Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği Yayımlandı
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği, 20 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Yönetmelik, insan sağlığı ve tüketici haklarının korunması amacıyla yeni gıdaların piyasaya arz edilmesine ilişkin usul ve esasları belirliyor.
Düzenleme ile yeni gıda tanımı, izin prosedürü, yeni gıdalar listesi, diğer ülkelerden gelen geleneksel gıdaların bildirim süreci, bilimsel değerlendirme, veri koruması ve piyasaya arz sonrası izleme hükümleri ayrıntılı şekilde düzenlendi.
Yeni Gıda Nedir?
Yeni gıda, 31 Aralık 2025 tarihinden önce Türkiye’de insan tüketimine yönelik olarak önemli ölçüde kullanılmamış ve yönetmelikte sayılan kategorilerden birine giren gıdaları ifade ediyor.
Bu kapsamda yeni moleküler yapıya sahip gıdalar, mikroorganizma, mantar veya alglerden elde edilen ürünler, mineral esaslı materyallerden üretilen gıdalar, hücre kültürü veya doku kültüründen elde edilen gıdalar, tasarlanmış nanomateryal içeren gıdalar ve yeni üretim süreçleriyle elde edilen bazı ürünler yeni gıda sayılabilecek.
Hangi Ürünler Yönetmelik Kapsamında Değil?
Yönetmelik, bazı ürün ve değerlendirmeleri kapsam dışında bırakıyor.
Genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar ve ürünlerine ilişkin değerlendirmeler, gıda enzimleri, gıda katkı maddeleri, aroma vericiler ve gıda üretiminde kullanılan ekstraksiyon çözücüleri bu yönetmelik kapsamında değerlendirilmeyecek.
Bu ürünler için kendi özel mevzuatları uygulanmaya devam edecek.
Yeni Gıdalar Nasıl Piyasaya Arz Edilecek?
Yönetmeliğe göre yalnızca izin verilen ve yeni gıdalar listesinde yer alan ürünler piyasaya arz edilebilecek.
Yeni gıdalar, listede belirtilen kullanım koşullarına, etiketleme gerekliliklerine, spesifikasyonlara ve varsa piyasaya arz sonrası izleme şartlarına uygun olarak kullanılabilecek.
Bir gıdanın yeni gıda olup olmadığı konusunda tereddüt varsa, gıda işletmecisinin ürünü piyasaya arz etmeden önce Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne danışması gerekecek.
Yeni Gıda İzni İçin Hangi Şartlar Aranacak?
Bakanlık, bir yeni gıdaya ancak belirli koşulların sağlanması halinde izin verecek.
Buna göre yeni gıdanın mevcut bilimsel kanıtlara göre insan sağlığı açısından güvenilirlik riski taşımaması gerekiyor. Ayrıca ürün başka bir gıdanın yerine kullanılacaksa tüketiciyi yanıltmamalı ve beslenme açısından tüketici aleyhine bir dezavantaj oluşturmamalı.
Yönetmelikte ayrıca domuz ve böcek kaynaklı yeni gıdalara ilişkin başvuru veya bildirimlerin kabul edilmeyeceği ve bu ürünlerin yeni gıdalar listesinde yer almayacağı hükme bağlandı.
Başvuru Süreci Nasıl İşleyecek?
Yeni gıdaların piyasaya arzına izin verilmesi veya yeni gıdalar listesinin güncellenmesi üç şekilde başlatılabilecek.
Süreç, Genel Müdürlüğün inisiyatifiyle, başvuru sahibi tarafından yapılacak başvuru üzerine veya Avrupa Birliği mevzuatında yeni gıdalarla ilgili yapılan değişikliklere uyum amacıyla başlatılabilecek.
Başvuruda başvuru sahibinin bilgileri, yeni gıdanın adı ve açıklaması, üretim süreci, detaylı bileşim, güvenilirliği gösteren bilimsel kanıtlar, analiz metotları, kullanım koşulları ve gerekirse özel etiketleme önerileri yer alacak.
Bilimsel Değerlendirme Ne Kadar Sürecek?
Yeni gıda başvurularının geçerliliği Genel Müdürlük tarafından 45 iş günü içinde kontrol edilecek.
