AYM Genelevlerle İlgili Hangi Kanun Maddesini İptal Etti?
Anayasa Mahkemesi (AYM), genelevlerin ve fuhuşla bağlantılı sağlık tedbirlerinin düzenlenmesine dayanak oluşturan 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 128. maddesini iptal etti. 17 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan kararda, devlet gözetimi ve denetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan kanun hükmünün insan onuruyla ve devletin kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma yükümlülüğüyle bağdaşmadığı belirtildi. Oybirliğiyle verilen karar, 1930 yılından bu yana yürürlükte bulunan yasal düzenlemenin kaldırılması bakımından önem taşıyor.
Anayasa Mahkemesi Hangi Düzenlemeyi İptal Etti?
Anayasa Mahkemesi, 24 Nisan 1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 128. maddesinin birinci fıkrasında yer alan iki cümlenin iptaline karar verdi.
Söz konusu madde, dönemin Sağlık ve İçişleri Bakanlıklarına, genelevler ve mevzuatta kullanılan adıyla “umumi kadınlar” hakkında ortak bir yönetmelik hazırlama yetkisi veriyordu.
Bu yetki kapsamında genelevlerin tabi olacağı kuralların ve fuhuş nedeniyle yayılabilecek hastalıklara karşı alınacak tedbirlerin belirlenmesi öngörülüyordu.
Anayasa Mahkemesi, düzenlemenin ilk cümlesini Anayasa'ya aykırı buldu. İlk cümlenin iptal edilmesi nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan ikinci cümlenin de iptaline karar verdi.
Kararın temel bilgileri şöyle:
| Karara ilişkin bilgi | Açıklama |
|---|---|
| Mahkeme | Anayasa Mahkemesi |
| Esas numarası | 2025/144 |
| Karar numarası | 2026/164 |
| Karar tarihi | 16 Temmuz 2026 |
| Resmî Gazete tarihi | 17 Kasım 2026 |
| Resmî Gazete sayısı | 33433 |
| İptal edilen düzenleme | 1593 sayılı Kanun'un 128. maddesi |
| Karar | Oybirliğiyle iptal |
AYM Genelevlerle İlgili Kanun Maddesini Neden İptal Etti?
Anayasa Mahkemesi, iptal kararında insan onuru ile kişilerin maddi ve manevi varlığının korunması üzerinde durdu.
Mahkemeye göre devletin görevleri arasında bireylerin temel haklarını korumak ve insan onuruna uygun yaşam koşullarının oluşturulmasını sağlamak bulunuyor.
Kararda fuhşun yalnızca bireysel tercihler üzerinden değerlendirilemeyeceği, ekonomik ve sosyal koşulların kişilerin bu alana yönelmesinde etkili olabileceği vurgulandı.
İnsan ticareti, istismar ve ekonomik zorunluluklar gibi nedenlerin, kişilerin kararlarını özgür iradeleriyle verip vermediğinin değerlendirilmesinde dikkate alınması gerektiği belirtildi.
AYM, devletin gözetimi ve denetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan düzenlemenin, bireylerin maddi ve manevi varlığının etkili biçimde korunması yönündeki anayasal yükümlülüklerle bağdaşmadığına hükmetti.
Mahkeme, değerlendirmesini özellikle Anayasa'nın 5. ve 17. maddeleri çerçevesinde yaptı.
Anayasa'nın 5. ve 17. Maddeleri Neleri Düzenliyor?
Anayasa Mahkemesinin iptal kararında esas aldığı iki anayasal hüküm, devletin temel görevleri ve kişinin dokunulmazlığına ilişkin güvenceler içeriyor.
Anayasa'nın 5. maddesi
Bu madde, devletin temel amaç ve görevlerini belirliyor.
Devletin kişilerin ve toplumun refahını sağlama, temel hak ve özgürlüklerin önündeki engelleri kaldırmaya çalışma ve insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlama yükümlülükleri bulunuyor.
Anayasa'nın 17. maddesi
Bu madde, kişinin dokunulmazlığı ile maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkını güvence altına alıyor.
