Dış Ticaret Haddi Neden 88'e Geriledi?
Türkiye'nin dış ticaret haddi Eylül 2026'da geçen yılın aynı ayına göre 4,7 puan azalarak 88,0 seviyesine geriledi. Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 12 Kasım 2026 tarihinde açıkladığı verilere göre ihracat birim değer endeksi yıllık yüzde 7,0 artarken ithalat birim değer endeksi yüzde 12,7 yükseldi. İthal edilen ürünlerin birim değerindeki artışın ihracata göre daha yüksek gerçekleşmesi, dış ticaret haddinin düşmesine neden oldu.
TÜİK'in 58247 sayılı Dış Ticaret Endeksleri bülteni, Türkiye'nin dış ticaretinde yalnızca parasal büyüklüklerin değil, ihraç ve ithal edilen ürünlerin birim değerleri ile miktarlarındaki değişimin de izlenmesini sağlıyor.
Eylül 2026 verilerinde ihracat miktar endeksi yükselirken ithalat miktar endeksinin düşmesi dikkat çekti.
Dış Ticaret Haddi Eylül 2026'da Kaç Oldu?
TÜİK'in açıkladığı verilere göre Türkiye'nin dış ticaret haddi, Eylül 2025'te 92,7 seviyesindeyken Eylül 2026'da 88,0 olarak hesaplandı.
Böylece bir yıllık dönemde dış ticaret haddinde 4,7 puanlık gerileme meydana geldi.
Dış ticaret haddi, ihracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine oranlanması ve sonucun 100 ile çarpılması yoluyla hesaplanıyor.
Bu gösterge, ihraç edilen ürünlerin birim değerindeki değişimin ithal edilen ürünlerin birim değerindeki değişime göre nasıl şekillendiğini ortaya koyuyor.
Dış ticaret haddinin azalması, ihracat ve ithalat arasındaki birim değer ilişkisinin Türkiye açısından önceki döneme göre daha olumsuz hale geldiğini gösteriyor.
Ancak bu veri, doğrudan dış ticaret açığının aynı oranda arttığı anlamına gelmiyor.
Dış ticaret açığı, toplam ihracat ve ithalat değerleri üzerinden hesaplanan farklı bir gösterge.
İhracat ve İthalat Birim Değerleri Ne Kadar Arttı?
Eylül 2026'da ihracat birim değer endeksi yıllık yüzde 7,0 arttı.
Aynı dönemde ithalat birim değer endeksindeki artış yüzde 12,7 olarak gerçekleşti.
Bu sonuç, ithalat birim değerlerindeki yükselişin ihracat birim değerlerindeki artıştan daha hızlı olduğunu gösteriyor.
| Gösterge | Eylül 2025 | Eylül 2026 | Yıllık değişim |
|---|---|---|---|
| İhracat birim değer endeksi | 126,1 | 134,9 | +%7,0 |
| İthalat birim değer endeksi | 136,0 | 153,3 | +%12,7 |
| İhracat miktar endeksi | 142,0 | 153,0 | +%7,8 |
| İthalat miktar endeksi | 121,7 | 114,0 | -%6,3 |
| Dış ticaret haddi | 92,7 | 88,0 | -4,7 puan |
Bu tabloda yer alan değerler, TÜİK'in 2015=100 temel yıllı dış ticaret endekslerine dayanıyor.
Endeks verileri, toplam ihracat veya ithalatın doğrudan dolar cinsinden tutarını göstermiyor.
Bu nedenle birim değer endeksindeki yüzde 7'lik artış, toplam ihracat gelirinin yalnızca yüzde 7 arttığı şeklinde yorumlanmamalı.
Dış Ticaret Haddi Neden Düştü?
Dış ticaret haddindeki gerilemenin doğrudan istatistiksel nedeni, ithalat birim değer endeksinin ihracat birim değer endeksinden daha hızlı yükselmesi.
Eylül ayında ihracat birim değerleri yıllık yüzde 7 artarken ithalat birim değerleri yüzde 12,7 arttı.
Bu fark, dış ticaret haddini aşağı yönlü etkiledi.
Alt sektörler incelendiğinde yakıt grubunda hem ihracat hem de ithalat birim değerlerinde yüksek artışlar görülüyor.
Yakıtların ihracat birim değer endeksi yıllık yüzde 59,9, ithalat birim değer endeksi ise yüzde 52,4 arttı.
Ham maddelerde de çift haneli artışlar kaydedildi.
Ancak toplam dış ticaret haddindeki düşüşün ne kadarının tek başına yakıt grubundan kaynaklandığını belirlemek için ürün ağırlıklarını ve ayrıntılı hesaplamaları incelemek gerekiyor.
TÜİK'in yayımladığı bülten, dış ticaret haddindeki değişimi ortaya koyuyor ancak değişimi tek bir ürün grubuna bağlayan kesin bir neden-sonuç değerlendirmesi sunmuyor.
İhracat Miktarı Yüzde Kaç Arttı?
TÜİK verilerine göre Eylül 2026'da ihracat miktar endeksi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 7,8 yükseldi.
