Sigorta Primine Tabi Olmayan Ödemeler: 2026’da Hangi Yardım ve Tazminatlardan SGK Primi Kesilmiyor?

İşverenler tarafından çalışanlara sunulan her türlü mali imkân veya yapılan ek ödemeler otomatik olarak sosyal güvenlik primine tabi tutulmaz. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 80’inci maddesi gereğince, çalışanlara sağlanan hakların bir kısmı tamamen prime esas kazanç (PEK) dışında tutulurken, bir kısmı ise belirli parasal ve oransal üst sınırlar (istisnalar) dahilinde primden muaf kılınır.

Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) 2026 yılı için açıkladığı güncel prime esas kazanç verilerine göre ayni yardımlar, nakdi doğum-evlenme-ölüm yardımları, görev yollukları ve yasal tazminatlar primden tam muafiyet taşımaktadır. Buna karşın yemek, çocuk ve aile yardımları ile özel sağlık sigortası ve bireysel emeklilik sistemi (BES) ödemeleri için brüt asgari ücret üzerinden hesaplanan yasal limitler geçerlidir.

Ayni Yardımlardan SGK Primi Kesilmiyor

İşveren tarafından çalışana doğrudan mal veya hizmet olarak sunulan ayni yardımlar, parasal değerine bakılmaksızın prime esas kazanç matrahına dahil edilmez.

Çalışana fiziki olarak sağlanan giyecek, erzak kolisi veya benzeri tüketim malları ayni yardım kapsamında primden tamamen istisnadır. Ancak burada kritik husus ödemenin yapılış biçimidir:

• Fiziki Mal Teslimi: Tamamen muaf.

• Nakdi Ödeme (Yağ parası, giyim bedeli, ayakkabı parası vb.): Ayni yardım yerine nakit ödeme yapıldığında tutar ne olursa olsun SGK primine tabi tutulur.

Bu nedenle bordro düzenlemelerinde ödemenin unvanı değil, fiilen mal olarak verilip verilmediği dikkate alınmalıdır.

Ölüm, Doğum ve Evlenme Yardımları Tamamen Muaf

Çalışanın şahsi veya ailevi durumundaki değişiklikler nedeniyle işveren tarafından yapılan bazı nakdi yardımlar tutarı ne olursa olsun prime esas kazanç dışında bırakılır:

1. Evlenme Yardımı: Çalışanın evlenmesi sebebiyle yapılan tek seferlik veya maktu ödemeler,

2. Doğum Yardımı: Çalışanın kendisinin veya eşinin çocuk sahibi olması halinde ödenen tutarlar,

3. Ölüm Yardımı: Çalışanın ana, baba, eş veya çocuğunun ölümü üzerine yapılan sosyal yardımlar.

Söz konusu muafiyetlerin uygulanabilmesi için ödemelerin niteliğinin evlilik cüzdanı, doğum raporu veya ölüm belgesi gibi resmi dokümanlarla doğrulanması zorunludur.

Görev Yollukları Prime Esas Kazanca Dahil Edilmez

Çalışanın geçici bir görevle başka bir yere gönderilmesi, görev yerinin değiştirilmesi veya iş seyahatleri nedeniyle ödenen gerçek görev yollukları prim kesintisinden muaftır.

Bu kapsamda;

• Gerçekleştirilen yol masrafları,

• Gündelik (harcırah) ödemeleri,

• Nakil ve aile taşıma giderleri,

SGK matrahına eklenmez. Buna karşılık, çalışanın ikametgahı ile işyeri arasındaki günlük ulaşımını sağlamak üzere nakit olarak verilen rutin şehir içi yol parası görev yollığı niteliğinde değerlendirilmez ve kural olarak SGK primine tabi tutulur.

İş Sonunda Ödenen Kıdem ve İhbar Tazminatında Prim Yok

İş akdinin sona ermesine bağlı olarak mevzuat uyarınca ödenen yasal tazminat kalemlerinden SGK primi kesilmez.

Prime esas kazanca dahil edilmeyen temel tazminatlar şunlardır:

• Kıdem Tazminatı: Yasal tavanı aşmayan ve kıdem tazminatı niteliğinde olan ödemeler,

• İhbar Tazminatı: İş akdinin feshinde yasal ihbar sürelerine ait ödenen tutarlar,

• İş Sonu Tazminatı: Belirli süreli iş sözleşmeleri veya özel kanunlar uyarınca ödenen iş sonu tazminatları,

• Keşif Ücreti: İlgili mevzuat uyarınca yapılan keşif ödemeleri.

Ancak ödemenin bordroda yalnızca "tazminat" olarak gösterilmesi muafiyet için yeterli değildir. Yapılan ödemenin İş Kanunu veya ilgili mevzuattaki yasal fesih şartlarına ve tazminat niteliğine tam uyum sağlaması şarttır.

Seyyar Görev Tazminatı İstisna Kapsamında

6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamındaki şartları taşıyan ve görev yeri dışında fiilen seyyar olarak görev yapan personele ödenen seyyar görev tazminatları da SGK primine tabi tutulmaz.

Yemek Yardımında 2026 Günlük İstisna Tutar: 158 TL

Yemek yardımlarında tam muafiyet yerine günlük maktu tutar üzerinden istisna uygulanmaktadır.

SGK’nın 2026 yılı için belirlediği günlük yemek parası prim istisnası 158 TL’dir. İşyerinde veya müştemilatında yemek verilmediği durumlarda, çalışana nakit olarak veya yemek kartları/çekleri/kuponları aracılığıyla sağlanan yemek yardımının fiilen çalışılan gün sayısına isabet eden 158 TL'lik kısmı primden istisnadır.

