Yatırıma Katkı Kaynaklı Geçici Vergi İadelerinin Cezalı Şekilde Geri İstenmesi Tartışma Yarattı
7440 sayılı Kanun’un geçici maddesi kapsamında 2022 yılı için matrah artırımı yapan mükelleflerin, o yıla ilişkin mahsup edilemeyen geçici vergi iadelerinden yararlanamayacağı hükme bağlanmıştı. Gelir İdaresi Başkanlığı, bu hüküm doğrultusunda geçici vergi iadesi alan mükellefleri tespit ederek vergi dairelerine bildirdi; vergi daireleri ise ilgili firmalara vergi ziyaı cezalı ihbarnameler göndermeye başladı.
Ancak konu, özellikle yatırım teşvik belgesi kapsamında doğan yatırıma katkı tutarlarından kaynaklanan iadelerin geri istenmesi nedeniyle yoğun hukuki tartışmaları beraberinde getirdi.
Düzenlemenin Amacı ile Uygulama Arasında Çelişki
7440 sayılı Kanun’un amacı, matrah artırımı yapıldıktan sonra mükelleflerin son dönem matrahlarını bilinçli şekilde düşürerek geçici vergi iadesi alma girişimlerini engellemek olarak ifade ediliyor.
Dr. Emrah Aygül’e göre bu yaklaşım, indirimli kurumlar vergisi uygulayan ve yıl boyunca matrahı artmasına rağmen yatırım faaliyeti nedeniyle dönem sonunda vergi ödemeyen mükellefleri kapsamaz.
Dolayısıyla, yatırım teşvik belgesi nedeniyle oluşan geçici vergi alacaklarının cezalı tarhiyata konu edilmesi kanunun “amaçsal yorumuna” açık biçimde aykırı.
Teşvik Sisteminin Mantığına Aykırı Bir Uygulama
Yatırıma katkı tutarı, yatırım teşvik sisteminin en temel destek unsurlarından biri. Yatırımcılar, belirlenen vergi indirimi oranı kapsamında yatırımlarından doğan kazançları indirimli kurumlar vergisi ile beyan ederek teşvikten yararlanıyor.
Bu nedenle, yatırım teşvik belgesi çerçevesinde sistemin öngördüğü şekilde yatırıma katkı tutarından doğan geçici vergi alacağının geri istenmesi, uzmanlara göre “teşvikin fiilen geri alınması” anlamına geliyor.
Üstelik 2022 yılı itibarıyla indirimli kurumlar vergisi matrahı üzerinden ayrıca %10 ek vergi uygulanmış olması, yatırımcının karşılaştığı yükü daha da artırıyor. Bu durumun, kanunun amacına aykırı şekilde mükerrer vergilendirme yarattığı belirtiliyor.
‘Mahsup Edilemeyen Vergi’ Tartışması
Kanunda geçen “yıllık beyannamelerinde hesaplanan vergilerden mahsup edilemeyen geçici vergiler” ibaresi de tartışmanın merkezinde.
Dr. Aygül’e göre bu ifade, geçici verginin beyannamede hesaplanan herhangi bir vergiye mahsup edilebilmesi halinde iade yasağının devreye girmeyeceği anlamına geliyor.
Üstelik Hazine ve Maliye Bakanlığının uygulama talimatıyla ek kurumlar vergisinin diğer vergi iadelerinden mahsup edilebilmesi mümkün hâle getirildi.
Bu nedenle geçici verginin ek kurumlar vergisine fiilen mahsup edilebildiği bir durumda, aynı tutarın “mahsup edilemeyen vergi” sayılması çelişki oluşturuyor.
İdarenin Onayladığı Bir İadenin Sonradan Cezalandırılması Hukuka Aykırı
İade sürecinde vergi daireleri, mükelleflerin matrah artırımı beyanlarını ve yasal durumlarını görerek iade işlemlerini onayladı.
Bu nedenle, aynı bilgi ve belgeler varlığını korurken sonradan cezalı tarhiyat yapılması;
-
hukuki güvenlik,
-
dürüstlük,
-
kusur ilkesi
açısından ciddi sorunlar yaratıyor.
Vergi Usul Kanunu’na göre cezalı tarhiyat yapılabilmesi için idare tarafından iade aşamasında bilinmeyen bir hususun sonradan ortaya çıkması gerekiyor. Oysa mevcut olayda tüm bilgiler iade sırasında idarenin uhdesindeydi.
Genel Değerlendirme
Yatırım teşvik belgesi kapsamında hak edilen geçici vergi iadelerinin cezalı olarak geri istenmesi, uzmanlara göre hem hukuki hem de mali açıdan sorunlu sonuçlar doğuruyor.
Konuya ilişkin görüşlerde öne çıkan noktalar şöyle:
-
Düzenlemenin amacı kötü niyetli matrah azaltımını engellemektir; yatırımcıların teşvik kaynaklı haklarının geri alınması amaçlanmamıştır.
-
Yatırıma katkı tutarı, devlet tarafından verilen bir taahhüttür; geri alınması teşvikin ortadan kaldırılması anlamına gelir.
-
Geçici verginin ek kurumlar vergisine mahsup edilebilmesi, “mahsup edilemeyen vergi” yorumunu geçersiz kılar.
-
İdare tarafından bilinen bilgilerle yapılan iadelerin sonradan cezalandırılması hukuken sorunludur.
