Yıllara Sari İnşaat İşlerinde Tasfiye ve Stopajın Akıbeti
Yıllara yayılan inşaat ve onarım projelerinde vergi kesintisinin (stopaj) ne zamana kadar uygulanacağı ve işin hangi tarihte bitmiş sayılacağı, hem yükleniciler hem de idareler açısından kritik bir konu. Özellikle sözleşmenin feshi veya tasfiye ile sonlandırıldığı durumlarda, stopajın devam edip etmeyeceği uygulamada sıkça tereddüt yaratıyor.
Yıllara Sari İnşaat İşlerinde Genel Vergileme Esası
Gelir ve kurumlar vergisi bakımından kural, gelirin elde edildiği dönemin beyan dönemi olmasıdır. Ancak Gelir Vergisi Kanunu’nun 42. maddesi, yıllara sari inşaat ve onarım işleri için özel bir rejim öngörüyor.
Bu maddeye göre:
-
Faaliyet konusunun inşaat veya onarım işi olması,
-
İşin taahhüde bağlı olarak başkası hesabına yapılması,
-
İşin birden fazla takvim yılına sirayet etmesi
şartlarının birlikte gerçekleştiği durumlarda iş “yıllara sari inşaat ve onarım işi” sayılıyor.
Bu tür işlerde kâr veya zarar, işin bittiği yıl kesin olarak tespit edilip tamamı o yılın geliri kabul edilerek o dönemin beyannamesinde beyan ediliyor. İş süresince hakedişlere bağlı alınan ödemeler ise nihai kazanç değil, avans mahiyetinde değerlendiriliyor.
Bir başka önemli nokta da şu: Yıllara sari işlerle uğraşanlar bu kazançları için geçici vergi ödemezken, iş devam ettiği sürece hakediş ödemeleri üzerinden vergi tevkifatı (stopaj) yapılmaya devam ediliyor. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 15. maddesi ve Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi, bu stopaj yükümlülüğünün dayanağını oluşturuyor.
İşin Bitiş Tarihi Neden Bu Kadar Önemli?
Stopaj, işin devam ettiği süre boyunca uygulanıyor; iş bittiğinde ise kesinti yükümlülüğü sona eriyor. Bu nedenle, “yıllara sari işin hangi tarihte bittiğinin” tespiti hem stopaj hem de beyannamenin hangi yılda verileceği açısından belirleyici.
Gelir Vergisi Kanunu’nun 44. maddesi, bitim tarihini şöyle tanımlıyor:
-
Geçici ve kesin kabul usulüne tabi işlerde:
Geçici kabul tutanağının idarece onaylandığı tarih, -
Diğer hallerde:
İşin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarih,
işin bitim tarihi olarak kabul ediliyor.
Ayrıca bitim tarihinden sonra bu işle ilgili yapılan giderler ve elde edilen hasılat, artık yıllara sari iş kapsamındaki kazanç değil, ilgili yılın olağan kâr/zarar hesabına dahil ediliyor.
Kamu İhaleleri, Geçici Kabul ve Tasfiye İlişkisi
Kamu idarelerince yaptırılan yapım işlerinde, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde uygulanan “Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği” ve eki “Yapım İşleri Genel Şartnamesi” bitim tarihinin belirlenmesinde yol gösterici nitelikte.
Yönetmelikte, yüklenicinin işi süresinde tamamlaması halinde, kabul komisyonunun geç gelmesi durumunda bile işin fiilen bittiği tarihin geçici kabul tarihi olarak esas alınacağı düzenleniyor.
Ancak sözleşmenin feshi veya tasfiye halinde klasik anlamda bir geçici kabul tutanağı çoğu zaman düzenlenemiyor. Bu noktada devreye Yapım İşleri Genel Şartnamesi giriyor. Şartnameye göre tasfiye durumunda:
-
Sözleşmenin feshedildiği veya tasfiye onayının verildiği tarihte, işin mevcut durumu bir “durum tespit tutanağı” ile kayıt altına alınıyor.
-
İşin yüklenici tarafından tamamlanmış kısmına ilişkin olarak, tasfiye onay tarihi geçici kabul tarihi gibi kabul ediliyor.
Böylece, geçici kabul yapılamasa bile, tasfiye onay tarihi fiilen işin bitim tarihi yerine geçiyor.
Gelir İdaresi’nin Özelgeleri Ne Diyor?
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın farklı tarihli özelgelerinde ortak yaklaşım şu şekilde özetlenebilir:
-
Yıllara sari bir inşaat işi, idarenin onayıyla feshedilmişse,
sözleşmenin feshedildiği tarih işin bitim tarihi olarak kabul ediliyor. -
Bu tarihe kadar yapılan hakediş ödemeleri üzerinden stopaj uygulanıyor.
-
Bitim (fesih/tasfiye) tarihinden sonra yapılan ödemeler için ise artık yıllara sari iş stopajı söz konusu olmuyor; iş bu tarihten sonra devam ediyormuş gibi kesinti yapılmaması gerekiyor.
-
İşin kâr veya zararı, fesih/tasfiye tarihine kadar oluşan gelir ve giderler dikkate alınarak hesaplanıp, o dönemin beyanında topluca dikkate alınıyor.
Özelgelerde ayrıca, geçici kabul usulüne tabi işlerde mahkeme kararı, idari tasfiye onayı veya sözleşmenin karşılıklı feshi gibi hukuki işlemlerle işin fiilen bırakıldığı tarihin de bitim tarihi olarak esas alınabileceği vurgulanıyor.
Stopaj Açısından Pratik Sonuç
Uygulama açısından tablo şöyle özetlenebilir:
-
İş yıllara sari nitelikteyse ve henüz bitmemişse:
Hakediş ödemeleri üzerinden stopaj yapılmaya devam edilir. -
İş, geçici kabul ile tamamlanmışsa:
Kabul tutanağının onay tarihi itibarıyla stopaj dönemi sona erer. -
İş, sözleşmenin feshi veya tasfiye kararıyla sonlandırılmışsa:
Tasfiye/fesih onay tarihi işin bitim tarihi kabul edilir; bu tarihten sonra yapılan ödemeler için söz konusu iş nedeniyle stopaj yapılmaz.
Buna karşılık, işin bitim tarihine kadar oluşan kâr veya zarar, işin sona erdiği yılın geliri sayılır ve tamamı o yılın beyannamesinde beyan edilir.