Türkiye'de Ar-Ge Harcamaları Ne Kadar Oldu?
Türkiye'de araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) faaliyetlerine yapılan harcamalar 2025 yılında 980 milyar 428 milyon TL'ye ulaştı. Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 30 Ekim 2026 tarihinde açıkladığı verilere göre Ar-Ge harcamaları bir önceki yıla kıyasla 328 milyar 607 milyon TL arttı. Toplam harcamaların yüzde 65'ini şirketler gerçekleştirirken Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı yüzde 1,55'e yükseldi. Araştırmada yüksek teknoloji yatırımları, Ar-Ge merkezleri, çalışan sayısı ve teşviklerden yararlanma oranlarına ilişkin veriler de yer aldı.
TÜİK'in 2025 yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması, Türkiye'de teknoloji ve yenilik faaliyetlerine ayrılan kaynakların sektörlere göre dağılımını ortaya koydu. Sonuçlar, Ar-Ge yatırımlarında özel sektörün ağırlığını koruduğunu ve özellikle yüksek teknoloji alanındaki faaliyetlerin imalat sanayi harcamalarında önemli paya sahip olduğunu gösterdi.
Türkiye'nin 2025 Ar-Ge Harcaması Kaç TL Oldu?
TÜİK verilerine göre Türkiye'nin gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması 2025 yılında 980 milyar 428 milyon TL olarak gerçekleşti.
Bir önceki yıl 651 milyar 822 milyon TL düzeyinde bulunan harcamalar, 2025 yılında 328 milyar 607 milyon TL artış gösterdi.
Bu rakamlar, Ar-Ge harcamalarının cari fiyatlarla hesaplanan parasal büyüklüğünü ifade ediyor. Dolayısıyla harcamalardaki artış, tek başına aynı oranda reel yatırım veya araştırma faaliyetinde büyüme yaşandığı anlamına gelmiyor.
Ar-Ge harcamalarının ekonomik büyüklüğe oranı da yükseldi.
2024 yılında yüzde 1,46 olan Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payı, 2025 yılında yüzde 1,55'e çıktı.
Bu oran, Türkiye ekonomisinde üretilen toplam katma değere kıyasla araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ayrılan kaynakların büyüklüğünü gösteriyor.
Ar-Ge Harcamalarını En Çok Hangi Sektör Yaptı?
2025 yılında Ar-Ge harcamalarında en büyük pay mali ve mali olmayan şirketlere ait oldu.
TÜİK'in açıkladığı verilere göre şirketler toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 65'ini gerçekleştirdi.
Yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 30,3, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7 olarak hesaplandı.
| Sektör | Toplam Ar-Ge harcamasındaki payı |
|---|---|
| Mali ve mali olmayan şirketler | %65,0 |
| Yükseköğretim kurumları | %30,3 |
| Genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlar | %4,7 |
Bu dağılım, Türkiye'de araştırma ve geliştirme harcamalarının büyük bölümünün özel sektör faaliyetleri içinde gerçekleştirildiğini ortaya koyuyor.
Ancak Ar-Ge harcamasını gerçekleştiren sektör ile söz konusu harcamayı finanse eden kurumun her zaman aynı olması gerekmiyor.
Örneğin bir şirketin yürüttüğü araştırma projesi, belirli koşullarda kamu desteklerinden veya farklı finansman kaynaklarından da yararlanabiliyor.
Bu nedenle Ar-Ge faaliyetlerinin hangi sektör tarafından gerçekleştirildiği ile harcamaların hangi kaynaklardan finanse edildiği ayrı değerlendirilmelidir.
Ar-Ge Harcamalarını Kim Finanse Ediyor?
Araştırmada Ar-Ge faaliyetlerinin finansman kaynakları da incelendi.
2025 yılında toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 52,5'i mali ve mali olmayan şirketler tarafından finanse edildi.
Genel devletin finansmandaki payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1 ve yurt dışı kaynakların payı yüzde 2,3 olarak gerçekleşti.
Diğer yurt içi kaynakların payı ise yaklaşık yüzde 0,01 düzeyinde kaldı.
Bu sonuçlar, Ar-Ge finansmanında özel sektörün ilk sırada bulunduğunu gösteriyor.
Bunun yanında kamunun sağladığı kaynakların ve yükseköğretim kurumlarının finansmana katkısının da önemli olduğu görülüyor.
İşletmeler açısından finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi, uzun vadeli araştırma projelerinin yürütülmesinde önemli rol oynayabiliyor.
Ancak TÜİK'in açıkladığı oranlar, bütün Ar-Ge projelerinin belirli yüzdelerde kamu desteği aldığı anlamına gelmiyor.
Ar-Ge Merkezlerinde Ne Kadar Harcama Yapıldı?
TÜİK araştırmasına göre şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği Ar-Ge harcamaları 637 milyar 252 milyon TL oldu.
