Vergi Denetiminde VDK-VİS ve KURGAN Entegrasyonu: Şirketler Arasındaki İşlem Ağları Analiz Edilecek
Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı (VDK), vergi incelemelerinde büyük veri teknolojileri ve yapay zekâ destekli analiz yöntemlerinin kullanımını genişletiyor. Tüm vergi müfettişlerinin erişimine açılan Vergi İstihbarat Sistemi (VDK-VİS), yalnızca mükelleflerin bireysel işlemlerini değil, şirketler, ortaklar, yöneticiler ve ticari işlem tarafları arasındaki bağlantıları da analiz edebiliyor.
Vergi Denetim Kurulunun 23 Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre yeni sistem, KURGAN Risk Analiz Sistemi ile bütünleşik çalışıyor. Böylece işlem bazında belirlenen risklerin ekonomik ilişki ağları üzerinden incelenmesi ve karmaşık ticari yapıların daha kapsamlı değerlendirilmesi hedefleniyor.
Vergi Denetiminde İlişki Temelli Analiz Dönemi
VDK-VİS, farklı kaynaklardan elde edilen mali ve ekonomik bilgilerin tek bir analiz altyapısında değerlendirilmesini sağlıyor.
Sistem, mükelleflerin yalnızca vergi beyannamelerini veya tekil ticari işlemlerini incelemekle sınırlı kalmıyor.
Şirketlerin ortaklık yapıları, yöneticileri, ticari ilişkileri ve finansal hareketleri arasındaki bağlantılar da analiz kapsamına alınıyor.
Böylece farklı kişi veya şirketler üzerinden gerçekleştirilen işlemler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkilerin tespit edilmesi amaçlanıyor.
Özellikle birden fazla şirketin dahil olduğu karmaşık işlem zincirlerinde, işlemler arasındaki bağlantıların bütüncül olarak değerlendirilmesi mümkün hale geliyor.
KURGAN ile VDK-VİS Birlikte Çalışıyor
Vergi Denetim Kurulunun açıklamasında sistemin KURGAN Risk Analiz Sistemi ile bütünleşik çalıştığı özellikle vurgulandı.
KURGAN, işlem bazında belirlenen risklerin analizinde kullanılırken VDK-VİS bu işlemlerin arkasındaki ilişki ağlarını değerlendiriyor.
Örneğin belirli bir ticari işlemin riskli görülmesi durumunda VDK-VİS üzerinden işlemin tarafları, bağlantılı şirketleri ve diğer ekonomik ilişkileri daha kapsamlı biçimde incelenebiliyor.
Böylece yalnızca tek bir işlemin değil, bağlantılı işlemler bütününün değerlendirilmesi hedefleniyor.
Ancak sistemin belirli bir işlemi riskli olarak değerlendirmesi, ilgili mükellefin vergi kaçırdığının kesinleştiği anlamına gelmiyor.
Risk analizi, vergi inceleme ve denetim süreçlerinde kullanılan değerlendirme araçlarından biri.
Graf Veritabanı Teknolojisi Nasıl Kullanılıyor?
VDK-VİS'in temel teknolojilerinden biri graf veritabanı altyapısı.
Graf veritabanları, kişi ve kurumlar arasındaki bağlantıların düğüm ve ilişkiler üzerinden modellenmesine imkân sağlıyor.
Bu sayede bir şirketin yalnızca kendi kayıtları değil, bağlantılı kişi ve şirketlerle kurduğu ekonomik ilişkiler de görsel olarak değerlendirilebiliyor.
Örneğin ortaklık ilişkileri, alıcı-satıcı bağlantıları ve birbirini takip eden ticari işlemler aynı analiz yapısında incelenebiliyor.
Bu yaklaşım, özellikle karmaşık şirket organizasyonlarının ve dolaylı ekonomik bağlantıların daha kolay anlaşılmasına katkı sağlayabiliyor.
