işletme kayıtlarında bulunmayan varlıklar için düzenleme
2026 yılında yürürlüğe giren varlıkların ekonomiye kazandırılmasına ilişkin düzenleme, yalnızca yurt dışındaki varlıkları kapsamıyor. Türkiye’de bulunan ancak işletmenin kanuni defter kayıtlarında yer almayan belirli varlıklar için de bildirim ve kayıt imkânı sağlanıyor.
Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin sahip olduğu para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları düzenleme kapsamında bildirilebiliyor. Bildirim için son tarih 31 Temmuz 2027 olarak belirlendi.
Bildirim banka veya aracı kurumlara yapılacak
Türkiye’de bulunan ve kayıtlarda yer almayan varlıklar için doğrudan vergi dairesine beyan yapılması gerekmiyor. Bildirim, Tebliğde belirlenen form kullanılarak bankalara; menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarında ise aracı kurumlara da yapılabiliyor.
Tebliğde verilen örnekte, bir şirketin banka hesabında bulunan ancak kanuni defter kayıtlarına alınmamış 15 milyon TL tutarındaki döviz varlığının banka aracılığıyla bildirilebileceği açıkça belirtiliyor.
Bildirilen varlıklar işletme kayıtlarına alınacak
Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükelleflerin bildirdikleri varlıkları kanuni defterlerine kaydetmeleri gerekiyor.
Bilanço esasına göre defter tutan işletmelerde bildirilen ve kayıtlara alınan kıymetler için pasifte özel bir fon hesabı açılıyor. Bu hesap sermayenin bir unsuru kabul ediliyor ve bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilemiyor. Fon hesabı da sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamıyor.
Serbest meslek kazanç defteri veya işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler ise bildirilen kıymetleri defterlerinde ayrıca gösteriyor.
Vergi oranı elde tutma süresine göre değişiyor
Yurt içindeki varlıkların bildiriminde de genel olarak varlık değeri üzerinden yüzde 5 vergi uygulanıyor. Ancak bildirilen varlıkların belirlenen yatırım araçlarında tutulmasının taahhüt edilmesi halinde oran düşebiliyor.
Vadeli hesap, Devlet iç borçlanma senedi, kira sertifikası veya girişim sermayesi yatırım fonlarında en az bir yıl tutulma taahhüdünde oran yüzde 4'e; iki yılda yüzde 3'e, üç yılda yüzde 2'ye, dört yılda yüzde 1'e ve beş yıllık taahhütte yüzde 0'a kadar inebiliyor.
1 Ocak 2027 ile 31 Temmuz 2027 arasında yapılacak bildirimlerde ise bu oranlara yarım puan ilave edilecek.
Taşınmazlar 2026 düzenlemesinde kapsamda değil
Önceki varlık barışı uygulamalarıyla karıştırılmaması gereken önemli noktalardan biri taşınmazlar.
2026 tarihli düzenlemede Türkiye’de bulunan varlıklar bakımından kapsam; para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarıyla sınırlandırılmış durumda. Tebliğin güncel kapsam maddesinde yurt içindeki taşınmazlar bildirim konusu varlıklar arasında sayılmıyor.
Bu nedenle geçmiş yıllardaki varlık barışı düzenlemelerinden hareketle gayrimenkullerin de mevcut uygulamaya dahil olduğu sonucuna varılmaması gerekiyor.
Vergi incelemesine karşı koruma şartlara bağlı
Düzenlemede bildirilen varlıklara isabet eden tutarlar bakımından vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmamasına yönelik önemli bir güvence de bulunuyor.
Ancak bu koruma otomatik değil. Defter tutan mükelleflerin varlıkları kanuni defterlerine kaydetmesi, gerekli özel fon hesabını oluşturması, varlıkları ve fonu iki yıl boyunca işletmeden çekmemesi, tahakkuk eden vergiyi zamanında ödemesi ve varsa verilen yatırım taahhütlerine uyması gerekiyor.
Şartların yerine getirilmemesi halinde düzenlemenin sağladığı vergi incelemesi ve tarhiyat yapılmamasına ilişkin korumadan yararlanılamıyor.
Yeni uygulama bu yönüyle işletmelere kayıtlarında bulunmayan belirli finansal varlıkları 31 Temmuz 2027’ye kadar kayıt altına alma imkânı sunarken, bildirim sonrasındaki muhasebe ve elde tutma şartlarının da dikkatle takip edilmesini gerektiriyor.
