İlişkili taraf işlemleri neden ayrıca inceleniyor?
Şirketlerin ilişkili taraflarla işlem yapması tek başına olağan dışı veya hatalı bir durum değil. Ancak taraflar arasındaki ilişkiler, bağımsız taraflar arasında gerçekleşmeyecek işlemlerin veya farklı koşulların ortaya çıkmasına imkân verebiliyor.
Bu nedenle KGK'nın 2026 Türkiye Denetim Standartları setindeki BDS 550 İlişkili Taraflar, denetçinin ilişkili taraf ilişkileri ve işlemlerinden kaynaklanan önemli yanlışlık risklerine ilişkin sorumluluklarını ayrıca düzenliyor.
Önce şirketin ilişkili tarafları belirleniyor
Denetim açısından ilk adımlardan biri şirketin ilişkili taraflarının eksiksiz belirlenmesi.
Ana ortaklıklar, bağlı ortaklıklar ve iştiraklerin yanı sıra şirket üzerinde kontrol veya önemli etkiye sahip kişiler ile belirli yönetici ve aile ilişkileri de ilgili finansal raporlama çerçevesine göre ilişkili taraf kapsamına girebiliyor.
TMS 24'ün amacı da ilişkili tarafların varlığı ile bu taraflarla gerçekleştirilen işlemlerin, bakiyelerin ve taahhütlerin şirketin finansal durumunu veya performansını etkileyebileceğine ilişkin gerekli açıklamaların finansal tablolarda yer almasını sağlamak.
Olağan faaliyetlerin dışındaki işlemler daha fazla dikkat çekiyor
Denetçi, özellikle şirketin normal faaliyetleri dışında kalan önemli ilişkili taraf işlemlerine daha yakından odaklanıyor.
Grup şirketleri arasında verilen borçlar, önemli varlık alım ve satımları, teminat ve garantiler, yönetim hizmetleri veya olağan piyasa koşullarından farklı görünen işlemler denetimde ayrıntılı inceleme gerektirebilir.
BDS 550 kapsamında denetçi, ilişkili taraflarla bağlantılı önemli yanlışlık risklerini belirliyor ve değerlendirdiği risklere karşı uygun denetim prosedürlerini uyguluyor.
Şirketlerin belgeleri hazır olmalı
İlişkili taraf işlemlerinde yalnızca muhasebe kaydının bulunması yeterli olmayabilir. İşlemin niteliğini, taraflarını ve şartlarını destekleyen belgelerin de denetime sunulabilmesi önem taşıyor.
Şirketlerin özellikle ilişkili taraf listesini, ortaklık yapısını, sözleşmeleri, faturaları, cari hesap hareketlerini, borç ve alacak bakiyelerini, kredi sözleşmelerini, teminat ve garanti belgelerini ve önemli yönetim kararlarını düzenli şekilde saklaması denetim sürecini kolaylaştırıyor.
Denetçi ayrıca yönetimden ilişkili tarafların ve ilişkili taraf işlemlerinin tam olarak açıklandığına ilişkin yazılı beyanlar da talep edebiliyor.
TMS 24 finansal tablo açıklamalarını da düzenliyor
BDS 550 denetçinin ilişkili taraflara yönelik çalışmalarını düzenlerken, TMS 24 İlişkili Taraf Açıklamaları finansal raporlama tarafındaki açıklama hükümlerini belirliyor.
TMS 24; ilişkili taraf ilişkilerinin ve işlemlerinin belirlenmesi, taahhütler dahil mevcut bakiyelerin tespit edilmesi ve gerekli bilgilerin finansal tablolarda açıklanmasına ilişkin hükümler içeriyor.
Bu nedenle ilişkili taraf işlemlerinde iki ayrı konu birlikte önem taşıyor: Şirket işlemi doğru muhasebeleştirip gerekli açıklamaları yapmalı, denetçi ise bu bilgilerin önemli yanlışlık içerip içermediğine ilişkin yeterli denetim kanıtı elde etmeli.
İlişkili taraf işlemlerinin yıl sonunda geriye dönük olarak toplanması yerine, yıl boyunca taraf ve işlem bazında takip edilmesi hem finansal raporlama hem de bağımsız denetim sürecinde eksik açıklama ve belge riskini azaltıyor.
