Vergi idaresi, kayıt dışılıkla mücadele kapsamında tahsilat ve ödemelerin izlenebilirliğini artıracak tevsik kurallarını güncelledi. Düzenlemelerle, belirli tutarın üzerindeki işlemlerde banka ve benzeri finansal kurumlar üzerinden ödeme yapılması zorunluluğu genişletildi; nihai tüketiciler de kapsama alındı ve tutar sınırı yükseltildi.
Mükellef Olmayanlar İçin De Banka Üzerinden Ödeme Yetkisi
7524 sayılı Kanun ile Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 257’nci maddesinde yapılan değişiklikle Hazine ve Maliye Bakanlığına, mükellef olmayanların da tahsilat ve ödemelerini banka ve benzeri finans kurumları üzerinden yapmasını zorunlu kılacak düzenleme yapma yetkisi verildi. Bu adımın, vergiyi doğuran olayın kayıt ve belgelerle daha net tespit edilmesi ve kayıt dışılığın azaltılması amacı taşıdığı vurgulandı.
Nihai Tüketiciler Tevsik Kapsamına Girdi, Sınır 30.000 TL Oldu
Bu yetki çerçevesinde 18/10/2024 tarihinde yürürlüğe giren 572 sıra numaralı tebliğ ile nihai tüketiciler dâhil mükellef olmayanlar tevsik zorunluluğu kapsamına alındı. Ardından 30/11/2024’te yürürlüğe giren 575 sıra numaralı tebliğ ile daha önce 7.000 TL olan tevsik sınırı 30.000 TL’ye yükseltildi.
Buna göre tevsik zorunluluğu kapsamında olanlar, 30.000 TL’yi aşan her türlü tahsilat ve ödemeyi aracı finansal kurumlar üzerinden yapmak ve bu işlemleri finansal kurumların düzenlediği belgelerle belgelendirmek zorunda.
Kimler Tevsik Zorunluluğu Kapsamında
Vergi Usul Kanunu çerçevesinde tevsik zorunluluğu kapsamında sayılan gruplar şöyle sıralanıyor:
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, serbest meslek erbabı, kazançları basit usulde tespit edilenler, defter tutan çiftçiler, vergiden muaf esnaflar ve mükellef olmayanlar (nihai tüketiciler dâhil).
Aracı Finansal Kurumlar Hangileri
Tahsilat ve ödemelere aracılık eden kurumlar arasında bankalar, 6493 sayılı Kanun kapsamında yetkilendirilmiş ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşları ile Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi yer alıyor.
Kapsam Geniş: Mal-Hizmet, Avans, Depozito, Ortak İşlemleri
Tevsik zorunluluğu yalnızca satış bedeliyle sınırlı değil. 30.000 TL’yi aşması hâlinde;
Mal teslimi veya hizmet ifasına ilişkin tahsilat ve ödemeler, avans, depozito, pey akçesi gibi ödemeler ile işletmelerin ortakları ve diğer gerçek-tüzel kişilerle yaptığı tahsilat/ödemeler de aracı finansal kurumlar üzerinden yapılmak zorunda.
Önemli İstisna: Mükellef Olmayanların Kendi Arasındaki İşlemler
Düzenlemede dikkat çeken bir istisna da yer alıyor. Mükellef olmayanların kendi aralarında yapacağı işlemler, tutar 30.000 TL’yi aşsa bile tevsik zorunluluğu kapsamına girmiyor. Buna karşılık mükellef olmayanlar, tevsik kapsamındaki kişi ve kurumlardan yaptıkları alımlarda tutar 30.000 TL’yi aşarsa ödeme ve tahsilatın aracı finansal kurumlar üzerinden yapılması gerekiyor.
Banka Hesabı Olmayanlar İçin Yol Haritası
Banka hesabı veya kredi kartı bulunmayan kişiler için de uygulama açıklanıyor. Ödeme, satıcının hesabının bulunduğu bankanın şubesine gidilerek ve işlem açıklaması yazdırılarak yatırılıp dekont alınırsa tevsik zorunluluğuna uyulmuş sayılıyor.
