Yeni Varlık Barışı Düzenlemesinde Kapsam ve Bildirim Şartları Netleşiyor
Yasama süreci devam eden Kanun Teklifiyle birlikte yeni bir varlık barışı düzenlemesi gündeme geldi. Teklifin yasalaşması halinde gerçek ve tüzel kişiler, yurt içinde veya yurt dışında bulunan bazı varlıklarını belirli şartlarla kayıt altına alabilecek.
Düzenleme, önceki varlık barışı uygulamalarıyla benzer bir mantık taşıyor. Buna göre kapsama giren varlıkların bildirilmesi ve gerekli şartların yerine getirilmesi halinde, bu varlıklar nedeniyle vergi incelemesi veya vergi tarhiyatı yapılmaması öngörülüyor.
Varlık Barışı Nedir?
Varlık barışı, kişilerin veya şirketlerin yurt dışında bulunan ya da Türkiye’de olup kanuni defter kayıtlarında yer almayan bazı varlıklarını sisteme dahil etmesine imkan veren düzenlemelerdir.
Türkiye’de daha önce 2008, 2013, 2016, 2018, 2019, 2020 ve 2022 yıllarında farklı kanunlarla varlık barışı uygulamaları hayata geçirilmişti. Yeni teklif de aynı temel amaca dayanıyor; kayıt dışı veya yurt dışındaki finansal varlıkların belirli kurallar çerçevesinde beyan edilerek ekonomiye kazandırılması hedefleniyor.
Yeni Varlık Barışı Kimleri Kapsıyor?
Teklifte yer alan düzenleme, gerçek ve tüzel kişilere yönelik olarak hazırlandı. Bu kişiler, yurt dışında bulunan veya Türkiye’de bulunmasına rağmen kanuni defter kayıtlarında yer almayan belirli varlıklarını bildirebilecek.
Yeni düzenleme, hem yurt içindeki hem de yurt dışındaki varlıkları kapsaması bakımından önceki birçok varlık barışı uygulamasıyla benzerlik gösteriyor.
Hangi Varlıklar Bildirilebilecek?
Kanun Teklifine göre varlık barışı kapsamında bildirilebilecek varlıklar finansal nitelikteki unsurlardan oluşuyor.
Kapsama giren varlıklar şunlar olacak:
- Para,
- Altın,
- Döviz,
- Menkul kıymetler,
- Diğer sermaye piyasası araçları.
Geçmişteki bazı varlık barışı düzenlemelerinde taşınmazlar da kapsama alınmıştı. Ancak yeni teklifte taşınmazlara yer verilmiyor. Bu yönüyle düzenleme, kapsam bakımından önceki bazı uygulamalara göre daha dar bir alan oluşturuyor.
Taşınmazlar Varlık Barışı Kapsamında mı?
Yeni düzenlemede taşınmazların varlık barışı kapsamına alınması öngörülmüyor.
Daha önceki bazı uygulamalarda Türkiye’de bulunan ve kayıtlarda yer almayan taşınmazların da bildirilmesine imkan tanınmıştı. Bu kez kapsam para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarıyla sınırlı tutuluyor.
Bu nedenle gayrimenkul varlıklarını kayıt altına almak isteyenler açısından yeni teklif, önceki bazı düzenlemelere göre farklı bir çerçeve sunuyor.
Varlığın Geçmişte Var Olduğu İspatlanacak mı?
Yeni teklifte, bildirilecek varlığın geçmişte belirli bir tarihte mevcut olduğunun ispatlanması şartı bulunmuyor.
2008 ve 2013 yıllarında uygulanan bazı varlık barışı düzenlemelerinde, varlığın belirli bir tarih itibarıyla var olduğunun kanıtlanması gerekiyordu. Yeni düzenlemede ise böyle bir geçmiş tarih ispatı aranmıyor.
Buna karşılık bildirilen varlıkların, bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırılarak tevsik edilmesi gerekiyor. Yani düzenleme, geçmişteki varlık durumunun ispatından çok, bildirim anındaki kayıt ve finansal sistem üzerinden doğrulama sürecine odaklanıyor.
Bildirim Süresi Ne Zaman Bitecek?
Teklifte yer alan düzenlemeye göre, varlık barışı hükümlerinden yararlanmak isteyenlerin kapsamdaki varlıklarını 31 Temmuz 2027 tarihine kadar Türkiye’deki banka veya aracı kurumlara bildirmesi gerekiyor.
