Hazine ve Maliye Bakanlığı, kamuoyunda “naylon fatura” olarak bilinen sahte belge düzenleme ve kullanımına karşı yürütülen çalışmalarda yapay zekâ tabanlı yeni bir analiz uygulamasını devreye aldı. Gelir İdaresi Başkanlığı bünyesinde kullanılan yeni sistemle, mükellef davranışları ve işlem örüntüleri günlük olarak taranarak riskli görülen durumlar daha hızlı tespit ediliyor.
KAŞİF Nedir
KAŞİF, makine öğrenmesi ve yapay zekâ teknolojilerine dayalı bir risk analiz uygulaması olarak konumlanıyor. Sistem, önceden tanımlanmış sabit kurallara bağlı kalmadan geniş veri setlerini günlük analiz ederek olağan dışı hareketleri ve riskli örüntüleri ortaya çıkarmayı hedefliyor. Uygulamanın, GİB Teknoloji ile TÜBİTAK Yapay Zekâ Enstitüsü iş birliğiyle geliştirildiği bildiriliyor.
Sahte Belge Risk Analizinde Yeni Dönem
GİB’in sahte belgeyle mücadelede kullandığı kural tabanlı analiz uygulamalarına ek olarak KAŞİF’in devreye alınmasıyla, risk tespitinde veri kapsamının ve hızın artırılması amaçlanıyor. Bu çerçevede sahte belge düzenleyen yapılar ile haksız iade talebi oluşturduğu değerlendirilen işlemler daha yakın izleme kapsamına alınabiliyor.
Günlük Analiz Hacmi Ve İzlenen Veriler
KAŞİF’in büyük veri platformları üzerinde çalıştığı ve çok yüksek hacimli veriler üzerinden günlük analiz ürettiği belirtiliyor. Uygulamanın yaklaşık 4 milyon mükellefi her gün tarayabildiği, çok sayıda veri başlığını bir arada değerlendirerek riskli durumları raporladığı ifade ediliyor.
Analiz edilen alanlar arasında mükellefiyet bilgileri, fatura düzeni, tahakkuk ve tahsilat kayıtları, ithalat ve ihracat verileri, beyanname ve bildirimler, işletme ve üretim kapasitesi, çalışan sayıları ile demirbaş kayıtları gibi göstergeler öne çıkıyor. Böylece farklı kaynaklardan gelen veriler bir arada değerlendirildiğinde, uyumsuzlukların daha erken aşamada görünür hale gelmesi hedefleniyor.
Riskli Davranış Değişiklikleri Nasıl Yakalanıyor
Uygulamanın, mükelleflerin davranışlarındaki değişimleri ve işlem yoğunluğundaki ani sıçramaları otomatik biçimde algılayarak yeniden analiz ettiği aktarılıyor. Bu yaklaşımın, sahte belge düzenleme amacıyla kurulduğu değerlendirilen yapılarda erken uyarı mekanizması oluşturduğu ifade ediliyor.
Ayrıca uygulamaya geçişin ardından, bazı şirket kuruluşlarının ilk günlerinde veya izleyen günlerde alış ve satış akışına uymayan fatura düzenleme davranışlarının tespit edilebildiği; farklı vergi dairelerinde kurulan şirket ağları ve yüksek tutarlı fatura hacimleri üzerinden risk değerlendirmesi yapıldığı bilgisi paylaşılıyor.
Vergi İncelemesi Ve Yoklama Süreci Nasıl İşliyor
Riskli görülen mükellefler hakkında vergi incelemesi yapılması amacıyla Vergi Denetim Kurulu’na bildirim yapılabildiği belirtiliyor. Bunun yanında ilgili vergi dairelerine iletilen kayıtlar üzerinden işyerinde yoklama süreçlerinin işletilebildiği, sahte belge düzenleme amacıyla mükellefiyet tesis ettirdiği değerlendirilen kayıtlar için idari işlemler uygulanabildiği ifade ediliyor.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
Yeni analiz yaklaşımının daha geniş veri kümelerini aynı anda değerlendirmesi nedeniyle, işletmelerin fatura düzeni, beyanname-bildirim uyumu, çalışan kayıtları ve kapasite bilgileri arasındaki tutarlılığı düzenli kontrol etmesi önem taşıyor. Özellikle yeni kurulan şirketlerde gerçek faaliyetle uyumlu olmayan işlem akışları, kısa sürede risk göstergesi olarak değerlendirilebiliyor.