Ancak bedelin elden satıcıya verilip satıcının sonradan bankaya yatırması, tevsik şartını sağlamıyor ve ceza riskini doğurabiliyor.
Araç Kiralamada Sınır Yok
Araç kiralama faaliyetiyle uğraşanların motorlu kara taşıtı ve motorlu kara aracı kiralama hizmetlerine ilişkin tahsilat ve ödemelerinde ise 30.000 TL sınırı aranmayacak. Bu işlemler, tutara bakılmaksızın finansal kurumların düzenlediği belgelerle tevsik edilmek zorunda.
Belge Düzeni: Dekont Ve Benzeri Belgeler Esas
Aracı finansal kurumlar üzerinden yapılması gereken işlemlerde dekont, hesap bildirim cetveli, alındı belgesi gibi belgeler tevsik belgesi sayılıyor. Bu belgelerin işlemin kendisini değil, işleme ilişkin ödeme veya tahsilatı tevsik ettiği belirtiliyor.
Ayrıca ödeme ve tahsilatın bankadan yapılması, fatura/fiş/gider pusulası gibi Vergi Usul Kanunu kapsamındaki belge düzenleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor.
Ücret, Prim, Avans Gibi Ödemelerde De Banka Şartı
İşletmelerin personele yaptığı ücret, tazminat, avans, huzur hakkı, prim, ikramiye gibi ödemelerde, kanuni kesintiler sonrası net tutar 30.000 TL’yi aşarsa bu ödemelerin de aracı finansal kurumlar üzerinden yapılması gerekiyor.
Aynı Gün Aynı Tarafa Yapılan İşlemlerde Toplam Esas
Aynı gün aynı kişi veya kurumla yapılan işlemlerin toplamı 30.000 TL’yi aşarsa, her işlem tek tek sınırın altında kalsa bile sınırın aşıldığı andan itibaren ilgili tahsilat ve ödemelerin finansal kurumlar üzerinden yapılması zorunlu oluyor.
Taksitli Ödemelerde Sözleşme Toplamı Dikkate Alınacak
İşlem tutarı toplamda 30.000 TL’yi aşıyorsa bedelin farklı tarihlerde parça parça ödenmesi tevsik zorunluluğunu kaldırmıyor. Toplam sözleşme tutarı esas alınıyor ve her bir tahsilat/ödeme aracı finansal kurumlar üzerinden yapılmak zorunda.
Kapsam Dışı İşlemler de Sıralandı
Bazı işlemler için aracı finansal kurumlar üzerinden ödeme zorunluluğu aranmayabiliyor. Kamu idarelerinin bazı işlemleri, tapu ve noter işlemleri, yetkili döviz müesseselerinin döviz alım-satım işlemleri, sermaye piyasası aracı kurumlarındaki işlemler gibi alanlar kapsam dışında sayılan başlıklar arasında yer alıyor. Ayrıca belirli tarımsal satış kanalları ve ticaret borsalarında tescilli satışlara ilişkin tahsilat ve ödemeler de istisna kapsamında düzenleniyor.
Uymayana Özel Usulsüzlük Cezası
Tevsik zorunluluğuna uyulmaması hâlinde Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 355’inci maddesine göre özel usulsüzlük cezası uygulanacak. Ceza, her bir işlem için işleme konu tutarın %10’u oranında belirleniyor; ayrıca ilgili yıl için belirlenen asgari ceza tutarlarından az olamıyor. Düzenlemede, 2/8/2024 öncesinde oranın %5 olduğu bilgisi de yer alıyor.
Bunun yanında, tevsik zorunluluğuna aykırı ödeme yapan kişinin durumu ödemeyi izleyen 5 iş günü içinde kendiliğinden idareye bildirmesi hâlinde, ödeme yapan adına ceza uygulanmamasına imkân tanınacağı belirtiliyor.
Ceza Alanların İndirim Ve Uzlaşma Hakları Var
Özel usulsüzlük cezası kesilen mükellef ve vergi sorumluları için cezalarda indirim ve uzlaşma gibi idari yolların kullanılabileceği, başvuruların vergi dairesine veya Dijital Vergi Dairesi üzerinden yapılabileceği de hatırlatılıyor.