Duruşmaya Gidilmezse Dava Açılmamış Sayılır mı?
Anayasa Mahkemesi (AYM), SGK ödeme emirlerinin iptali için açılan davanın duruşmaya katılınmaması ve dosyanın süresinde yenilenmemesi nedeniyle açılmamış sayılmasını hak ihlali olarak değerlendirmedi. 4 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan kararda, duruşma tarihi ve katılmamanın sonuçları hakkında usulüne uygun bilgilendirilen başvurucunun davayı takip etmek için gerekli işlemleri gerçekleştirmediği belirtildi. AYM, mahkemeye erişim hakkının ihlal edilmediğine hükmetti.
SGK ödeme emirlerine karşı açılan davalarda yargılama usullerinin önemini ortaya koyan yeni bir Anayasa Mahkemesi kararı yayımlandı.
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünün 5 Mayıs 2026 tarihinde verdiği, 2021/6977 başvuru numaralı Hidayet Karaca kararı, 4 Kasım 2026 tarihli ve 33420 sayılı Resmî Gazete'de yer aldı.
Karar, ceza infaz kurumunda bulunan bir kişinin SGK ödeme emirlerinin iptali için açtığı davada duruşmaya katılmaması ve daha sonra dosyanın açılmamış sayılması üzerine yaptığı bireysel başvuruyla ilgili.
Yüksek Mahkeme, davanın takip edilmemesinden doğan usule ilişkin sonuçların somut olayda mahkemeye erişim hakkını ölçüsüz biçimde sınırlandırmadığına karar verdi.
Duruşmaya Gidilmezse Dava Otomatik Olarak Düşer mi?
Hukuk yargılamasında duruşmaya katılmamanın sonucu, davanın türüne, tarafların durumuna ve ilgili usul hükümlerine göre değişiyor.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 150. maddesi, usulüne uygun şekilde davet edilen tarafların duruşmaya katılmaması veya davayı takip etmeyeceklerini bildirmesi halinde dosyanın işlemden kaldırılmasına ilişkin hükümler içeriyor.
Ancak her duruşmaya katılmama durumunda dava otomatik olarak açılmamış sayılmıyor.
Bazı durumlarda yargılamaya gelen tarafın talebi üzerine davaya diğer tarafın yokluğunda devam edilebiliyor.
Dosyanın işlemden kaldırılması halinde ise kanunda belirlenen yenileme süresi ve şartları önem taşıyor.
AYM'nin incelediği uyuşmazlıkta da belirleyici olan yalnızca duruşmaya katılmama değil, dosyanın işlemden kaldırıldıktan sonra süresinde yenilenmemesiydi.
SGK Ödeme Emri Davasında Ne Yaşandı?
Başvurucu Hidayet Karaca, ceza infaz kurumunda bulunduğu dönemde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından düzenlenen ödeme emirlerine karşı dava açtı.
Dava, 27 Eylül 2016 tarihinde İstanbul Anadolu 20. İş Mahkemesinde açıldı.
Mahkeme, 5 Ekim 2016 tarihinde duruşma ve yargılama işlemlerine ilişkin tensip zaptı düzenledi.
Duruşmanın tarihi ve katılmamanın olası sonuçları başvurucuya ceza infaz kurumunda tebliğ edildi.
Ancak başvurucu, belirlenen duruşmaya katılmadı ve mazeret bildirmedi.
Mahkeme bunun üzerine dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verdi.
Dosyanın üç aylık süre içinde yenilenmemesi sonucunda ise davanın açılmamış sayılmasına hükmedildi.
SGK Ödeme Emri Davasında Önemli Tarihler
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 27 Eylül 2016 | SGK ödeme emirlerine karşı dava açılması |
| 5 Ekim 2016 | Tensip zaptının düzenlenmesi |
| 28 Ekim 2016 | Duruşma bilgisinin başvurucuya tebliği |
| 9 Mart 2017 | Duruşmaya katılınmaması ve dosyanın işlemden kaldırılması |
| 19 Temmuz 2017 | Davanın açılmamış sayılması |
| 16 Kasım 2020 | Yargıtayın kararı onaması |
| 5 Mayıs 2026 | Anayasa Mahkemesinin karar tarihi |
| 4 Kasım 2026 | Kararın Resmî Gazete'de yayımlanması |
Bu tarihler somut başvuru dosyasına ait.
Karar, bütün SGK ödeme emri davaları için yeni bir süre veya ortak başvuru takvimi belirlemiyor.
Dava Dosyası İşlemden Kaldırılırsa Ne Olur?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 150. maddesi, belirli koşullarda takip edilmeyen dava dosyalarının işlemden kaldırılmasını düzenliyor.
