18 yaş altındaki kişilerin sigortalı olarak çalıştırılamayacağı yönündeki yaygın inanış, mevzuatla örtüşmüyor. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, gerekli şartların sağlanması halinde 18 yaşından küçük kişilerin de sigortalı olabilmesine imkân tanıyor. Ancak bu durum, çocuk ve genç işçilerin her işte ve herhangi bir koşulda çalıştırılabileceği anlamına gelmiyor.
Çalışma hayatında 18 yaş altındaki kişilerin istihdamı hem 5510 sayılı Kanun hem de 4857 sayılı İş Kanunu ile özel düzenlemelere tabi tutuluyor. Bu nedenle sigortalılık işlemlerinin geçerli olabilmesi için yaş sınırları, çalışma koşulları ve fiili çalışma şartlarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
18 Yaş Altındaki Kişiler Sigortalı Olabilir
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na göre, çalışma hayatına fiilen katılan 18 yaş altındaki kişiler adına sigorta bildirimi yapılabiliyor.
Ancak sigortalılık hakkı, İş Kanunu'nda çocuk ve genç işçilerin çalıştırılmasına ilişkin getirilen sınırlamalar çerçevesinde uygulanıyor.
İş Kanunu Yaş ve Çalışma Şartlarını Düzenliyor
4857 sayılı İş Kanunu uyarınca genel kural olarak 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasak.
Bununla birlikte;
- 14 yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretimini tamamlamış çocuklar, sağlık, güvenlik ve eğitimlerini olumsuz etkilemeyecek hafif işlerde çalıştırılabiliyor.
- 15-18 yaş arasındaki genç işçiler ise çalışma süreleri, gece çalışması ve işin niteliği bakımından özel koruyucu hükümlere tabi olarak istihdam edilebiliyor.
Dolayısıyla sigortalılık hakkı, çocuk ve genç işçilerin korunmasına yönelik düzenlemelerle birlikte uygulanıyor.
Sadece Sigorta Girişi Yapılması Yeterli Değil
SGK uygulamalarında sigortalılığın geçerli kabul edilmesi için yalnızca işe giriş bildirgesinin verilmesi yeterli olmuyor.
Kişinin işyerinde fiilen çalışıyor olması gerekiyor.
Gerçekte çalışmayan kişiler adına yapılan sigorta bildirimleri, SGK'nın denetimleri sonucunda iptal edilebiliyor. Ayrıca işveren hakkında idari para cezaları ve diğer yasal yaptırımlar uygulanabiliyor.
Erken Sigorta Girişi Emekliliği Otomatik Olarak Öne Çekmiyor
Toplumda yaygın olan bir diğer yanlış kanaat ise 18 yaşından önce yapılan sigorta girişinin emeklilik yaşını her durumda erkene çekeceği yönünde.
Oysa emeklilik şartları;
- ilk sigortalılık statüsü,
- işe giriş tarihi,
- prim ödeme gün sayısı,
- sigortalının tabi olduğu sosyal güvenlik mevzuatı
gibi birçok kritere göre belirleniyor.
Bu nedenle 18 yaşından önce sigortalı olmanın her kişi açısından aynı emeklilik sonucunu doğurduğunu söylemek mümkün olmuyor.
Fiili Çalışma Esası Belirleyici Oluyor
Mevzuat, 18 yaş altındaki kişilerin sigortalı olarak çalışmasına izin verirken, bunun gerçek bir iş ilişkisine dayanmasını zorunlu kılıyor.
İş Kanunu'ndaki yaş ve çalışma koşullarına uyulması, fiili çalışmanın bulunması ve SGK bildirimlerinin mevzuata uygun şekilde yapılması halinde, 18 yaş altındaki çalışanların sigortalılığı hukuken geçerli kabul ediliyor.