Vergide Dünya Halleri – 2025 / 9

Ortaçağ’a kısa bir yolculukla başlayalım. 1327 yılında geçen bir hikâyede, manastırların kitaplar üzerindeki denetimi aslında sadece bilginin değil, iktidarın da kontrolüydü. Bilgiye serbest erişim, otorite için ciddi bir tehdit sayılıyordu. Aristoteles’in “gülmenin felsefesi” üzerine yazdığı eserin kaybolmasının sebebi de buydu: Çünkü gülmek, sorgulamayı tetikliyor, dogmayı sarsıyordu. Bugün ise farklı araçlarla ama benzer kaygılarla bilgi hâlâ güç mücadelesinin merkezinde.

1. Jeoekonomik Çatışmalar ve Yapay Zekâ

Dünya yeniden bloklara ayrılıyor. Yapay zekâ, bu yeni dönemde hem krizleri yönetmenin bir aparatı hem de krizleri derinleştiren bir unsur.

• Savunma sanayinde ve siber alanda yapay zekâ, üstünlük aracı haline geliyor.

• Veri kontrolü, yeni çağın petrolü gibi güç savaşlarının merkezine oturuyor.

• Kriz dönemlerinde propaganda ve algı yönetimi, yapay zekâ sayesinde çok daha hızlı yapılabiliyor.
  Türkiye için asıl soru şu: Bu fotoğrafın neresinde duruyoruz?

2. Çin – ABD Rekabeti

Çin, diplomasi ve ekonomi diliyle ilerlemeye çalışsa da Tayvan ve Güney Çin Denizi meselelerinde geri adım atmıyor. ABD ise artık sadece “savunma” değil, yapay zekâ destekli önleyici stratejilerle küresel oyunu sertleştiriyor.
Bu yeni “Soğuk Savaş”, nükleer silahlar yerine veri, enerji, çip ve algoritmalar üzerinden yürütülüyor. Trump’ın Pentagon’u “Savaş Bakanlığı” olarak adlandırma niyeti, yaklaşan dönemin ne kadar gergin olabileceğini gösteriyor.

3. Sigorta ve Finansın 4 Trilyon Dolarlık Geleceği

2030’a kadar sigorta ve finans sektöründe 4 trilyon doları aşan bir dönüşüm bekleniyor.

• Yapay zekâ ve blokzincir, risk analizinden hasar tespitine kadar her süreci yeniden yazıyor.

• Poliçeler artık kişiye özel, anlık veriler üzerinden şekilleniyor.

• ESG kriterleri yatırım kararlarını doğrudan etkiliyor.
  Yani klasik modeller tarihe karışırken, teknoloji merkezli bir finans düzeni kapımızda.

4. Avrupa Birliği’nin Yeşil Enerji Planı

Rusya-Ukrayna savaşının gölgesinde AB, enerji bağımlılığını azaltmak için vites yükseltti. 2050’ye kadar tamamen temiz enerji hedefi koyuldu.
En dikkat çekici fikirlerden biri ise uzaya yerleştirilecek güneş panelleriyle sürekli enerji üretmek. Hesaplara göre bu sistem, enerji maliyetlerini %15 azaltabilir, batarya ihtiyacını %70 aşağı çekebilir.

5. Büyük Transfer: Mustafa Süleyman

Microsoft, yapay zekâ dünyasının en bilinen isimlerinden Mustafa Süleyman’ı, Yapay Zekâ Bölümü’nün başına getirdi.
DeepMind’in kurucu ortaklarından olan Süleyman, bir girişimciden etik yapay zekâ savunucusuna dönüşmüş bir isim. Artık Microsoft’un geleceğini yönlendirecek.

6. Türkiye – ABD: Ticaret ve Enerji Masasında

Türkiye, 2018’de uygulamaya koyduğu bazı ek gümrük vergilerini geri çekti. Bunun yanında ABD’den 20 yıllık LNG alım anlaşması yapıldı.

• Anlaşma büyüklüğü yaklaşık 43 milyar dolar.

• Türkiye, 2026–2045 arasında toplam 70 milyar metreküp LNG alacak.

• Riskler: döviz kurundaki dalgalanmalar, uzun vadeli sabit fiyat ve yeni bir enerji bağımlılığı ihtimali.

7. Enflasyon Muhasebesinde Çıkmaz

2023 ve 2024 enflasyon düzeltmeleri farklı vergi uygulamalarıyla kafa karıştırıyor.

• Tasfiye halinde ortaklara dağıtılan tutarlar, hem kurumlar vergisine hem de kar dağıtım vergisine tabi olabiliyor.

• İş dünyasında “tasfiye mi birleşme mi?” sorusu yeniden gündemde.

8. Binek Araçlarda Vergi Kısıtlamaları

Binek otomobillerde KDV indirimi sınırlandırılıyor.

• Belirli tutarları aşan harcamalar gider olarak kabul edilmiyor.

• Finansal kiralama ile satın alma arasında ciddi vergisel farklar var.
  İşletmeler açısından binek otomobil artık ciddi bir planlama konusu.

9. Sahte Belge ile Mücadelede Yeni Sistem

1 Ekim 2025’te KURGAN adlı yapay zekâ destekli risk analiz sistemi devreye giriyor.

• İşlemler anlık olarak taranacak, risk puanları hesaplanacak.

• Sahte belgeyi bilerek kullananlara 8 yıl hapis cezası gündeme gelecek.
  Vergi denetiminde yapay zekâ artık sahnenin merkezinde.

10. Stok Affı Davaları

KDV iadesinde stok affı nedeniyle açılan davalar, taraflar arasında 2-2 eşitlikte ilerliyor.
İlk karar Maliye lehineydi, sonrasında mükellef lehine kararlar geldi. Konu muhtemelen üst mahkeme gündemine taşınacak.

11. Meclis’te Yeni Vergi Paketi

Ekim ayında TBMM’nin gündemine gelmesi beklenen düzenlemelerden bazıları:

• Küçük esnafa gelir vergisi muafiyeti.

• Tarımsal destek ödemelerinde vergi istisnası.

• Sosyal içerik üreticilerine özel vergi düzenlemesi.

• Emlak vergisinde rayiç değer artışına sınırlama.

Bülten bu ay, hem küresel jeopolitik çekişmeleri hem de Türkiye’deki vergi gündemini iç içe aktarıyor. Dünyanın farklı yerlerinde atılan adımlar, iş dünyasının ve vatandaşın cebine doğrudan yansıyacak gibi görünüyor.