Endeks, Eylül 2025'teki 142,0 seviyesinden 153,0'e çıktı.
Alt ürün gruplarına bakıldığında gıda, içecek ve tütün ihracat miktarında yüzde 17,6 artış gerçekleşti.
Yakıt hariç ham maddelerde artış yüzde 11,6, gıda, içecek ve tütün hariç imalat sanayinde ise yüzde 4,8 oldu.
Buna karşılık yakıt ihracat miktar endeksi yıllık yüzde 18,6 azaldı.
Bu veriler, ihracat miktarındaki artışın bütün ürün gruplarında aynı yönde gerçekleşmediğini gösteriyor.
Özellikle yakıt grubundaki miktar düşüşü ile birim değer artışının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Bir ürün grubunda miktarın azalmasına rağmen birim değerin yükselmesi mümkün.
Bu nedenle ihracat miktarı ve ihracat birim değeri birbirinden farklı göstergeler olarak incelenmeli.
İthalat Miktarı Neden Azaldı?
Eylül 2026'da ithalat miktar endeksi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 6,3 azaldı.
Endeks, 121,7 seviyesinden 114,0'e geriledi.
Bu sonuç, Türkiye'nin ithal ettiği malların miktar endeksinde yıllık düşüş yaşandığını gösteriyor.
Ancak alt gruplardaki değişimler farklı yönlerde gerçekleşti.
Gıda, içecek ve tütün ithalat miktarı yüzde 15,0, imalat sanayi ürünleri ithalat miktarı yüzde 1,6 arttı.
Buna karşılık yakıt hariç ham madde ithalat miktarında yüzde 1,1 ve yakıt ithalat miktarında yüzde 2,1 gerileme kaydedildi.
TÜİK'in açıkladığı sonuçlar, ithalat miktarındaki değişimin hangi ürün gruplarında yoğunlaştığını ortaya koyuyor.
Ancak miktar endeksindeki düşüş, ithalatın toplam parasal değerinin de mutlaka azaldığı anlamına gelmiyor.
Çünkü ithal edilen ürünlerin birim değerlerinde aynı dönemde artış meydana geldi.
Dış Ticaret Haddi Nedir, Nasıl Hesaplanır?
Dış ticaret haddi, bir ülkenin ihraç ettiği ürünlerin birim değerleriyle ithal ettiği ürünlerin birim değerleri arasındaki ilişkiyi gösteren ekonomik göstergedir.
Hesaplama formülü şöyledir:
Dış Ticaret Haddi = (İhracat Birim Değer Endeksi / İthalat Birim Değer Endeksi) × 100
Eylül 2026 için TÜİK tarafından açıklanan endeksler kullanıldığında hesaplama yaklaşık olarak şu şekilde yapılır:
134,9 / 153,3 × 100 = 88,0
Dış ticaret haddinin 100 olması, temel yıla göre ihracat ve ithalat birim değerleri arasındaki oranın dengeli olduğunu gösterir.
100'ün üzerinde gerçekleşmesi, birim değer ilişkisinin baz yıla göre ihracat lehine olduğunu ifade eder.
100'ün altında olması ise baz yıla göre ithalat birim değerlerinin ihracata kıyasla daha yüksek düzeyde bulunduğunu gösterir.
Ancak dış ticaret haddinin 100'ün altında olması, tek başına ülkenin dış ticaret açığı verdiği anlamına gelmez.
Dış ticaret açığı, ihracat ve ithalatın parasal tutarları arasındaki farkla belirlenir.
İhracat Birim Değer Endeksi Nedir?
İhracat birim değer endeksi, yurt dışına satılan malların birim değerlerindeki değişimi ölçmek amacıyla hesaplanıyor.
Bu endeks, yalnızca satılan ürün miktarına değil, ürünlerin birim başına değerindeki değişime odaklanıyor.
TÜİK'in Eylül 2026 verilerine göre ihracat birim değer endeksinde en dikkat çekici yıllık yükselişlerden biri yakıt grubunda gerçekleşti.
Yakıtların ihracat birim değer endeksi yüzde 59,9 arttı.
Yakıt hariç ham maddelerde yüzde 12,6, imalat sanayinde yüzde 3,8, gıda, içecek ve tütünde ise yüzde 0,2 artış kaydedildi.
Bu farklılıklar, ihracat ürünlerinin birim değerlerindeki değişimlerin sektörler arasında aynı olmadığını gösteriyor.
Özellikle dış ticaret faaliyetlerinde bulunan şirketlerin, kendi ürün gruplarını toplam ihracat endeksinden ayrı değerlendirmesi önem taşıyor.
İthalat Birim Değer Endeksinde Hangi Ürünler Öne Çıktı?
İthalat birim değer endeksi Eylül 2026'da yıllık yüzde 12,7 yükseldi.
Alt gruplarda en yüksek artışlardan biri yakıtlarda gerçekleşti.
Yakıtların ithalat birim değer endeksi yüzde 52,4 arttı.
Yakıt hariç ham maddelerde yüzde 12,4, imalat sanayinde yüzde 4,1 artış görüldü.
