1000’den Fazla Çalışanı Bulunan Şirketler İçin Kritik Yükümlülükler
Türkiye’de büyük ölçekli işletmeler, çalışan sayısının artmasıyla birlikte İş Hukuku ve İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında ek sorumluluklarla karşı karşıya kalıyor. 1000 ve üzeri çalışanı bulunan firmalar için geçerli olan temel yasal yükümlülükler aşağıda özetlendi.
Engelli Çalışan İstihdamı (50+ Çalışan)
Yasal Dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 30. maddesi.
Özel sektörde aynı il sınırları içindeki işyerlerinin toplamı esas alınarak %3 oranında engelli istihdamı zorunludur.
Kısmi süreli çalışanlar, çalışma sürelerine göre tam süreye dönüştürülerek hesaba dahil edilir.
Yer altı ve su altı işlerinde engelli istihdamı yapılamaz.
Eksik istihdam tespitinde İŞKUR önce uyarı yapar, eksiklik giderilmezse idari para cezası uygulanır.
Emzirme Odası ve Kreş Kurma Zorunluluğu (100/150+ Kadın Çalışan)
Dayanak: “Gebe ve Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartları ile Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtları Hakkında Yönetmelik.”
-
100–150 kadın çalışan: İşyerinden en fazla 250 metre uzaklıkta emzirme odası.
-
150+ kadın çalışan: 0–6 yaş grubu için kreş veya çocuk bakım yurdu kurulması.
Toplam sayım, aynı belediye veya mücavir alan kapsamındaki tüm işyerlerindeki kadın çalışanlar üzerinden yapılır. Gerektiğinde özel kreşlerle protokol yapılarak yükümlülük yerine getirilebilir.
Kurul Oluşturma Zorunlulukları
Yıllık İzin Kurulu (100+ Çalışan):
Bir işveren temsilcisi ve iki işçi temsilcisinden oluşur. İzin çizelgelerinin hazırlanmasında görev yapar.
İSG Kurulu (50+ Çalışan):
İş Sağlığı ve Güvenliği planlaması, risk değerlendirmesi ve önleyici tedbirlerin takibini yürütür.
Tam Zamanlı İSG Profesyoneli İstihdamı (1000+ Çalışan)
İşyeri Hekimi:
Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde her 1000 çalışan için bir tam zamanlı işyeri hekimi bulundurulması zorunludur.
Tam gün hekim istihdamı varsa, diğer sağlık personeli gerekliliği ortadan kalkabilir.
İş Güvenliği Uzmanı:
-
Az tehlikeli sınıf: Her 1000 çalışan için 1 tam gün uzman.
-
Tehlikeli sınıf: Her 500 çalışan için 1 tam gün uzman.
Bu yükümlülük, büyük ölçekli işletmelerde operasyonel planlamanın temel unsurları arasında yer alır.
Tüketim Kooperatifine Yer Tahsisi (150+ Çalışan)
4857 sayılı Kanun’un 115. maddesi kapsamında işçiler tarafından kurulan tüketim kooperatiflerine yer tahsisi yapılabilir.
Bu uygulama zorunlu değil, işverenin inisiyatifine bağlıdır.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
-
Kritik eşikler (50/100/150/500/1000) düzenli raporlarla izlenmeli.
-
Toplam çalışan sayısı bazı yükümlülüklerde aynı il veya belediye sınırları üzerinden hesaplanır.
-
Kurul kararları, izin çizelgeleri, eğitim ve sağlık kayıtları denetime hazır tutulmalıdır.
-
İSG hizmetleri için dış kaynak (OSGB) veya karma model çözümleri değerlendirilebilir.
Sık Yapılan Hatalar
-
Kadın çalışan sayısının il veya grup bazında yanlış hesaplanması.
-
Emzirme odasının mevzuattaki mesafe veya alan şartlarını karşılamaması.
-
Yıllık izin kurulunun hatalı oluşturulması.
-
1000+ ölçeğe geçildiği halde tam gün İSG uzmanı planlamasının gecikmesi.
-
Kısmi süreli çalışanların engelli kotasında hatalı hesaplanması.
Genel Değerlendirme
1000 ve üzeri çalışanı bulunan işletmelerde, engelli istihdamı, kreş ve emzirme odası, kurul oluşturma ve tam zamanlı İSG profesyoneli istihdamı yalnızca yasal bir zorunluluk değil; aynı zamanda kurumsal itibar ve çalışan memnuniyeti açısından da önem taşıyor.
Bu yükümlülüklerin önceden planlanması, hem idari para cezalarını hem de iş kazası risklerini minimize eder.
