Cut-off testi neyi kontrol ediyor?
Cut-off, yani dönem ayrımı testi, bir işlemin doğru hesap dönemine kaydedilip kaydedilmediğinin kontrol edilmesini ifade ediyor.
Örneğin 2027 yılında gerçekleşen bir satışın 2026 satışlarına dahil edilmesi, 2026 cirosunu ve dönem sonucunu olduğundan yüksek gösterebilir. Benzer şekilde 2026'ya ait bir satın almanın 2027 kayıtlarına bırakılması, borçların veya giderlerin eksik raporlanmasına neden olabilir.
KGK'nın denetim uygulamalarına ilişkin materyallerinde de dönem sonuna yakın ambar giriş-çıkış belgelerinin incelenmesi ile satış ve satın alma işlemlerine yönelik dönemsellik testleri uygulanabilecek denetim prosedürleri arasında gösteriliyor.
Fatura tarihi tek başına belirleyici olmayabilir
Yıl sonu işlemlerinde en sık karşılaşılan yanılgılardan biri, işlemin ait olduğu dönemin yalnızca faturanın üzerindeki tarihe göre belirlenmesi.
Özellikle satışlarda TFRS 15'e göre temel ölçüt, taahhüt edilen mal veya hizmetin müşteriye devredilerek ilgili edim yükümlülüğünün yerine getirilmesi. Bir varlık üzerindeki kontrol müşteriye geçtiğinde veya geçtikçe hasılat finansal tablolara alınıyor.
Bu nedenle 31 Aralık'ta fatura kesilmiş olması, her durumda satışın 2026 hasılatına kaydedilebileceği anlamına gelmiyor.
Sözleşme şartları, teslim tarihi ve müşterinin mal üzerindeki kontrolü birlikte değerlendirilmeli.
Denetçi yıl sonundan önceki ve sonraki belgeleri karşılaştırabilir
Cut-off testinde özellikle yıl sonunun hemen öncesindeki ve sonrasındaki işlemler önem kazanıyor.
Örneğin denetçi aralık ayının son günleri ile ocak ayının ilk günlerindeki satışlardan örnekler seçerek;
- faturayı,
- sevk veya irsaliye kayıtlarını,
- teslim belgelerini,
- sözleşme şartlarını,
- stok çıkışını ve
- muhasebe kayıt tarihini
birlikte inceleyebilir.
Satın almalarda ise fatura tarihiyle birlikte malın işletmeye ne zaman ulaştığı, ambar giriş kayıtları ve ilgili borcun hangi dönemde muhasebeleştirildiği kontrol edilebilir.
BDS 330'a göre önemli yanlışlık riski yükseldikçe denetçinin maddi doğrulama prosedürlerini dönem sonuna yakın veya doğrudan dönem sonunda uygulamayı tercih etme ihtimali de artıyor.
Yanlış dönem kaydı finansal sonuçları değiştirebilir
Cut-off hatası yalnızca satış veya alış hesabında teknik bir kayıt hatası oluşturmaz.
Örneğin ocakta gerçekleşmesi gereken 4 milyon TL'lik satışın aralık dönemine alınması, diğer koşullar aynı kalmak üzere önceki yılın hasılatını ve buna bağlı finansal göstergeleri etkileyebilir.
Satın alma işleminin sonraki döneme bırakılması ise stok, ticari borç, satışların maliyeti veya gider hesaplarında yanlışlığa yol açabilir.
Bu nedenle cut-off testleri özellikle dönem sonu finansal sonuçlarının doğru dönemi yansıtıp yansıtmadığının değerlendirilmesinde önem taşıyor.
Şirketler 31 Aralık çevresindeki işlemleri ayrıca kontrol etmeli
Şirketlerin yıl sonu kapanışında aralık ayının son günleri ile ocak ayının ilk günlerindeki satış ve satın alma hareketlerini ayrı bir liste halinde incelemesi faydalı olabilir.
Özellikle fatura tarihi ile sevk, teslim, stok giriş-çıkış ve muhasebe kayıt tarihlerinin farklı olduğu işlemler kontrol edilmeli.
2026 TFRS setinde de TFRS 15 yürürlükteki hasılat standardı olarak yer alıyor.
Cut-off testinin temel amacı, 31 Aralık'ta faturaların kesilmiş olup olmadığını kontrol etmekten daha geniş: işlemin ekonomik olarak hangi döneme ait olduğunu belirlemek ve satış, maliyet, stok, alacak ve borçların doğru raporlama döneminde finansal tablolara yansıtılmasını sağlamak.