Gıda, içecek ve tütün grubunda ise ithalat birim değer endeksi yüzde 1,4 azaldı.
Bu sonuçlar, ithal ürünlerin birim değerlerinde sektörler arasında önemli farklılıklar bulunduğunu ortaya koyuyor.
Ancak bu endeksler doğrudan yurt içindeki nihai tüketici fiyatlarını göstermiyor.
Örneğin ithalat birim değerindeki yüzde 12,7'lik artış, Türkiye'de satılan bütün ithal ürünlerin fiyatlarının aynı oranda yükseldiği anlamına gelmiyor.
Perakende fiyatların oluşumunda döviz kurları, vergiler, lojistik giderleri, işletme maliyetleri ve piyasa koşulları gibi başka unsurlar da etkili olabiliyor.
Dış Ticaret Hadlerinin Düşmesi İhracatçıları Nasıl Etkiler?
Dış ticaret hadlerindeki değişim, özellikle dış ticaret yapan işletmeler açısından ekonomik koşulları değerlendirmede kullanılan göstergelerden biri.
İthal girdiler kullanan ihracatçılar için satın alınan ham madde ve ara mallarının birim değerlerindeki yükseliş maliyet baskısı oluşturabilir.
Ancak bu etki bütün ihracatçılar için aynı olmak zorunda değil.
Bir işletmenin ithal girdi kullanıp kullanmadığı, faaliyet alanı, sözleşme koşulları ve satış fiyatları gibi unsurlar sonuçları değiştirebilir.
Örneğin büyük ölçüde yurt içinden girdi temin eden bir işletmeyle üretiminde yoğun biçimde ithal ham madde kullanan bir şirketin dış ticaret koşullarından etkilenme biçimi farklı olabilir.
Ayrıca dış ticaret haddindeki değişimden doğrudan işletme kârlılığı hesaplanamaz.
Bu nedenle şirketlerin endeks verilerini kendi maliyet ve satış bilgileriyle birlikte değerlendirmesi gerekiyor.
Dış Ticaret Haddi ile Dış Ticaret Açığı Arasındaki Fark Nedir?
Dış ticaret haddi ile dış ticaret açığı, birbirleriyle ilişkili olmakla birlikte farklı ekonomik büyüklükleri ifade ediyor.
Dış ticaret haddi, ihracat ve ithalat birim değerleri arasındaki oranı gösteriyor.
Dış ticaret açığı ise belirli bir dönemde ithalatın toplam parasal değerinin ihracatın toplam parasal değerini aşması durumunda ortaya çıkıyor.
Bu nedenle dış ticaret haddi gerilerken dış ticaret açığının aynı yönde ve aynı oranda değişmesi zorunlu değil.
İhracat ve ithalat miktarlarındaki gelişmeler de toplam ticaret değerlerini etkiliyor.
Eylül 2026 verilerinde ihracat miktar endeksi yüzde 7,8 artarken ithalat miktar endeksi yüzde 6,3 azaldı.
Dolayısıyla yalnızca birim değer göstergelerine bakılarak dış ticaret dengesinin tamamı hakkında kesin değerlendirme yapılamaz.
Aylık İhracat ve İthalat Miktarında Ne Oldu?
TÜİK'in mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilerine göre ihracat miktar endeksi, Ağustos 2026'daki 145,3 seviyesinden Eylül ayında 145,5'e yükseldi.
Böylece aylık artış yüzde 0,1 olarak gerçekleşti.
Aynı dönemde ithalat miktar endeksi 111,7'den 113,5'e yükselerek yüzde 1,6 arttı.
Bu sonuçlar, yıllık karşılaştırmayla aylık karşılaştırmanın farklı yönlerde sonuçlar verebildiğini gösteriyor.
Nitekim ithalat miktar endeksi yıllık bazda yüzde 6,3 azalmasına rağmen aylık bazda yüzde 1,6 yükseldi.
Verileri değerlendirirken karşılaştırmanın hangi döneme göre yapıldığına dikkat edilmesi gerekiyor.
Sonraki Dış Ticaret Endeksleri Ne Zaman Açıklanacak?
TÜİK'in resmî takvimine göre Ekim 2026 dönemine ilişkin Dış Ticaret Endeksleri bülteninin 10 Aralık 2026 tarihinde yayımlanması planlanıyor.
Yeni veriler, ihracat ve ithalat birim değerlerindeki değişimin devam edip etmediğini gösterecek.
Özellikle Eylül ayında 88,0 seviyesine düşen dış ticaret haddinin ekim ayında nasıl şekilleneceği, dış ticaretin birim değer görünümü açısından izlenecek göstergeler arasında.
12 Kasım 2026'da açıklanan Eylül verileri, Türkiye'nin ihracat miktar endeksinde yıllık artış, ithalat miktar endeksinde ise düşüş yaşandığını ortaya koydu. Buna karşılık ithalat birim değerlerinin daha hızlı yükselmesi nedeniyle dış ticaret haddi 4,7 puan gerileyerek 88,0 oldu.




