Yapılmakta Olan Yatırımlar Enflasyon Düzeltme Farkı İçin Yeni Fon Uygulaması
Gelir İdaresi Başkanlığı, VUK Sirküleri 196 ile “Yapılmakta Olan Yatırımlar” hesabında izlenen tutarların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu oluşan farkların vergisel olarak nasıl takip edileceğini açıkladı. Düzenleme, bu farkların dönem kazancına hemen dahil edilmemesini, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında izlenmesini ve yatırım aktifleştirildiğinde belirli bir takvimle kazanca alınmasını esas alıyor.
Düzenlemenin Dayanağı ve Kapsamı Nedir
Uygulama, Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298/A maddesine eklenen hüküm çerçevesinde şekilleniyor. Buna göre, muhasebe standartları uyarınca “yapılmakta olan yatırımlar” hesabında takip edilen tutarların enflasyon düzeltmesi sonrası oluşan ve alt hesapta izlenen farklar:
-
Pasifte özel fon hesabına alınır
-
Dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaz
-
Her yıl yeniden değerleme oranında artırılır
-
Bu tutarlara ayrıca enflasyon düzeltmesi uygulanmaz
Özel Fon Tutarı Yatırım Döneminde Nasıl Artırılacak
Yatırım devam ederken özel fonda izlenen tutar, izleyen yıllarda bir önceki yıla ait yeniden değerleme oranı ile artırılıyor. İlk oluştuğu yıl sonunda ayrıca bir artış yapılmıyor; artış ertesi yıl başlıyor.
Örnek kurguda, 2024 sonunda 4.000.000 TL fark oluştuğunda bu tutar gelirle ilişkilendirilmiyor ve fon hesabında tutuluyor. Yatırımın sürdüğü 2025 sonunda fon bakiyesi, 2025 için ilan edilen yeniden değerleme oranı ile artırılıyor.
Yatırım Aktifleştirildiğinde Kazanca Nasıl Alınacak
Yatırım tamamlanıp ilgili iktisadi kıymet aktife alındığında, fondaki tutar önce o yılın yeniden değerleme oranı ile güncelleniyor. Ardından:
-
Aktifleştirmenin yapıldığı yıl dahil,
-
Toplam 5 hesap dönemi boyunca,
-
Eşit taksit mantığıyla kazanca yansıtılıyor.
Sirkülerdeki örnek yapıya göre, aktifleştirme yılındaki tutarın beşte biri kazanca dahil ediliyor; kalan bakiye ise sonraki yıllarda yeniden değerleme oranıyla büyütülerek, kalan yıl sayısına bölünerek kazanca taşınıyor.
İşin Bırakılması veya Fonun Amacı Dışında Kullanılması Ne Sonuç Doğurur
Yatırım döneminde ya da aktifleştirme sonrasında:
-
işin bırakılması,
-
fon tutarının başka hesaba aktarılması,
-
işletmeden çekilmesi
gibi durumlarda, daha önce kazanca alınmamış fon tutarları o dönemin kazancına dahil ediliyor. Yani uygulama, fonun amaç dışı kullanımında “ertelenmiş” vergisel etkiyi ilgili dönemde geri çağırıyor.
Geçici Vergi Dönemlerinde Uygulama Nasıl Olacak
Aktifleştirme sonrası kazanca alınacak taksitler, sadece yıllık beyanda değil, geçici vergi dönemlerinde de dikkate alınacak. Geçici vergi dönemine isabet eden kısmın kazanca dahil edilmesi gerekiyor.
Yeniden Değerleme Artışları Maliyete Eklenebilir mi
Sirkülerde açık şekilde, özel fonun yeniden değerleme ile artırılmasından doğan artışların iktisadi kıymetin maliyetine intikal ettirilemeyeceği vurgulanıyor. Yani bu artışlar maliyet unsuru gibi değerlendirilmiyor.