Dövizli Alacak ve Borçların Değerlemesinde Esaslar Netleşti

İşletmelerin dönem sonu muhasebe işlemlerinde önemli yer tutan alacak ve borç değerlemelerine ilişkin kurallar, Vergi Usul Kanunu'ndaki hükümler doğrultusunda yeniden hatırlatıldı. Özellikle yabancı para cinsinden borç ve alacaklarda hangi kurların esas alınacağı, kambiyo farklarının nasıl hesaplanacağı ve değerleme yöntemlerinin ne şekilde uygulanması gerektiği işletmeler açısından kritik önem taşıyor.

TL Cinsinden Alacak ve Borçlarda İşlem Yapılmıyor

Vergi Usul Kanunu’nun 281 ve 285’inci maddelerine göre Türk lirası cinsinden senetsiz alacak ve borçlar mukayyet değer ile, yani defterlerde kayıtlı tutarlarıyla dikkate alınıyor. Bu kapsamda TL bazlı senetsiz alacak ve borçlar için değerleme günü itibarıyla herhangi bir düzeltme ya da yeniden hesaplama yapılmıyor.

Yabancı Para Cinsinden Alacak ve Borçlarda Kur Esasları

VUK’un 280’inci maddesi, yabancı paralara ilişkin değerleme esasını düzenliyor. Buna göre yabancı para cinsinden borç ve alacaklar:

• Borsa rayici varsa borsa rayiciyle

• Borsa rayicinde muvazaa şüphesi varsa alış bedeliyle

• Borsa rayici yoksa Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilen kurla

değerleniyor. Türkiye’de yabancı para alım-satımının yapıldığı bir kambiyo borsası bulunmadığı için uygulamada Maliye Bakanlığı veya T.C. Merkez Bankası’nın ilan ettiği kurlar esas alınıyor.

TCMB ve Maliye Bakanlığı Kurlarının Kullanımı

130 Sıra No.lu VUK Tebliği’ne göre, değerleme sırasında:

• Maliye Bakanlığı kur ilan etmişse bu kur,

• Bakanlık tarafından kur ilan edilmemişse TCMB döviz alış kuru

kullanılıyor.

283 No.lu Tebliğ, hangi kurun uygulanacağını şöyle netleştiriyor:

• Şirket kasasında bulunan nakit yabancı paralar için efektif alış kuru,

• Çek, senet, banka mevduatı gibi yabancı para cinsinden alacak ve borçlar için döviz alış kuru

esas alınacak.

Banka hesaplarında tutulan yabancı paralar “alacak” niteliğinde olduğundan döviz alış kuru ile değerleniyor.

Geçici Vergi ve Yıl Sonu Değerlemeleri

Yıl sonunda Maliye Bakanlığı tarafından ayrıca değerleme kurları açıklanıyor.

Geçici vergi dönemlerinde veya Bakanlık tarafından herhangi bir kur ilan edilmediği günlerde, TCMB tarafından ilan edilen döviz alış kurları değerlemede kullanılmak zorunda.

Bankalar ise yıl sonu değerlemesinde, TCMB esaslarına uygun olarak belirledikleri ve fiilen uyguladıkları alış kurlarını dikkate alıyor.

Kambiyo Kar ve Zararlarının Muhasebeleştirilmesi

Yabancı para cinsinden alacak ve borçların değerlenmesiyle ortaya çıkan farklar, dönem sonunda kambiyo karı veya kambiyo zararı olarak gelir tablosuna yansıtılıyor. Yeni değerler bilançoda yer alırken, bu farklar Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hükümlerine göre dönem kâr veya zararına dahil ediliyor.