Dosyanın işlemden kaldırılması, yargılamanın belirli koşullarla yeniden devam ettirilebilmesine imkân tanıyan bir usul işlemi.
Kanundaki şartlar sağlandığında taraflardan biri dosyanın yenilenmesini talep edebilir.
Ancak yenileme talebinin süresinde yapılması gerekiyor.
AYM'nin incelediği olayda, dosya 9 Mart 2017 tarihinde işlemden kaldırıldıktan sonra üç aylık yasal sürede yenilenmedi.
Bu nedenle ilk derece mahkemesi davanın açılmamış sayılmasına karar verdi.
İşlemden Kaldırılan Dava Kaç Ay İçinde Yenilenmeli?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 150. maddesinin dördüncü fıkrasında, işlemden kaldırılmış bir davanın işlemden kaldırılma tarihinden başlayarak üç ay içinde yenilenebilmesine ilişkin hüküm bulunuyor.
Yenileme, taraflardan birinin dilekçeyle başvurması üzerine gerçekleştirilebiliyor.
Ancak yenileme sürecinde harç ve diğer usul koşullarının bulunması da mümkün.
Dosyanın süresi içinde yenilenmemesi halinde davanın açılmamış sayılması gündeme gelebiliyor.
Bu nedenle işlemden kaldırma kararı verilen dosyalarda sürelerin dikkatle takip edilmesi önem taşıyor.
Üç aylık süre, kararın incelendiği hukuk yargılaması usulüyle ilgili. Bütün idari davalar, ceza davaları veya farklı yargı yolları için ortak bir süre olarak kullanılmamalı.
Cezaevinde Bulunmak Duruşmaya Katılmama Nedeni Sayılır mı?
Anayasa Mahkemesinin kararında başvurucunun ceza infaz kurumunda bulunması da değerlendirildi.
Başvurucu, mahkemenin cezaevinde olduğunu bildiğini ve duruşmaya katılabilmesi için gerekli işlemlerin yapılmadığını ileri sürdü.
Ancak AYM, kendisine duruşma tarihinin ve duruşmaya katılmamanın sonuçlarının tebliğ edildiğini belirledi.
Başvurucunun duruşmaya katılımına ilişkin talepte veya mazeret bildiriminde bulunmadığı da kararda dikkate alındı.
Bu nedenle cezaevinde bulunmanın somut olayda yargılamayı takip etmeye ilişkin bütün yükümlülükleri ortadan kaldırmadığı sonucuna ulaşıldı.
Ancak bu değerlendirme, ceza infaz kurumunda bulunan herkesin duruşmaya katılma taleplerinin reddedilebileceği anlamına gelmiyor.
Her olayda kişinin fiilî imkânları, bildirimleri ve mahkemenin işlemleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Duruşmaya SEGBİS ile Katılmak Mümkün mü?
Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) gibi teknolojiler, belirli yargısal işlemlere uzaktan katılım açısından kullanılabiliyor.
AYM'nin incelediği kararda başvurucunun uzaktan katılma talebinde bulunmaması üzerinde duruldu.
Ayrıca Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 149. maddesinde ses ve görüntü aktarımıyla duruşmaya katılıma ilişkin düzenlemeler değerlendirildi.
Bununla birlikte uzaktan duruşmaya katılımın kapsamı ve koşulları, ilgili tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenmeli.
Somut başvurudaki duruşma 2017 yılında yapıldığından, daha sonraki mevzuat değişiklikleri geriye dönük biçimde otomatik olarak uygulanmamalı.
AYM Neden Mahkemeye Erişim Hakkının İhlal Edilmediğine Karar Verdi?
Anayasa Mahkemesi, davanın açılmamış sayılmasının mahkemeye erişim hakkına yönelik bir müdahale oluşturduğunu kabul etti.
Ancak her müdahale otomatik olarak temel hak ihlali anlamına gelmiyor.
Yüksek Mahkeme, müdahalenin kanuni dayanağını, meşru amacını ve ölçülülüğünü değerlendirdi.
Kararda, takip edilmeyen davaların işlemden kaldırılmasına ilişkin düzenlemenin yargılamaların gereksiz yere uzamasını önlemeyi amaçladığı belirtildi.
AYM, başvurucunun duruşma bilgisini aldığını, işlemleri takip etmediğini ve dosyanın yenilenmesi için gerekli girişimde bulunmadığını dikkate aldı.
Bu çerçevede davanın açılmamış sayılmasının başvurucuya orantısız bir yük getirmediği sonucuna ulaştı.