Bu harcamaların yüzde 54,9'u Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirildi.
Ar-Ge merkezlerinde yapılan harcamaların yüzde 89,5'i ise 250 ve üzerinde çalışanı bulunan girişimlere ait oldu.
Bu dağılım, büyük ölçekli işletmelerin Ar-Ge merkezi faaliyetlerinde önemli bir ağırlığa sahip olduğunu gösteriyor.
Özellikle laboratuvar altyapısı, araştırmacı istihdamı, test sistemleri ve uzun vadeli teknoloji projeleri, yüksek yatırım kapasitesi gerektirebiliyor.
Bununla birlikte küçük ve orta ölçekli işletmelerin Ar-Ge faaliyetlerinde bulunamayacağı veya desteklerden yararlanamayacağı yönünde bir sonuç çıkarılamaz.
İşletmelerin Ar-Ge merkezi statüsü ve yararlanabilecekleri destekler, ilgili mevzuatta belirtilen şartlara göre değerlendiriliyor.
Yüksek Teknolojiye Ne Kadar Ar-Ge Harcaması Yapıldı?
İmalat sanayisinde 2025 yılında gerçekleştirilen Ar-Ge harcamaları 322 milyar 656 milyon TL'ye ulaştı.
Bu harcamaların yüzde 47,7'si yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimler tarafından gerçekleştirildi.
Orta-yüksek teknoloji faaliyetlerinin payı yüzde 40,7 olurken orta-düşük teknoloji faaliyetleri yüzde 7,2, düşük teknoloji faaliyetleri ise yüzde 4,4 pay aldı.
| Teknoloji düzeyi | İmalat sanayi Ar-Ge harcamalarındaki payı |
|---|---|
| Yüksek teknoloji | %47,7 |
| Orta-yüksek teknoloji | %40,7 |
| Orta-düşük teknoloji | %7,2 |
| Düşük teknoloji | %4,4 |
Yüksek ve orta-yüksek teknoloji gruplarının toplam payı yüzde 88,4 olarak hesaplandı.
Bu durum, imalat sanayisindeki araştırma ve geliştirme harcamalarının ağırlıklı olarak daha yüksek teknoloji yoğunluğuna sahip faaliyetlerde gerçekleştiğini gösteriyor.
Ancak buradaki oranlar toplam sanayi üretiminin veya ihracatın teknoloji düzeylerine göre dağılımını ifade etmiyor.
Söz konusu göstergeler yalnızca araştırma ve geliştirme harcamalarının dağılımına ilişkin.
Türkiye'de Kaç Ar-Ge Personeli Çalışıyor?
TÜİK'in açıkladığı verilere göre Türkiye'de 2025 yılında tam zaman eşdeğeri cinsinden 317 bin 982 Ar-Ge personeli çalıştı.
Ar-Ge personelinin yüzde 67,9'u mali ve mali olmayan şirketlerde görev aldı.
Yükseköğretim kurumlarında çalışanların payı yüzde 29, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 3 oldu.
Tam zaman eşdeğeri, çalışanların Ar-Ge faaliyetlerine ayırdığı süreyi dikkate alan istatistiksel bir hesaplama yöntemi.
Örneğin çalışma süresinin yarısını Ar-Ge faaliyetlerine ayıran bir kişi, tam zaman eşdeğeri hesabında 0,5 kişi olarak değerlendirilebilir.
Dolayısıyla açıklanan 317 bin 982 rakamı, doğrudan Ar-Ge ile ilişkili bütün çalışanların tek tek sayısını değil, faaliyetlere ayrılan çalışma süresine göre hesaplanan personel büyüklüğünü gösteriyor.
Kadın Ar-Ge Personelinin Oranı Ne Kadar?
2025 yılında tam zaman eşdeğeri cinsinden kadın Ar-Ge personeli sayısı 108 bin 453 olarak gerçekleşti.
Kadın çalışanların toplam tam zaman eşdeğeri Ar-Ge personeli içindeki payı yüzde 34,1 oldu.
Bu oran sektörlere göre farklılık gösterdi.
Yükseköğretimde kadın Ar-Ge personelinin payı yüzde 48,1 ile en yüksek seviyede bulunurken genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak kaydedildi.
Veriler, araştırma ve geliştirme alanındaki kadın istihdamının sektörler arasında farklı dağıldığını ortaya koyuyor.
Ar-Ge insan kaynağının eğitim durumuna bakıldığında ise personelin yüzde 40,6'sının lisans, yüzde 31'inin doktora veya eşdeğeri ve yüzde 19,4'ünün yüksek lisans düzeyinde eğitim aldığı görüldü.
Bu oranlar kişi sayısına göre yapılan eğitim durumu dağılımını gösteriyor. Tam zaman eşdeğeri üzerinden hesaplanan eğitim düzeyi oranları farklılık gösterebiliyor.
Ar-Ge Harcamalarında İstanbul ve Ankara'nın Payı Ne Kadar?
