hesabı ve emeklilik şartlarının tamamlanması gibi konularda farklı sonuçlar doğurabiliyor.

Dolayısıyla aynı süre belediye başkanlığı yapan iki kişinin yeşil pasaport şartlarını aynı tarihte sağlamaması mümkün olabiliyor.

AYM Eşitlik İlkesine Aykırılık Görmedi

Başvurudaki temel iddialardan biri de söz konusu farklılığın Anayasa’daki eşitlik ilkesine aykırı olduğu yönündeydi.

AYM ise 5434 sayılı Kanun kapsamında hizmeti bulunan belediye başkanları ile ilk defa 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olanların sosyal güvenlik açısından aynı hukuki durumda bulunmadığına dikkat çekti.

Mahkemeye göre farklı sosyal güvenlik sistemlerine tabi iki grubun aynı kurallara tabi tutulmaması tek başına eşitlik ilkesinin ihlali anlamına gelmiyor.

Bu nedenle düzenlemede Anayasa’nın 10. maddesine aykırılık bulunmadı.

Yeşil Pasaport Seyahat Özgürlüğünün Bir Şartı Değil

Anayasa Mahkemesi, hususi damgalı pasaport şartının seyahat özgürlüğünü sınırladığı iddiasını da kabul etmedi.

Mahkeme, Türk vatandaşlarının gerekli şartları sağlamaları halinde umuma mahsus pasaportla yurt dışına çıkabildiğini hatırlattı.

Hususi damgalı pasaport ise yurt dışına çıkmanın zorunlu şartı değil, belirli kişilere sağlanan özel bir pasaport türü.

Bu nedenle yeşil pasaporttan yararlanmanın belirli şartlara bağlanmasının kişinin yurt dışına çıkış hakkını ortadan kaldırmadığı veya daraltmadığı sonucuna ulaşıldı.

Şart Yürürlükte Kalmaya Devam Edecek

Anayasa Mahkemesi, Pasaport Kanunu’ndaki “birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan” şartının ilk defa 5510 sayılı Kanun’un 4/1-c maddesi kapsamında sigortalı belediye başkanları yönünden Anayasa’ya uygun olduğuna karar verdi.

İptal talebi 13 Mayıs 2026 tarihinde oybirliğiyle reddedildi.

Böylece bu kapsamdaki belediye başkanları bakımından hususi damgalı pasaport hakkı için birinci dereceye ulaşma ve görev sırasında emekliliğe hak kazanma şartları uygulanmaya devam edecek.

Karar Künyesi: Anayasa Mahkemesi, E.2025/248, K.2026/109, 13.05.2026.