AYM Kararında Mülkiyet Hakkı İhlali Bulundu mu?
Başvurucu, SGK ödeme emirleri nedeniyle mülkiyet hakkının da ihlal edildiğini ileri sürdü.
Ancak Anayasa Mahkemesi bu iddiayı esastan inceleyerek mülkiyet hakkının ihlal edilip edilmediğine ilişkin bir hüküm kurmadı.
Yüksek Mahkeme, başvurucunun olağan yargı yolunu usulüne uygun şekilde tamamlamadığını değerlendirdi.
Bu nedenle mülkiyet hakkına ilişkin şikâyet, başvuru yollarının tüketilmemesi gerekçesiyle kabul edilemez bulundu.
Burada iki ayrı hukuki sonuç bulunuyor.
Mahkemeye erişim hakkı bakımından ihlal olmadığına karar verildi.
Mülkiyet hakkı iddiası bakımından ise kabul edilebilirlik koşullarının sağlanmadığı belirtildi.
SGK Ödeme Emri Kendiliğinden İptal Edildi mi?
Hayır. Anayasa Mahkemesi, başvurucu lehine bir hak ihlali tespitinde bulunmadı.
Kararda SGK ödeme emirlerinin iptal edilmesine de hükmedilmedi.
Uyuşmazlığın esasına ilişkin ilk derece yargılaması, dosyanın açılmamış sayılması nedeniyle tamamlanamamıştı.
AYM ise bireysel başvuruda esas olarak yargılamanın usule ilişkin sonuçlarının Anayasa'ya uygunluğunu değerlendirdi.
Bu nedenle karar, SGK tarafından düzenlenen bütün ödeme emirlerinin hukuka uygun olduğunu veya uyuşmazlığa konu borcun esasının AYM tarafından incelendiğini göstermiyor.
AYM Başvurucuya Tazminat Verdi mi?
Hayır. Kararda başvurucu lehine maddi veya manevi tazminata hükmedilmedi.
AYM, mahkemeye erişim hakkının ihlal edilmediğine karar verdi.
Mülkiyet hakkı yönünden yapılan şikâyet ise başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulundu.
Ayrıca adli yardım talebi geçici olarak kabul edilmiş olsa da 487,60 TL tutarındaki harcın başvurucudan tahsiline karar verildi.
Bu nedenle kararın, başvurucuya tazminat ödendiği veya SGK borcunun silindiği şeklinde aktarılması doğru değil.
SGK Borcuna İtiraz Edenler Nelere Dikkat Etmeli?
SGK tarafından düzenlenen ödeme emirlerine karşı başvuru yapılırken işlemin hukuki niteliği, tebliğ tarihi ve ilgili mevzuatta belirlenen başvuru koşulları önem taşıyor.
Yargısal başvuru yapıldıktan sonra da davanın takip edilmesi gerekiyor.
Duruşma tarihleri, mahkeme bildirimleri ve varsa dosyanın işlemden kaldırılmasına ilişkin kararlar dikkatle incelenmeli.
Katılımı engelleyen geçerli bir durum söz konusuysa bunun uygun usulle mahkemeye bildirilmesi önem taşıyor.
Ancak SGK ödeme emirlerine ilişkin özel dava açma süreleriyle, hukuk yargılamasında dosyanın yenilenmesine ilişkin süreler birbirinden farklı.
Bu nedenle üç aylık yenileme süresinin SGK ödeme emrine karşı dava açmak için tanınan genel süre olduğu düşünülmemeli.
Duruşmaya Katılmama Konusunda AYM Kararının Önemi
4 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan Hidayet Karaca kararı, hukuk davalarında tarafların yargılamayı takip etme sorumluluğunu yeniden gündeme getirdi.
AYM, duruşma hakkında bilgilendirilen ve katılmamanın sonuçlarını öğrenebilecek durumda bulunan başvurucunun gerekli usul işlemlerini yapmamasını değerlendirdi.
Davanın açılmamış sayılmasına ilişkin müdahalenin kanuna dayandığı, yargılamaların uzamasını önlemeyi amaçladığı ve somut olayda ölçülü olduğu sonucuna ulaşıldı.
AYM'nin 2021/6977 başvuru numaralı kararıyla SGK ödeme emrine karşı açılan davanın takip edilmemesi nedeniyle açılmamış sayılması, somut olayda mahkemeye erişim hakkının ihlali olarak değerlendirilmedi. Karar, davaya ilişkin tebligatların ve dosya yenileme sürelerinin takip edilmesinin önemini ortaya koyuyor.