Yapay Zekâ Destekli Risk Analizi
Vergi Denetim Kurulunun açıklamasına göre VDK-VİS'te ağ analizi, örüntü tanıma, benzerlik eşleştirme ve risk yayılım analizi gibi yöntemlerden yararlanılıyor.
Yapay zekâ yeteneklerinin ise kademeli olarak geliştirilmesi öngörülüyor.
Böylece geçmişte riskli olduğu belirlenen işlem ve organizasyon yapılarının özellikleri, yeni ekonomik ilişkiler içerisinde araştırılabilecek.
Bu yöntemlerin kullanılmasıyla çok büyük veri kümelerindeki bağlantıların daha kısa sürede analiz edilmesi hedefleniyor.
Ancak yapay zekâ destekli analizler, vergi inceleme sonuçlarının tamamen otomatik olarak belirlendiği veya müfettişlerin değerlendirme yetkisinin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.
Sahte Belge Organizasyonlarının Tespitinde Kullanılacak
VDK-VİS'in analiz etmeyi hedeflediği alanlardan biri de sahte belge düzenleme ve kullanma şüphesi taşıyan karmaşık organizasyonlar.
Sistem üzerinden özellikle zincirleme işlemler, döngüsel ticaret hareketleri ve birden fazla şirket üzerinden oluşturulan ekonomik örüntüler incelenebilecek.
Bu sayede tek başına değerlendirildiğinde olağan görünen bazı işlemler arasındaki bağlantıların ortaya çıkarılması amaçlanıyor.
Ancak bir şirketin başka bir şirketle ticari ilişkisinin bulunması, tek başına sahte belge kullandığını veya mevzuata aykırı işlem yaptığını göstermiyor.
Vergisel sorumlulukların değerlendirilmesinde somut işlemler, belgeler ve ilgili mevzuat hükümleri esas alınmalı.
Şirketler ve Mali Müşavirler Açısından Önemi
VDK-VİS'in kullanıma açılması, işletmelerin muhasebe kayıtlarında ve ticari işlemlerinde tutarlılığın önemini yeniden gündeme getiriyor.
Özellikle alış ve satış belgelerinin gerçek ticari işlemlerle uyumlu olması, ticari işlemlerin doğru kaydedilmesi ve gerekli belgelerin muhafaza edilmesi önem taşıyor.
Mali müşavirler açısından da mükelleflerin kayıt düzeninin, belge akışının ve mali bilgilerinin doğruluğuna ilişkin mevcut mesleki çalışmalar önemini koruyor.
Bununla birlikte VDK-VİS'in kullanıma açılması, tek başına şirketlere yeni bir vergi beyannamesi veya ilave elektronik belge yükümlülüğü getirmiyor.
Sistem, Vergi Denetim Kurulunun analiz ve inceleme süreçlerinde kullanılan teknolojik altyapının geliştirilmesine yönelik.
Vergi Müfettişlerinin Analiz Kapasitesinin Artırılması Hedefleniyor
Vergi Denetim Kurulu, VDK-VİS'in tüm vergi müfettişlerinin kullanımına açılmasıyla merkezî risk analizinde kullanılan gelişmiş teknolojilerin sahadaki denetim çalışmalarına daha etkin şekilde aktarılmasını amaçlıyor.
Büyük veri, graf veritabanı ve yapay zekâ destekli yöntemler sayesinde şirketler ve kişiler arasındaki karmaşık ilişkilerin daha hızlı değerlendirilebilmesi hedefleniyor.
Yeni sistemin KURGAN ile birlikte çalışması, işlem bazındaki risklerle ekonomik ilişki ağlarının aynı analiz yaklaşımı içerisinde incelenmesini sağlıyor.
Böylece vergi denetimlerinde yalnızca mükelleflerin tekil işlemlerinin değil, bu işlemler arasındaki bağlantıların da değerlendirilmesine yönelik teknolojik kapasite genişletiliyor.