Araştırmaya göre 2025 yılında Türkiye'deki Ar-Ge harcamalarının en yüksek olduğu bölge İstanbul oldu.
İstanbul, toplam harcamaların yüzde 31,8'ini gerçekleştirdi.
İkinci sırada yüzde 30 ile Ankara yer aldı.
Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova illerini kapsayan TR42 bölgesinin payı ise yüzde 9,5 oldu.
Böylece bu üç bölgenin toplam payı yüzde 71,3'e ulaştı.
Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da İstanbul ilk sırada yer aldı.
Toplam Ar-Ge personeli sayısının yüzde 32,2'si İstanbul'da, yüzde 19,8'i Ankara'da ve yüzde 8,4'ü TR42 bölgesinde istihdam edildi.
Bu sonuçlar, araştırma altyapısı ve insan kaynağının belirli bölgelerde yoğunlaştığını gösteriyor.
Bununla birlikte bölgesel harcama büyüklükleri, her ildeki işletmelerin teknoloji performansının aynı olduğu anlamına gelmiyor.
Ar-Ge Vergi Teşviklerinin Payı Ne Kadar Oldu?
TÜİK araştırmasının dikkat çeken bulgularından biri, dolaylı Ar-Ge teşviklerinin özel sektör harcamaları içindeki payının yükselmesi oldu.
2015 yılında yüzde 14,8 olan bu oran, 2025 yılında yüzde 26,5'e ulaştı.
Dolaylı Ar-Ge teşvikleri, vergi düzenlemeleri yoluyla sağlanan destekleri kapsayan istatistiksel bir gösterge.
Ancak araştırmada açıklanan yüzde 26,5 oranı, her şirketin Ar-Ge harcamalarının aynı oranda devlet tarafından karşılandığı anlamına gelmiyor.
Vergisel teşviklerden yararlanma şartları ilgili mevzuat hükümlerine göre belirleniyor.
Özellikle 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ile 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamındaki uygulamalar, işletmeler açısından önem taşıyor.
Bu kanunlardaki indirim ve istisnaların kapsamı, şirketin faaliyet alanına, projenin niteliğine ve diğer yasal şartlara bağlı olarak değişebiliyor.
Dolayısıyla TÜİK'in yayımladığı istatistikler, yeni bir teşvik programının açıldığını veya bütün şirketlere otomatik vergi indirimi sağlandığını göstermiyor.
Ar-Ge Harcamalarının Artması İşletmeleri Nasıl Etkiliyor?
Araştırma ve geliştirme faaliyetleri, işletmelerin yeni ürünler geliştirmesine, üretim süreçlerini iyileştirmesine ve teknolojik yetkinliklerini artırmasına katkı sağlayabiliyor.
Yeni ürün tasarımları, yazılım geliştirme, üretim teknolojilerinin iyileştirilmesi ve araştırma altyapısına yapılan yatırımlar, işletmelerin uzun vadeli rekabet gücü açısından önem taşıyor.
Bununla birlikte her teknoloji yatırımı veya rutin yazılım alımı otomatik olarak Ar-Ge faaliyeti sayılmıyor.
Bir faaliyetin Ar-Ge olarak değerlendirilmesinde yenilik, sistematik araştırma, teknik belirsizlik ve ilgili mevzuat hükümleri gibi unsurlar önem taşıyabiliyor.
İşletmelerin proje bazında gider kayıtlarını, personel maliyetlerini ve araştırma faaliyetlerine ilişkin belgelerini düzenli tutması, destek veya vergi uygulamalarının değerlendirilmesinde yararlı olabilir.
Ar-Ge faaliyetlerine ilişkin harcamaların muhasebeleştirilmesinde ise geçerli muhasebe standartları ile vergi mevzuatının birlikte incelenmesi gerekiyor.
Türkiye'nin Ar-Ge Harcamalarında Son Durum
TÜİK'in 2025 yılı verileri, Türkiye'de araştırma ve geliştirmeye ayrılan kaynakların cari fiyatlarla büyümeye devam ettiğini gösterdi.
Toplam Ar-Ge harcaması 980 milyar 428 milyon TL'ye yükselirken harcamaların millî gelir içindeki payı yüzde 1,55 oldu.
Şirketler yüzde 65'lik payla Ar-Ge faaliyetlerinde ilk sırada yer aldı. İmalat sanayisindeki Ar-Ge harcamalarının yüzde 47,7'si ise yüksek teknoloji faaliyetlerinde gerçekleştirildi.
Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin şirket harcamaları içindeki payının yüzde 26,5'e yükselmesi de araştırmanın öne çıkan sonuçlarından biri oldu.
Yeni veriler, işletmelerin teknoloji yatırımlarını, Ar-Ge insan kaynağını ve araştırma faaliyetlerine ayrılan finansmanı değerlendirmek açısından güncel bir istatistiksel çerçeve sunuyor.





