Ürün İhtisas Borsasında Aracılara Vadeli İşlem Yetkisi Geldi
Türkiye Ürün İhtisas Borsasında aracılık faaliyetlerini düzenleyen yönetmelikte önemli değişiklikler yapıldı. 8 Ekim 2026 tarihli ve 33394 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle aracılara, elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesaplarına işlem yapabilme imkânı tanındı.
Düzenleme ayrıca ELÜS işlemlerindeki bazı istisnaları genişletti, Borsa üyeliğini aracılık faaliyeti açısından zorunlu hale getirdi ve bazı geçiş sürelerini 31 Aralık 2028’e kadar uzattı.
Yeni hükümler 8 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.
Vadeli İşlem Sözleşmesinin Tanımı Genişletildi
Yönetmelikte öncelikle “Borsa” ve “vadeli işlem sözleşmesi” tanımları güncellendi.
Borsa tanımı artık yalnızca ürünlerin ve elektronik ürün senetlerinin işlem gördüğü piyasayı değil, vadeli işlem sözleşmelerinin işlem gördüğü Türkiye Ürün İhtisas Borsasını da açıkça kapsıyor.
Vadeli işlem sözleşmesi ise ürünün kendisine, ürünü temsil eden elektronik ürün senedine veya ELÜS işlemlerine dayalı olarak Borsa tarafından hesaplanan endeks ve benzeri dayanak varlıklara bağlı sözleşmeleri kapsayacak şekilde tanımlandı.
Bu değişiklik, Türkiye Ürün İhtisas Borsasında spot ürün işlemlerinin yanında türev ürün yapısının daha açık bir hukuki zemine oturtulması açısından önem taşıyor.
Aracılar Kendi Hesaplarına Vadeli İşlem Yapabilecek
Düzenlemenin en dikkat çekici değişikliği aracılara ilişkin oldu.
Yönetmeliğe eklenen hükümle aracılar, Borsada ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesaplarına işlem yapabilecek.
Bu düzenleme, aracıların yalnızca müşterileri adına işlem gerçekleştiren kuruluşlar olmasının ötesinde, belirli vadeli işlem sözleşmelerinde kendi hesaplarına pozisyon alabilmelerine imkân sağlıyor.
Ancak bu yetki elektronik ürün senetlerinin doğrudan kendi nam ve hesaplarına alınıp satılmasıyla karıştırılmamalı.
ELÜS’leri Kendi Hesabına Alıp Satma Yasağı Devam Ediyor
Yönetmelikte aracılar açısından temel yasak korunuyor.
Aracılar, elektronik ürün senetlerini kendi nam ve hesaplarına doğrudan alıp satamayacak.
Bununla birlikte bu yasağa bazı istisnalar getirildi.
Müşteri işlemleri sırasında hatalı emir iletilmesi sonucunda oluşan işlemlerin düzeltilmesi amacıyla yapılacak ELÜS alım ve satımları yasak kapsamında değerlendirilmeyecek.
Ayrıca vadeli işlem sözleşmelerinin uzlaşma şekline bağlı olarak aracılara teslim edilen ELÜS’lerin alınıp satılması da mümkün olacak.
Asgari İşlem Miktarının Altındaki ELÜS’lerde Yeni İstisna
Yeni düzenlemeyle özellikle küçük miktarlı ELÜS bakiyeleri bakımından pratik bir kolaylık getirildi.
Borsa tarafından işlem yapılabilmesi için belirlenen asgari ELÜS miktarının altında ürünü bulunan müşterilerin talebi halinde aracılar bu ELÜS’leri alıp satabilecek.
Bu hüküm, müşterinin hesabında işlem yapılamayacak kadar düşük miktarda kalan ürün bakiyelerinin tasfiye edilmesini kolaylaştırmayı amaçlıyor.
Böylece küçük tutarlı veya bölünmüş ELÜS bakiyelerinin sistem içerisinde uzun süre atıl kalmasının önüne geçilebilecek.
Borsa Üyesi Olmadan Aracılık Faaliyeti Yapılamayacak
Yönetmelikte yapılan bir diğer önemli değişiklik, aracı kuruluşların Borsa üyeliğine ilişkin oldu.