Geçerli bulunan başvuru bilimsel komisyona gönderilecek. Bilimsel komisyon, başvurunun kendisine iletildiği tarihten itibaren 9 ay içinde bilimsel görüşünü oluşturacak.
Komisyonun ilave bilgi istemesi halinde bu süre uzayabilecek. Bilimsel görüş taslağı kamuoyunun görüşüne açılacak ve ilgili taraflar görüşlerini 30 gün içinde bildirebilecek.
Diğer Ülkelerden Gelen Geleneksel Gıdalar İçin Ne Değişti?
Yönetmelik, diğer ülkelerden gelen geleneksel gıdalar için özel bir bildirim süreci de getiriyor.
Bu ürünlerin güvenilir bir gıda tüketim geçmişine sahip olduğunun belgeye dayalı verilerle ortaya konulması gerekiyor. Güvenilir tüketim geçmişi, en az bir ülkede insanların önemli bir bölümü tarafından en az 25 yıldır alışılagelmiş diyette tüketilmesiyle desteklenecek.
Bilimsel komisyon geleneksel gıdanın güvenilirliğine itiraz etmezse, ürünün piyasaya arzına izin verilmesi ve yeni gıdalar listesinin güncellenmesi sağlanacak.
Gizli Bilgiler Korunacak mı?
Başvuru sahibi, başvuru sırasında sunduğu bazı bilgilerin gizli olarak işleme alınmasını talep edebilecek.
Üretim sürecine ilişkin yenilikçi teknik bilgiler, ticari bağlantılar, pazar payı veya iş stratejisini ortaya koyan bilgiler belirli şartlarla gizli kabul edilebilecek.
Ancak başvuru sahibinin adı ve adresi ile kamuoyuna açık çalışmaların yazar adları hiçbir durumda gizli kabul edilmeyecek. İnsan sağlığı, hayvan sağlığı veya çevrenin korunması için açıklanması gereken bilgiler de gizlilik kapsamı dışında tutulabilecek.
Yeni Gıda Verileri Kaç Yıl Korunacak?
Yönetmelik, yeni geliştirilen bilimsel kanıtlar ve bilimsel veriler için veri koruması düzenlemesi de getiriyor.
Başvuru sahibinin talebi ve gerekli şartların sağlanması halinde, yeni gıdaya izin verildiği tarihten itibaren 5 yıl boyunca bu veriler ilk başvuru sahibinin onayı olmadan sonraki başvuru sahiplerinin yararına kullanılamayacak.
Bu koruma, diğer ülkelerden gelen geleneksel gıdalar için yapılan bildirim ve başvurular hakkında uygulanmayacak.
Piyasaya Arz Sonrası İzleme Yapılacak mı?
Genel Müdürlük, gıda güvenilirliğini sağlamak amacıyla piyasaya arz sonrası izleme şartları getirebilecek.
Bu karar verilirken bilimsel komisyonun görüşü dikkate alınacak. Ayrıca piyasaya yeni gıda sunan işletmeler, güvenilirlik değerlendirmesini etkileyebilecek yeni bilimsel veya teknik bilgileri Genel Müdürlüğe gecikmeden bildirmek zorunda olacak.
Uyum Süresi Ne Zaman Dolacak?
Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri, yeni gıdalar listesine 30 Haziran 2027 tarihinden itibaren uymak zorunda olacak.
Bu tarihten önce etiketlenen veya piyasaya arz edilen gıdalar ise raf ömrü sonuna kadar piyasada bulunabilecek.
Gıda Sektörü İçin Pratik Etkisi Ne Olacak?
Yeni yönetmelik, yenilikçi gıda ürünleri geliştiren, ithal eden veya piyasaya sunan işletmeler için daha sıkı ve bilimsel temelli bir izin süreci getiriyor.
Firmaların ürünlerini piyasaya sunmadan önce yeni gıda statüsünü değerlendirmesi, gerekiyorsa Genel Müdürlüğe danışması ve başvuru dosyalarını bilimsel verilerle desteklemesi gerekecek.
Özellikle nanomateryal içeren ürünler, yeni üretim süreçleriyle elde edilen gıdalar, hücre kültürü kaynaklı ürünler ve diğer ülkelerden gelen geleneksel gıdalar için mevzuata uyum süreci daha dikkatli yönetilmeli.
