Yabancı para işlemi hangi kurla kaydediliyor?
TMS 21 Kur Değişiminin Etkileri Standardı, yabancı para işlemlerinin finansal tablolara nasıl yansıtılacağını ve dönem sonunda hangi kalemlerin yeniden çevrileceğini düzenliyor. Standart, KGK'nın 2026 TFRS setinde de yürürlükte bulunuyor.
Yabancı para cinsinden gerçekleştirilen bir işlem ilk muhasebeleştirildiğinde, yabancı para tutarı işlem tarihindeki geçerli kur kullanılarak işletmenin geçerli para birimine çevriliyor.
Uygulama kolaylığı açısından gerçek kura yaklaşan haftalık veya aylık ortalama kur kullanılabilse de kurların önemli ölçüde dalgalandığı dönemlerde ortalama kur kullanılması uygun kabul edilmiyor.
Parasal kalemler dönem sonunda yeniden çevriliyor
TMS 21 açısından en önemli ayrımlardan biri parasal ve parasal olmayan kalemler arasında yapılıyor.
Yabancı para cinsinden nakit, ticari alacak, ticari borç ve kredi gibi parasal kalemler, her raporlama dönemi sonunda kapanış kuru üzerinden çevriliyor.
Örneğin şirketin yıl içinde döviz üzerinden yaptığı bir satıştan kaynaklanan alacağı 31 Aralık'ta hâlâ tahsil edilmemişse, alacağın dönem sonundaki değeri kapanış kuru dikkate alınarak yeniden hesaplanıyor.
İlk kayıt ile tahsilat, ödeme veya dönem sonu değerleme arasında oluşan fark da ilgili kur farkı hükümlerine göre finansal tablolara yansıtılıyor.
Parasal olmayan kalemlerde aynı yöntem uygulanmıyor
Her yabancı para bağlantılı varlık dönem sonunda kapanış kuruyla yeniden hesaplanmıyor.
Tarihi maliyet üzerinden ölçülen yabancı para cinsinden parasal olmayan kalemler, işlem tarihindeki kur kullanılarak finansal tablolara yansıtılmaya devam ediyor.
Yabancı para cinsinden gerçeğe uygun değer üzerinden ölçülen parasal olmayan kalemlerde ise gerçeğe uygun değerin ölçüldüğü tarihteki kur kullanılıyor.
Bu ayrım özellikle maddi duran varlıklar ve diğer parasal olmayan varlıkların yıl sonu işlemlerinde önem taşıyor.
Kur farkları genellikle kâr veya zararı etkiliyor
TMS 21'in genel yaklaşımında parasal kalemlerin ödenmesinden veya dönem sonunda farklı kurdan çevrilmesinden kaynaklanan kur farkları, belirli istisnalar dışında oluştukları dönemde kâr veya zararda muhasebeleştiriliyor.
Bu nedenle yüksek miktarda dövizli ticari alacağı, ticari borcu veya finansal borcu bulunan şirketlerde kur hareketleri faaliyetlerin nakit akışından bağımsız olarak dönem sonucunda önemli değişikliklere neden olabiliyor.
Yurt dışındaki işletmelerin finansal tablolarının çevrilmesi ve net yatırımlarla bağlantılı bazı kur farklarında ise TMS 21 kapsamında farklı muhasebeleştirme hükümleri bulunuyor.
2026 kapanışında şirketler nelere dikkat etmeli?
Dövizli işlemi bulunan şirketlerin yıl sonu çalışmalarında yalnızca kur listesini sisteme girmesi yeterli değil.
Öncelikle yabancı para cinsinden alacakların, borçların, banka hesaplarının ve kredilerin eksiksiz belirlenmesi, kullanılan para birimlerinin kontrol edilmesi ve parasal-parasal olmayan kalem ayrımının doğru yapılması gerekiyor.
Şirketler açısından özellikle işlem tarihi kuru, kapanış kuru, tahsilat ve ödeme tarihleri ile oluşan kur farklarının muhasebe kayıtları arasında izlenebilir bir bağlantı kurulması finansal raporlamanın doğruluğunu güçlendiriyor.
TMS 21'de ayrıca bir para biriminin başka bir para birimiyle takas edilebilir olmadığı durumlarda uygulanacak kurun belirlenmesine yönelik hükümler de bulunuyor. KGK, bu alandaki değişiklikleri Türkiye mevzuatına aktarmış durumda.
Bu nedenle dövizli işlemleri yoğun olan şirketlerde kur farklarının doğru muhasebeleştirilmesi, yalnızca yıl sonu değerleme işlemi değil; dönem kârının, borçluluk seviyesinin ve şirketin finansal görünümünün doğru raporlanmasını doğrudan etkileyen bir süreç niteliği taşıyor.