Bakanlık tarafından aracı olarak yetkilendirilen kuruluşlar, Türkiye Ürün İhtisas Borsasına üye olmadan aracılık faaliyetine başlayamayacak.
Borsa üyelik şartları, başvuru usulü, izin süreci ve üyelerin faaliyetleri sırasında uyması gereken kurallar Borsa yönergeleriyle belirlenecek.
Bu nedenle yalnızca Ticaret Bakanlığı tarafından aracı olarak yetkilendirilmiş olmak artık tek başına faaliyete başlamak için yeterli olmayacak.
Kuruluşun ayrıca Borsa üyelik sürecini tamamlaması gerekecek.
Bazı Aracı Kuruluşlara Farklı Mevzuat Uygulanacak
Yönetmeliğe eklenen yeni hükümle, Bakanlık tarafından belirli kapsamda yetkilendirilen aracı kuruluşlara Yönetmeliğin ikinci bölümünde yer alan bazı hükümlerin uygulanmayacağı düzenlendi.
Bu kuruluşların tabi olduğu kendi özel mevzuat hükümleri saklı tutuldu.
Bu düzenleme, özellikle farklı finansal veya sermaye piyasası mevzuatına tabi kuruluşlarda mükerrer düzenleme oluşmasının önüne geçmeyi amaçlıyor.
Dolayısıyla aracılık faaliyetinde bulunan kuruluşların yalnızca bu Yönetmeliği değil, kendi kuruluş ve faaliyetlerine ilişkin özel mevzuatı da birlikte değerlendirmesi gerekecek.
Geçiş Süresi 2028 Sonuna Uzatıldı
Yönetmelikte daha önce 31 Aralık 2026 olarak belirlenen bazı geçiş süreleri de iki yıl uzatıldı.
Yeni düzenlemeyle ilgili tarih 31 Aralık 2028 olarak değiştirildi.
Bu uzatma, mevcut aracı kuruluşlara ve piyasa altyapısına yeni sisteme uyum açısından ilave süre tanıyor.
Ancak süre uzatımı, 8 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe giren diğer hükümler açısından genel bir erteleme anlamına gelmiyor. Vadeli işlemlere ilişkin yeni yetkiler ve Borsa üyeliğine ilişkin hükümler yayım tarihinde yürürlüğe girdi.
ELÜS Nedir?
Elektronik Ürün Senedi, lisanslı depolarda muhafaza edilen tarım ürünlerini temsil eden elektronik kayıt niteliğinde.
Hububat ve benzeri tarımsal ürünler lisanslı depoya teslim edildiğinde, ürünün mülkiyetini temsil eden ELÜS oluşturulabiliyor.
Bu senetler Türkiye Ürün İhtisas Borsasında elektronik ortamda işlem görebiliyor.
ELÜS sistemi sayesinde fiziksel tarım ürününün sürekli taşınmasına gerek kalmadan ürünün mülkiyetinin devredilmesi ve ticaretinin yapılması mümkün hale geliyor.
Vadeli İşlemler Üretici ve Tüccarlar İçin Neden Önemli?
Vadeli işlem sözleşmelerinin temel amaçlarından biri gelecekte oluşabilecek fiyat risklerinin yönetilmesi.
Örneğin tarımsal ürün satın alan veya satan bir şirket, ilerleyen dönemde ürün fiyatının değişmesinden kaynaklanacak riski vadeli işlem sözleşmeleri kullanarak azaltabilir.
Üretici açısından ürün fiyatının düşmesi, sanayici veya alıcı açısından ise fiyatın yükselmesi önemli bir ticari risk oluşturabilir.
ELÜS’e dayalı vadeli işlemlerin gelişmesi, bu risklerin organize bir piyasa üzerinden daha etkin şekilde yönetilmesine katkı sağlayabilir.
Tarım ve Gıda Şirketlerini Nasıl Etkileyebilir?
Yeni yapı özellikle tarım ürünleri ticareti yapan şirketler, lisanslı depo kullanıcıları, gıda sanayicileri ve emtia ticareti yapan işletmeler açısından önem taşıyor.