Mahkeme, incelenen kanun hükmünü bu iki madde bakımından değerlendirdi.
Kararda, insan onurunun korunması konusunda devletin yalnızca hak ihlallerinden kaçınmasının yeterli olmadığı, aynı zamanda kişileri koruyucu yükümlülüklerinin de bulunduğu yaklaşımı benimsendi.
Genelevler Kapatılacak mı?
Kararın ardından gündeme gelebilecek sorulardan biri, mevcut genelevlerin hukuki durumunun ne olacağı.
Ancak Anayasa Mahkemesinin iptal kararında, Türkiye genelindeki bütün genelevlerin doğrudan kapatılmasına yönelik ayrı bir hüküm yer almıyor.
Mahkemenin verdiği karar, 1593 sayılı Kanun'un 128. maddesindeki düzenlemenin Anayasa'ya aykırı bulunarak yürürlükten kaldırılmasına ilişkin.
Bu nedenle kararın mevcut işletmelerin faaliyet izinleri, idari işlemleri ve diğer mevzuat hükümleri üzerindeki etkisinin ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Bir kanun hükmünün iptal edilmesi ile bütün işletmelerin aynı anda kapatılması hukuken aynı işlem değil.
Mevcut ruhsatların ve faaliyet koşullarının nasıl etkileneceği, uygulanabilecek diğer mevzuat hükümleri ve idarenin sonraki işlemleri çerçevesinde açıklığa kavuşabilecek.
Bu aşamada kararın bütün genelevlerin otomatik olarak kapatılmasını zorunlu kıldığı yönünde bir değerlendirme yapmak doğru olmayacaktır.
Karar Anayasa Mahkemesine Nasıl Taşındı?
İptal kararına konu olan süreç, konutların ve işyerlerinin belirli sürelerle kapatılarak mühürlenmesine ilişkin idari işlemler nedeniyle açılan davalar sırasında başladı.
Davaları inceleyen mahkemeler, uygulanacak kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olabileceği kanaatine vardı.
Bu kapsamda üç ayrı yargı merciinden Anayasa Mahkemesine başvuru yapıldı:
-
Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi
-
Mardin 3. İdare Mahkemesi
-
Danıştay Dördüncü Dairesi
Başvurularda Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 128. maddesinin çeşitli anayasal hükümlere aykırı olduğu ileri sürüldü.
Anayasa Mahkemesi, hukuki bağlantı nedeniyle başvuruları birleştirerek incelemeyi 2025/144 esas numaralı dosya üzerinden yürüttü.
İnceleme sonucunda düzenlemenin Anayasa'nın 5. ve 17. maddelerine aykırı olduğu belirlendi.
Mahkeme, bu gerekçeyle iptal kararı verdiğinden başvurularda belirtilen diğer anayasal hükümler yönünden ayrıca inceleme yapmadı.
Fuhuş Türkiye'de Tamamen Yasaklandı mı?
Anayasa Mahkemesinin verdiği karar, Türk hukukunda fuhuşla ilgili bütün düzenlemelerin ortadan kaldırıldığı anlamına gelmiyor.
Karar, belirli bir kanun maddesinin Anayasa'ya uygunluğuna ilişkin incelemeyi kapsıyor.
Türk Ceza Kanunu'nda fuhşa teşvik, aracılık etme, kolaylaştırma ve yer temin etme gibi fiillere ilişkin cezai düzenlemeler bulunuyor.
Ayrıca insan ticareti, tehdit, cebir ve kişilerin istismar edilmesine ilişkin hükümler de kendi kapsamları içerisinde uygulanmaya devam ediyor.
Bu nedenle 128. maddenin iptali, diğer kanunlarda yer alan suç ve yaptırım hükümlerinin de kaldırılması anlamına gelmiyor.
Hukuki açıdan değerlendirilmesi gereken temel konu, iptal edilen maddenin dayanak oluşturduğu idari düzenlemelerin ve işlemlerin nasıl etkileneceği.
