Türev Piyasaların Vergisel Değerlemesi: Yabancı Borsa Fiyatı Esas Alınamayacak
Türkiye’de işletmelerin yurtdışı organize borsalarda türev ürünlere yönelik işlem hacimleri artarken, bu pozisyonların Vergi Usul Kanunu’na göre nasıl değerlemeye tabi tutulacağı önemli bir tartışma başlığı haline geldi. Özellikle vadeli işlem, opsiyon, swap gibi yurtdışı türev sözleşmelerinin yıl sonu ve geçici vergi dönemlerinde hangi değerle esasına göre kaydedileceği, işletmeler açısından kritik vergi uyum riskleri doğuruyor.
Somut olay: Yabancı borsa fiyatı değerlemede kullanılabilir mi?
İstanbul merkezli (A) Finansal Danışmanlık A.Ş., yurtdışı türev piyasalarında işlem yaptığı vadeli sözleşmelerin değerlemesinde ilgili yabancı borsaların fiyatlarını kullanmak istemesi üzerine Gelir İdaresi Başkanlığı’ndan görüş talep etti.
Şirket, VUK’un 263’üncü ve 289’uncu maddelerine dayanarak yabancı borsa fiyatlarının kullanılabileceğini savunsa da idarenin değerlendirmesi farklı yönde oldu.
VUK ne diyor?
Vergi Usul Kanunu’nda değerleme hükümleri açık şekilde düzenlenmiş durumda:
-
VUK 289: Borsa rayici varsa bu değer esas alınır, yoksa mukayyet değer veya emsal bedel kullanılır.
-
VUK 263: “Borsa rayici”, Türkiye’de kurulu menkul kıymet ve kambiyo borsalarındaki işlemleri ifade eder.
Bu çerçeve, yabancı borsalardaki fiyatların VUK anlamında “borsa rayici” kabul edilemeyeceğini gösteriyor.
Gelir İdaresi'nin özelgede verdiği net yanıt
10.02.2015 tarihli özelgede Gelir İdaresi, konuyu şu şekilde değerlendirdi:
-
Yurtdışı borsalarda işlem gören türev ürünler için yabancı borsa rayicinin kullanılması mümkün değildir.
-
Bu pozisyonlar ancak “mukayyet değer” ile değerlenebilir.
-
Mukayyet değer bulunmuyorsa emsal bedel esas alınacaktır.
Bu karar, Türkiye’de VUK kapsamında yalnızca Türkiye’de faaliyet gösteren borsalardaki işlem fiyatlarının değerleme açısından dikkate alınabileceğini teyit ediyor.
Uygulamada ne yapılmalı?
Yurtdışı türev piyasalarında pozisyonu olan şirketlerin:
-
Vadeli işlem sözleşmeleri
-
Opsiyon pozisyonları
-
Swap işlemleri
-
Diğer türev kontratlar
yıl sonu ve geçici vergi dönemlerinde mukayyet değerle değerleme yapmaları gerekiyor.
Bu durum finansal raporlama ile vergisel raporlama arasında farklılık doğurabileceğinden, dönem sonu değerleme farklarının kur farkı, finansal gelir ve gider kalemleri ile uyumlu şekilde muhasebeleştirilmesi gerekli.
Uzmanlar ne diyor?
Vergi uzmanlarına göre:
-
Uluslararası piyasa fiyatları TFRS kapsamında dikkate alınabilir;
-
Ancak vergi matrahı tespitinde yalnızca VUK hükümleri geçerli olduğu için
-
Yabancı borsa rayiçleri vergisel değerleme açısından kullanılamaz.
Bu nedenle türev ürün portföyü bulunan işletmelerin, uluslararası fiyat hareketlerini yalnızca finansal raporlama açısından değerlendirmesi, vergi açısından ise VUK’a uygun değerleme yapması gerekiyor.