Vadeli işlem piyasasının genişlemesi, şirketlerin gelecekte ihtiyaç duyacakları hammaddelerin fiyat riskini daha sistematik şekilde yönetmesine imkân sağlayabilir.
Örneğin buğday, mısır veya diğer tarım ürünlerini yoğun biçimde kullanan bir üretici, hammadde maliyetlerinin gelecekte artmasına karşı belirli stratejiler geliştirebilir.
Ancak vadeli işlemler yalnızca riskten korunma amacıyla kullanılmıyor. Pozisyon alınması aynı zamanda piyasa riski oluşturabileceğinden şirketlerin yetki ve risk limitlerini açık biçimde belirlemesi gerekiyor.
Muhasebe ve Finans Birimleri İçin Yeni Takip Alanı Oluşabilir
Vadeli işlem sözleşmelerinin daha yaygın kullanılması şirketlerin muhasebe ve finansal raporlama süreçlerinde de yeni değerlendirmeler gerektirebilir.
Şirketin kendi ticari faaliyetlerine bağlı olarak yaptığı vadeli işlemlerin niteliği, değerlemesi ve dönem sonu finansal tablolara etkisi ayrıca takip edilmeli.
Özellikle bağımsız denetime tabi veya Türkiye Finansal Raporlama Standartlarını uygulayan işletmelerde türev işlemlerin muhasebeleştirilmesi ayrı önem taşıyor.
Vadeli işlem sözleşmesinin korunma amacıyla mı yoksa başka bir amaçla mı yapıldığı, sözleşmenin gerçeğe uygun değeri ve dönem içindeki değişimler finansal raporlama açısından değerlendirilmesi gereken başlıklar arasında bulunuyor.
İç Kontrol ve Yetkilendirme Süreçleri Gözden Geçirilmeli
Vadeli işlem yapacak şirketlerde yalnızca finansal fırsatlara değil, operasyonel ve kontrol risklerine de dikkat edilmesi gerekiyor.
Kimlerin vadeli işlem yapmaya yetkili olduğu, pozisyon limitlerinin ne kadar olacağı, işlemlerin hangi amaçla gerçekleştirilebileceği ve günlük risk kontrollerinin nasıl yapılacağı şirket içinde açık biçimde belirlenmeli.
Özellikle yüksek hacimli emtia işlemlerinde kontrolsüz pozisyonlar ciddi mali sonuçlar doğurabilir.
Bu nedenle finans, muhasebe, risk yönetimi ve üst yönetim arasında açık bir yetki mekanizması kurulması önem taşıyor.
Aracı Kuruluşlar Ne Yapmalı?
Türkiye Ürün İhtisas Borsasında aracılık faaliyeti yürütmek isteyen kuruluşların öncelikle yeni Borsa üyelik hükümlerini değerlendirmesi gerekiyor.
Mevcut faaliyet izinleri, üyelik statüsü ve iç prosedürler yeni düzenlemeyle karşılaştırılmalı.
ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına işlem yapılacaksa risk yönetimi, muhasebe, teminat ve iç kontrol sistemlerinin de buna uygun hale getirilmesi gerekiyor.
Ayrıca müşteri hesabındaki asgari miktarın altındaki ELÜS bakiyelerinin alım satımı gibi yeni istisnalar için operasyonel prosedürlerin güncellenmesi yararlı olacaktır.
Yeni Düzenleme Ne Zaman Yürürlüğe Girdi?
Ticaret Bakanlığı ile Sermaye Piyasası Kurulu tarafından birlikte hazırlanan Yönetmelik değişikliği 8 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
Düzenleme yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.
Bu nedenle aracı kuruluşlar ve Türkiye Ürün İhtisas Borsasında işlem yapan şirketler açısından yeni hükümlerin 8 Ekim 2026 itibarıyla dikkate alınması gerekiyor.
Değişiklik, ELÜS piyasasında vadeli işlem altyapısının güçlendirilmesi ve aracılık sisteminin yeni piyasa yapısına uyarlanması açısından önemli bir adım niteliğinde.