AYM Kararı Ne Zaman Yürürlüğe Girdi?
Anayasa Mahkemesi, E.2025/144 ve K.2026/164 sayılı kararını 16 Temmuz 2026 tarihinde verdi.
Karar, 17 Kasım 2026 tarihli ve 33433 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.
Anayasa'nın 153. maddesine göre Anayasa Mahkemesinin iptal kararları, yürürlük tarihi ayrıca ertelenmediği sürece Resmî Gazete'de yayımlandıkları tarihte hüküm doğuruyor.
Bu kararda iptal hükmünün yürürlüğe girmesi için ileri bir tarih belirlenmedi.
Dolayısıyla 1593 sayılı Kanun'un 128. maddesinin iptal edilen hükümleri 17 Kasım 2026 tarihinde yürürlükten kalktı.
Anayasa Mahkemesi kararları yasama, yürütme ve yargı organları ile idare makamlarını bağlayıcı nitelik taşıyor.
Bununla birlikte Anayasa'nın 153. maddesi uyarınca iptal kararları geriye yürümüyor.
İptal Kararı Devam Eden Davaları Nasıl Etkileyebilir?
Kararın ortaya çıktığı süreçte konutların ve işyerlerinin mühürlenmesi veya kapatılmasıyla ilgili idari işlemlere karşı açılan davalar bulunuyordu.
İptal edilen hükmün bu tür uyuşmazlıklarda hukuki dayanak olarak kullanılması söz konusu olduğundan kararın devam eden davalarda önem taşıması bekleniyor.
Ancak her davanın konusu, işlemin dayandığı mevzuat ve yargılama aşaması farklı olabileceğinden bütün davaların aynı şekilde sonuçlanacağı söylenemez.
Mahkemelerin, önlerine gelen uyuşmazlıklarda iptal kararını ve ilgili diğer hukuk kurallarını birlikte değerlendirmesi gerekecek.
Özellikle idari işlemlerin hukuka uygunluğu incelenirken, işlemin tesis edildiği tarihteki hukuki durum ile Anayasa Mahkemesi kararının etkisi önem taşıyacak.
Kararın kişilerin geçmişte kesinleşmiş bütün işlemlerini kendiliğinden geçersiz hale getirdiği şeklinde yorumlanmaması gerekiyor.
Yeni Bir Kanuni Düzenleme Yapılacak mı?
Anayasa Mahkemesinin iptal kararıyla birlikte, 1930 yılından beri yürürlükte bulunan bir kanun hükmü hukuk sisteminden çıkarılmış oldu.
Ancak karar, Türkiye Büyük Millet Meclisinin mutlaka belirli bir tarihe kadar yeni bir kanun çıkarması gerektiğine yönelik özel bir süre belirlemiyor.
Yeni bir yasal düzenleme yapılıp yapılmayacağı, yasama organının değerlendirmesine bağlı olacak.
Bu kapsamda ileride hazırlabilecek düzenlemelerin insan onuru, kişi hakları, halk sağlığı ve istismarla mücadele gibi anayasal ilkeleri dikkate alması gerekecek.
Şu aşamada belirli bir yasa teklifinin kabul edildiği veya yeni bir uygulama takviminin açıklandığı yönünde doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.
Kararın Hukuki Etkileri Nasıl Takip Edilecek?
Anayasa Mahkemesinin 17 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan kararı, insan onuru ve devletin temel hakları koruma yükümlülüğü bakımından önemli bir anayasal değerlendirme içeriyor.
İptal hükmü yürürlüğe girmiş olsa da mevcut idari uygulamalarda ortaya çıkabilecek değişikliklerin ayrı mevzuat düzenlemeleri, idari kararlar ve yargı içtihatları çerçevesinde takip edilmesi gerekiyor.
Kararın gerekçesi ve hüküm bölümü, Resmî Gazete'de yayımlanan E.2025/144, K.2026/164 sayılı Anayasa Mahkemesi kararının tam metninden incelenebiliyor.





