İlk ayrım parasal ve parasal olmayan kalemlerde yapılıyor
TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama kapsamında finansal tabloların düzeltilmesinde temel konulardan biri, bilanço kalemlerinin parasal veya parasal olmayan olarak doğru sınıflandırılması.
Parasal kalemler, elde tutulan para ile sabit veya belirlenebilir tutarda para olarak alınacak ya da ödenecek varlık ve borçları ifade ediyor. Parasal olmayan kalemlerde ise böyle sabit bir parasal tahsilat veya ödeme hakkı bulunmuyor.
Nakit, alacak ve borçlar yeniden düzeltilmiyor
Kasa, banka hesapları, ticari alacaklar, ticari borçlar ve finansal borçlar genel olarak parasal kalem niteliğinde.
TMS 29'a göre parasal kalemler raporlama dönemi sonunda zaten cari ölçüm birimiyle ifade edildiğinden yeniden düzeltilmiyor.
Bu nokta uygulamada önemli. Örneğin 1 milyon TL tutarındaki ticari alacağın enflasyon oranıyla çarpılarak bilanço değerinin artırılması TMS 29'un yaklaşımı değil.
Ancak parasal kalemlerin yeniden endekslenmemesi, enflasyonun bu kalemler üzerinde hiçbir etkisi olmadığı anlamına da gelmiyor.
Stok ve duran varlıklarda farklı yöntem uygulanıyor
Stoklar, maddi duran varlıklar ve maddi olmayan duran varlıklar gibi kalemler genel olarak parasal olmayan nitelikte.
Maliyet bedeli üzerinden taşınan parasal olmayan kalemlerde tutarlar, varlığın edinildiği tarihten raporlama dönemi sonuna kadar genel fiyat endeksindeki değişim dikkate alınarak düzeltiliyor.
Ancak bütün parasal olmayan kalemlerin otomatik olarak aynı yöntemle düzeltilmesi doğru değil. Örneğin raporlama dönemi sonunda cari tutarlarıyla gösterilen bazı parasal olmayan kalemlerin yeniden düzeltilmemesi gerekiyor.
Bu nedenle şirketlerin yalnızca hesap adına bakarak değil, ilgili kalemin finansal tablolarda hangi ölçüm esasıyla gösterildiğini de değerlendirmesi önem taşıyor.
Parasal kazanç veya kayıp dönem sonucunu etkiliyor
Yüksek enflasyon ortamında para veya parasal varlık bulundurmak satın alma gücü kaybına yol açabilirken, parasal borç taşımak farklı yönde etki oluşturabiliyor.
TMS 29 kapsamında işletmenin net parasal pozisyonundan kaynaklanan kazanç veya kayıp, dönem kâr veya zararına dahil ediliyor ve ayrıca açıklanıyor.
Bu nedenle iki şirketin satışları ve faaliyet kârlılığı birbirine yakın olsa bile parasal varlık ve borç yapılarının farklı olması, enflasyon muhasebesi sonrasında dönem sonuçlarının farklılaşmasına neden olabiliyor.
Özkaynak kalemlerinde de düzeltme gerekiyor
Enflasyon muhasebesinde yalnızca varlık ve borç hesapları ele alınmıyor. Özkaynak kalemlerinin de TMS 29 hükümlerine göre değerlendirilmesi gerekiyor.
Standardın ilk uygulandığı dönemde özkaynağın bileşenleri, ilgili kalemlerin işletmeye konulduğu veya başka şekilde oluştuğu tarihlerden itibaren genel fiyat endeksindeki değişime göre düzeltiliyor. Sonraki dönemlerde ise önceki raporlama döneminin sonundan itibaren meydana gelen değişiklikler dikkate alınıyor.
Bu nedenle sermaye ve diğer özkaynak kalemlerinde geçmiş tarihlerin doğru belirlenmesi, hesaplamanın önemli aşamalarından biri.
Vergi uygulaması ile TMS 29 birbirine karıştırılmamalı
Şirketlerin dikkat etmesi gereken bir diğer nokta, Vergi Usul Kanunu kapsamında yapılan enflasyon düzeltmesi ile TMS 29 kapsamında hazırlanan finansal tabloların aynı düzenleme olmadığı.
TMS 29 finansal raporlama standardı olarak uygulanırken, vergi mevzuatındaki enflasyon düzeltmesinin kapsamı, hesaplama kuralları ve vergisel sonuçları VUK hükümlerine göre belirleniyor.
Bu nedenle bağımsız denetime tabi ve TFRS uygulayan şirketlerde vergi kayıtlarında yapılan enflasyon düzeltmesinin finansal raporlama açısından doğrudan yeterli kabul edilmesi yerine, TMS 29 hükümlerine uygunluğun ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Şirketler açısından en kritik hazırlık; hesapları parasal/parasal olmayan olarak doğru sınıflandırmak, parasal olmayan kalemlerin edinim tarihlerini ve maliyetlerini doğrulamak ve net parasal pozisyon etkisini doğru hesaplamak. Bu çalışma, enflasyon muhasebesinin dönem kârı ve özkaynak üzerindeki etkisinin doğru raporlanması açısından belirleyici oluyor.