Bu tarihe kadar yapılacak bildirimler, düzenlemede öngörülen diğer şartların da yerine getirilmesi halinde varlık barışı kapsamında değerlendirilecek.
Yurt Dışındaki Varlıklar Türkiye’ye Getirilecek mi?
Yurt dışında bulunan varlıklar için yalnızca bildirim yapılması yeterli olmayacak. Bu varlıkların bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde Türkiye’ye getirilmesi gerekecek.
Yurt dışındaki varlıklar, Türkiye’deki banka veya aracı kurumlarda açılan hesaplara transfer edilecek. Fiziki olarak getirilen varlıkların da yine bu hesaplara yatırılması gerekecek.
Varlıkları Türkiye’ye Getirmeden Yararlanmak Mümkün mü?
Yeni teklifte, yurt dışındaki varlıkların Türkiye’ye getirilmeden varlık barışı kapsamında değerlendirilmesine yönelik bir istisna yer almıyor.
Önceki bazı düzenlemelerde, yurt dışındaki varlıkların kanuni defterlerde kayıtlı olan yurt dışı kredilerin kapatılmasında kullanılması halinde Türkiye’ye getirme şartının sağlandığı kabul edilebiliyordu. Yeni düzenlemede ise bu yönde bir kolaylık öngörülmüyor.
Bu nedenle yurt dışındaki varlıkların düzenlemeden yararlanabilmesi için Türkiye’deki banka veya aracı kurum hesaplarına aktarılması gerekiyor.
Bildirilecek Varlıkların Değeri Nasıl Belirlenecek?
Kanun Teklifinde, bildirilecek varlıkların hangi değer üzerinden beyan edileceğine ilişkin açık bir hüküm bulunmuyor. Ayrıca bu konuda Hazine ve Maliye Bakanlığına verilmiş açık bir yetki de metinde yer almıyor.
Geçmiş varlık barışı uygulamalarında değerleme konusunda farklı yöntemler benimsenmişti. Bazı düzenlemelerde değerleme ölçüsü kanunda açıkça belirlenirken, bazı uygulamalarda Bakanlık tebliğlerle açıklama yapmıştı.
Önceki uygulamalarda genel olarak rayiç bedel esas alınmıştı. Bu nedenle yeni düzenleme yasalaşırsa, bildirilecek varlıkların değerlemesine ilişkin ayrıntıların ikincil düzenlemelerle açıklanması beklenebilir.
Değerleme Neden Önemli?
Varlıkların hangi değerle bildirileceği, uygulamanın en kritik başlıklarından biri olacak.
Çünkü bildirilecek değer, hem ödenecek verginin hesabında hem de daha sonra bu varlıkların elden çıkarılması halinde maliyet bedelinin belirlenmesinde etkili olacak.
Bu nedenle mükelleflerin, düzenleme yasalaştıktan sonra yayımlanacak olası tebliğ ve açıklamaları yakından takip etmesi gerekecek.
Vergi İncelemesi Yapılacak mı?
Teklifte, varlık barışı kapsamında Türkiye’ye getirilen veya kayda alınan varlıklar nedeniyle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaması öngörülüyor.
Ancak bu korumadan yararlanmak için bildirimin süresinde yapılması, yurt dışındaki varlıkların belirlenen süre içinde Türkiye’ye getirilmesi ve diğer şartların eksiksiz yerine getirilmesi gerekecek.
Mükellefler İçin Pratik Etkisi Ne Olacak?
Yeni varlık barışı düzenlemesi yasalaşırsa, kayıt dışında bulunan veya yurt dışında tutulan bazı finansal varlıkların sisteme dahil edilmesi için yeni bir imkan oluşacak.
Mükellefler açısından en önemli konular; bildirim süresinin kaçırılmaması, yurt dışındaki varlıkların iki ay içinde Türkiye’ye getirilmesi ve bildirilecek değerin doğru belirlenmesi olacak.
Özellikle taşınmazların kapsam dışında bırakılması ve varlıkların banka ya da aracı kurumlar üzerinden tevsik edilmesi şartı, yeni düzenlemenin önceki uygulamalardan ayrılan dikkat çekici yönleri arasında yer alıyor.