Yeraltı maden işçilerinin fazla çalışma ücretine ilişkin hesaplamalarda hangi sürenin esas alınacağına dair Yargıtay’dan emsal nitelikte bir karar çıktı. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, yeraltı maden işlerinde haftalık çalışma süresi 37,5 saat olarak belirlense de bu sürenin haftanın 6 gününe dağıtılması gerektiğini vurgulayarak, saatlik ücret hesabında kullanılan yöntemin buna göre yapılmasını istedi. Karar, iş teftiş raporlarında yer alan “fazla mesai farkı” tespitlerinin hangi koşullarda geçerli sayılacağını da netleştirdi.
Uyuşmazlık Nasıl Başladı
Dava, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu’nun denetimleri sonrasında düzenlenen 23.11.2022 tarihli tutanak ve aynı tarihli “Noksanlıklar/Aykırılıklar” bildirimindeki tespitlerden kaynaklandı. Raporda, işyerinde fazla çalışma zamlı ücretlerinin hesaplanmasında saatlik birim ücretin hatalı belirlendiği ve bu nedenle işçilere eksik fazla çalışma ücreti ödendiği yönünde değerlendirme yapıldı.
Şirket ise yeraltında çalışan personelin çalışma düzeninin haftada 5 gün, günlük 7,5 saat olacak şekilde kurulduğunu, bu nedenle saat ücretinin de günlük ücretin 7,5 saate bölünmesiyle bulunmasının doğru olduğunu savundu. İşveren, “6 gün üzerinden hesap yapılması” yaklaşımının mevzuata dayanmadığını ileri sürerek tutanağın ilgili bölümünün iptalini istedi.
Mahkemeler Ne Karar Verdi
İlk derece mahkemesi, şirketin başvurusunu kabul ederek teftiş raporundaki tespitin hukuka uygun olmadığı sonucuna ulaştı. Kararda, yeraltı maden işçileri için günlük çalışma süresinin 7,5 saat, haftalık sürenin 37,5 saat olarak kabul edilmesi gerektiği değerlendirmesi yapıldı; buna bağlı olarak saat ücretinin de günlük ücretin 7,5 saate bölünmesiyle bulunacağı belirtildi.
Davalı idare bu kararı istinafa taşıdı. Bölge Adliye Mahkemesi ise ilk derece kararında isabetsizlik görmeyerek istinaf başvurusunu reddetti.
Dosya Yargıtay’a Gitti
Davalı taraf temyiz başvurusunda, teftiş raporundaki tespitlerin mevzuata uygun olduğunu, yeraltı maden işçilerinin haftalık 37,5 saatlik çalışmasının haftanın çalışılan günlerine dağıtımında 5 gün şartı bulunmadığını ve bu nedenle saat ücretinin belirlenmesinde farklı bir yöntemin esas alınması gerektiğini ileri sürdü.
Yargıtay Hesaplama Yöntemini Netleştirdi
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığı 4857 sayılı İş Kanunu’nun çalışma süresi ve fazla çalışma hükümleri çerçevesinde değerlendirdi. Kararda özetle şu sonuçlara ulaşıldı:
-
Yeraltı maden işçileri için haftalık çalışma süresi en fazla 37,5 saat olarak belirlenmiştir.
-
Mevzuatta yeraltı maden işçileri için hafta tatilinin kesin olarak 2 gün olduğuna dair açık bir hüküm bulunmamaktadır.
-
Bu nedenle hafta tatiline ilişkin genel düzenleme geçerlidir ve 7 günlük dönem içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme kuralı esas alınır.
-
Haftalık çalışılan gün sayısı yönünden 6 gün kabul edilerek çalışma süresinin dağıtılması gerekir.
-
Bu yaklaşım benimsendiğinde günlük çalışma süresi, 37,5 saatin 6 güne bölünmesiyle 6 saat 15 dakika olur.
-
Saatlik ücret hesabı da bu süreye göre yapılmalıdır:
-
Günlük ücret sistemi varsa, günlük ücret 6 saat 15 dakikaya bölünerek saatlik ücret bulunur.
-
Aylık ücret sistemi varsa, aylık ücret 187,5 saate bölünerek saatlik ücret hesaplanır.
-
Yargıtay, yalnızca madde gerekçelerinden hareketle “haftada 2 gün hafta tatili vardır” şeklinde bir kabul yapılmasını ve buna bağlı olarak 5 gün üzerinden hesap kurulmasını yerinde görmedi.
Kararın Sonucu Ne Oldu
Yargıtay, iş teftiş raporunda yer alan “fazla çalışma ücretlerinin eksik ödendiği” tespitinin mevzuata uygun olduğuna hükmetti. Bu nedenle:
-
Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırıldı,
-
İlk derece mahkemesi kararı bozuldu,
-
Dosya yeniden görülmek üzere ilk derece mahkemesine gönderildi.
Karar, yeraltı maden işçilerine yönelik fazla çalışma ücretlerinin hesabında saat ücretini belirlerken hangi bölme katsayısının kullanılacağı konusunda uygulamaya yön verecek nitelikte değerlendiriliyor.