Örnek Hesaplama:

Bir çalışanın ay içerisinde fiilen 22 gün çalıştığı ve işverenin çalışana toplam 5.000 TL yemek yardımı ödediği varsayalım:

• Aylık İstisna Tutarı: $158 \text{ TL} \times 22 \text{ Gün} = \mathbf{3.476 \text{ TL}}$

• SGK Primine Tabi Tutulacak Kısım: $5.000 \text{ TL} - 3.476 \text{ TL} = \mathbf{1.524 \text{ TL}}$

Çocuk Yardımında Aylık İstisna Tutar: 660,60 TL

2026 yılında çocuk yardımı prim istisnası, aylık brüt asgari ücretin %2’si oranında uygulanır. 2026 yılı aylık brüt asgari ücretinin 33.030 TL olması nedeniyle:

• Çocuk Başına Aylık İstisna: $33.030 \text{ TL} \times \%2 = \mathbf{660,60 \text{ TL}}$

İstisna uygulaması en fazla iki çocuk için geçerlidir. İki çocuğu bulunan bir çalışan için uygulanabilecek maksimum aylık çocuk yardımı prim istisnası 1.321,20 TL olacaktır. Çocukların evli olmaması, belirli yaş/eğitim sınırları içinde kalması ve kendilerine ait sigortalı bir işte çalışmaması gibi kriterler göz önünde bulundurulur.

Aile Yardımında Aylık İstisna Tutar: 3.303 TL

2026 yılı aile yardımı (eş yardımı) prim istisnası, aylık brüt asgari ücretin %10’u olarak hesaplanır.

• Aylık Aile Yardımı İstisnası: $33.030 \text{ TL} \times \%10 = \mathbf{3.303 \text{ TL}}$

Bu istisnanın uygulanabilmesi için sigortalının eşinin zorunlu sigortalı olarak çalışmaması ve SGK’dan kendi adına aylık ya da gelir almaması gerekmektedir. İşveren tarafından ödenen aile yardımının 3.303 TL’yi aşan kısmı prime esas kazanç matrahına eklenir.

Özel Sağlık Sigortası ve BES Katkılarında %30 Sınırı

İşverenler tarafından çalışanlar adına ödenen özel sağlık sigortası primleri ile Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) / Otomatik Katılım Sistemi (OKS) katkı paylarının toplamı, brüt asgari ücretin %30’una kadar olan kısmı üzerinden SGK primine tabi tutulmaz.

2026 brüt asgari ücreti üzerinden aylık üst limit şu şekilde hesaplanır:

• Aylık Toplam İstisna Sınırı: $33.030 \text{ TL} \times \%30 = \mathbf{9.909 \text{ TL}}$

Örnek Hesaplama:

İşveren bir çalışanı için aylık 6.000 TL özel sağlık sigortası, 5.000 TL de BES katkı payı olmak üzere toplam 11.000 TL ödeme yapmaktadır:

• İstisna Tutarı: 9.909 TL

• Prime Tabi Tutulacak Matrah: $11.000 \text{ TL} - 9.909 \text{ TL} = \mathbf{1.091 \text{ TL}}$

5510 Sayılı Kanundaki Temel Yaklaşım: İstisna Değilse Prime Tabidir

5510 sayılı Kanun’un 80’inci maddesindeki temel kural şudur: Kanun metninde açıkça istisna kılındığı belirtilmeyen tüm ödemeler, hangi ad altında yapılırsa yapılsın (sosyal yardım, teşvik ödemesi, ek ödeme, prim, ikramiye vb.) prime esas kazanca dahil edilir.

Bu kapsamda SGK denetimlerinde öne çıkan bazı nakdi sosyal yardımlar şunlardır:

Ticaret Bakanlığı Denetimleri 2026: 322 Bin Firma Denetlendi, 2,24 Milyar TL Ceza

İçeriği Görüntüle

• Yakacak yardımı,

• Temizlik yardımı,

• Aydınlatma ve ısınma yardımı,

• Tahsil (eğitim) yardımı,

• Konut/mesken yardımı.

Bu ödemeler kanunda açıkça istisna sayılmadığı için tamamen nakdi ücret gibi değerlendirilir ve brüt tutarları üzerinden SGK primine tabi tutulur.

2026 Yılı SGK Prim İstisna Özet Tablosu

Bordro ve Denetim Açısından Kritik Hususlar

İşverenler ve mali müşavirler açısından yan hakların bordrolaştırılmasında dikkat edilmesi gereken adımlar şunlardır:

1. Ödeme Şekli Kontrol Edilmeli: Ayni yardım iddiasıyla yapılan nakit transferlerinin istisna kapsamında değerlendirilemeyeceği unutulmamalıdır.

2. Fiili Çalışma Günü Hesabı: Yemek yardımı muafiyetinde yalnızca çalışanın fiilen işbaşında olduğu günler hesaba katılmalı; yıllık izin, rapor ve resmi tatil günleri istisna hesabından düşülmelidir.

3. Belgeleme İlkesi: Doğum, evlenme, ölüm ve yolluk ödemelerine ilişkin dayanak belgeler personel özlük dosyasında saklanmalıdır.

Bordroda hatalı kodlama yapılması veya kanunen istisna kapsamına girmeyen ödemelerin prim dışı bırakılması, geriye dönük SGK denetimlerinde ek prim tarhiyatı, gecikme zammı ve cezası ile idari para cezası risklerini beraberinde getirecektir.