Her kontrol sorunu aynı öneme sahip değil
KGK'nın 2026 Türkiye Denetim Standartları setinde BDS 265 İç Kontrol Eksikliklerinin Üst Yönetimden Sorumlu Olanlara ve Yönetime Bildirilmesi standardı yer alıyor. Standart, bağımsız denetim sırasında tespit edilen iç kontrol eksikliklerinin nasıl değerlendirilip bildirileceğini düzenliyor.
BDS 265'e göre bir kontrolün finansal tablolardaki yanlışlıkları zamanında önleyemeyecek veya tespit edip düzeltemeyecek şekilde tasarlanması ya da gerekli bir kontrolün hiç bulunmaması iç kontrol eksikliği oluşturabiliyor.
Ancak her eksiklik otomatik olarak “önemli iç kontrol eksikliği” sayılmıyor. Denetçi, tespit ettiği eksiklikleri tek başına ve birlikte değerlendirerek önem derecesine mesleki muhakemesiyle karar veriyor.
Yanlışlık yaşanmamış olması kontrolün yeterli olduğu anlamına gelmiyor
İç kontrol eksikliğinin önemli olup olmadığı değerlendirilirken yalnızca geçmişte gerçekten bir muhasebe hatası yaşanıp yaşanmadığına bakılmıyor.
BDS 265'e göre yanlışlığın ortaya çıkma ihtimali ve oluşması halinde muhtemel büyüklüğü de değerlendirmeye alınıyor. Bu nedenle denetim sırasında herhangi bir yanlışlık tespit edilmemiş olsa bile önemli bir iç kontrol eksikliği mevcut olabilir.
Örneğin yüksek tutarlı ödemelerin tek kişi tarafından hazırlanıp onaylanabilmesi henüz bir hataya yol açmamış olabilir. Buna rağmen kontrol yapısı gelecekte önemli bir yanlışlık oluşmasına imkân verebiliyorsa denetim açısından dikkate alınabilir.
Önemli eksiklikler yönetime yazılı olarak bildiriliyor
Denetçinin önemli olduğuna karar verdiği iç kontrol eksiklikleri için BDS 265 açık bir bildirim yükümlülüğü getiriyor.
Denetim sırasında tespit edilen önemli iç kontrol eksikliklerinin üst yönetimden sorumlu olanlara zamanında ve yazılı olarak bildirilmesi gerekiyor. Uygun durumlarda bu eksiklikler gerekli sorumluluğa sahip yönetim kademesine de bildiriliyor.
Yazılı bildirimde eksikliğin tanımlanması ve muhtemel etkisinin açıklanması gerekiyor. Böylece yönetim yalnızca “kontrol yetersiz” şeklinde genel bir uyarı almak yerine sorunun hangi alanda bulunduğunu ve oluşturabileceği riski değerlendirebiliyor.
Denetçi şirketin bütün iç kontrol sistemine görüş vermiyor
Burada şirketlerin dikkat etmesi gereken önemli bir ayrım bulunuyor.
Finansal tablo bağımsız denetiminde denetçinin amacı genel olarak şirketin iç kontrol sisteminin etkinliği hakkında ayrı bir görüş vermek değil. Denetçi, finansal tablolardaki önemli yanlışlık risklerini değerlendirirken ve uygun denetim prosedürlerini tasarlarken ilgili iç kontrolleri dikkate alıyor.
Dolayısıyla BDS 265 kapsamında yapılan bildirim de şirkette bulunan bütün kontrol eksikliklerinin eksiksiz bir listesi olarak değerlendirilmemeli. Bildirim, denetim sırasında tespit edilen ve denetçinin raporlanmasını gerekli gördüğü eksikliklerle sınırlı.
Şirketlerde hangi alanlar önceden gözden geçirilebilir?
Yıl sonu denetimi başlamadan önce özellikle ödeme ve tahsilat onayları, kullanıcı yetkileri, muhasebe kayıtlarının kontrolü, stok hareketleri, banka mutabakatları ve görevler ayrılığı gibi süreçlerin gözden geçirilmesi yararlı olabilir.
Örneğin aynı çalışanın hem tedarikçi oluşturabilmesi hem ödeme hazırlayabilmesi hem de ödemeyi onaylayabilmesi görevler ayrılığı açısından risk oluşturabilir. Benzer şekilde manuel yevmiye kayıtlarının herhangi bir ikinci kontrol olmadan sisteme girilebilmesi de şirketin değerlendirmesi gereken bir kontrol alanıdır.
Önceki dönemlerde denetçi tarafından bildirilen eksikliklerin giderilip giderilmediğinin takip edilmesi de önemli. BDS 265, daha önce bildirilen bir eksikliğin giderilmemesinin bazı durumlarda üst yönetimden sorumlu olanlara bildirilmesi gereken önemli bir eksikliğe dönüşebileceğini belirtiyor.
Şirket açısından amaç yalnızca denetim sırasında daha az bulgu almak değil; finansal raporlamadaki hata ve hilelerin oluşmadan önce önlenebildiği, oluştuğunda ise zamanında tespit edilebildiği bir kontrol yapısı kurmak olmalı.
