Yargıtay’dan Önemli Karar: Home Ofis Çalışan Fazla Mesai Talep Edemez
Son dönemde yaygınlaşan evden çalışma sistemi (home office), çalışma süreleri ve fazla mesai ücretleri açısından yeni hukuki tartışmaları beraberinde getiriyor. Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi kararları, bu konuda emsal nitelikte bir görüş ortaya koydu:
Evden çalışan işçi, çalışma saatlerini kendi belirliyorsa fazla mesai ücreti talep edemez.
Fazla Mesai Kavramı ve Yasal Çerçeve
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesi uyarınca haftalık 45 saati aşan her çalışma fazla mesai olarak kabul edilir.
Bu süreyi aşan her bir saat için, işverenin işçiye yüzde 50 zamlı ücret ödemesi gerekir.
Ayrıca, “fazla sürelerle çalışma” kavramı da kanunda yer alır. Eğer iş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmişse (örneğin 40 saat), bu sürenin üzerindeki ancak 45 saate kadar olan çalışmalar fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirilir ve bu durumda ücret artışı %25 oranında uygulanır.
İş Kanunu’na ilişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği, fazla mesainin hesaplanma biçimini ayrıntılı şekilde düzenler. Buna göre fazla çalışma “haftalık” bazda hesaplanır; günlük veya aylık bazda yapılan hesaplamalar geçerli sayılmaz.
Yargıtay’ın Home Ofis Kararı
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 24. Hukuk Dairesi’nin 2024 tarihli kararı ve Yargıtay içtihatları, evden çalışan işçilerin fazla mesai hakkına ilişkin önemli bir ilke belirledi.
Dosyada, bir çalışanın işverenine karşı “fazla mesai ücretlerinin ödenmediği” gerekçesiyle açtığı davada, mahkeme şu tespitleri yaptı:
-
Davacının evden çalıştığı ve çalışma saatlerini kendisinin belirlediği,
-
Herhangi bir mesai çizelgesine veya işyeri kontrolüne tabi olmadığı,
-
İşin yürütülme biçiminin tamamen kendi planlamasına bağlı olduğu,
tanık ifadeleri ve delillerle sabit görüldü.
Bu nedenle mahkeme, çalışanın “fazla mesai” iddiasının hukuken geçerli olmadığını belirtti. Çünkü fazla çalışma, işverenin talimatı ve denetimi altında yapılan ek süreli çalışma anlamına gelir. Home ofis çalışan, kendi zaman yönetimini yaptığı için bu koşul oluşmamaktadır.
Mahkeme, bu gerekçeyle davacının fazla mesai alacağı bulunmadığına, dolayısıyla “ücret ödenmediği gerekçesiyle yapılan fesih” iddiasının da haksız olduğuna karar verdi. Böylece işçi kıdem tazminatına da hak kazanamadı.
Yıllık 270 Saat Kuralı ve Uygulama
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, fazla mesainin sözleşme ile ücrete dahil edilmesi halinde, bu uygulamanın yıllık 270 saatle sınırlı olabileceğini vurguluyor.
Eğer işçi bir yıldan kısa süre çalışmışsa, bu oran çalışma süresine göre orantılı biçimde hesaplanır.
Örneğin 10 ay çalışan bir işçi için:
270 saat × (10/12) = 225 saat fazla mesai, ücretin içinde kabul edilir.
Bu sınırı aşan fazla çalışma ise ayrıca ödenmelidir.
Sonuç
Yargıtay ve istinaf mahkemeleri kararları, home office modelinde esnek çalışma sürelerinin fazla mesai hesabını kökten değiştirdi.
Eğer çalışan kendi çalışma saatlerini belirliyor ve işveren tarafından belirli bir zaman dilimi içinde çalışmaya zorlanmıyorsa, fazla mesai ücreti talep edemiyor.
Bu karar, özellikle uzaktan çalışma modeliyle faaliyet gösteren bilişim, tasarım, danışmanlık gibi sektörler için emsal niteliğinde bir içtihat olarak değerlendiriliyor.
Özetle:
Evden çalışan, kendi çalışma temposunu belirleyen işçiler fazla mesai ücreti talep edemez.
Fazla mesai için işverenin açık talimatı, denetimi ve haftalık 45 saatin üzerinde fiili çalışma kanıtı gerekir.