Serbest Meslek Faaliyetinin Tanımı ve Vergilendirilmesi
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’na göre serbest meslek faaliyeti; sermayeden çok kişisel emek, bilgi veya uzmanlığa dayanan, ticari nitelik taşımayan ve işverene bağlı olmadan, kişinin kendi adına ve sorumluluğu altında yürüttüğü işlerdir. Bu tür faaliyetlerden elde edilen tüm kazançlar, serbest meslek kazancı olarak kabul edilir.
Bir kimsenin bu tür faaliyetleri sürekli biçimde yürütmesi durumunda kendisi serbest meslek erbabı sayılır. Avukat, doktor, mimar, mühendis, mali müşavir, noter, veteriner, sanatçı, yazar, yönetmen, menajer, danışman, diş hekimi, aile danışmanı ve öğretmen gibi meslek grupları buna örnektir.
Serbest Meslek Kazancının Tespiti
Serbest meslek kazancı, ilgili faaliyetlerden bir yıl içinde elde edilen gelirlerden (hasılat), bu faaliyetle doğrudan ilişkili giderlerin düşülmesiyle belirlenir. Bu nedenle hangi giderlerin indirilebilir olduğu ve hangilerinin indirime konu edilemeyeceğinin bilinmesi, doğru vergi hesaplaması açısından oldukça önemlidir.
Kazanç, bir hesap döneminde tahsil edilen para, mal veya parasal değeri ölçülebilen diğer menfaatlerden; yapılan giderlerin düşülmesi suretiyle gerçek usulde tespit edilir. Bu yönüyle serbest meslek kazançlarının vergilendirme yapısı, diğer gelir türlerine göre daha sade ve sistematiktir.
Serbest Meslek Faaliyetinin Özellikleri
Serbest meslek faaliyeti esasen emeğe dayalıdır. Kişi aynı zamanda ticari bir iş yapıyor veya ücretli çalışıyor olsa bile bu durum onun serbest meslek erbabı sayılmasına engel değildir.
Bir faaliyetin serbest meslek olarak kabul edilebilmesi için şu unsurları taşıması gerekir:
-
Sermayeden çok kişisel emek, bilgi veya uzmanlığa dayanması,
-
İşverene bağlı olmadan, kişinin kendi adına ve sorumluluğu altında yapılması,
-
Süreklilik arz etmesi.
Bu unsurlar aynı zamanda serbest meslek faaliyetinin, ticari kazanç veya ücret gelirinden farkını belirler. Süreklilik unsuru özellikle önemlidir; faaliyetin yılda birkaç kez yapılması, tek başına devamlılık anlamına gelmez. “Mutat meslek halinde ifa” kavramı, işin kişinin asıl ve düzenli uğraşı olması gerektiğini ifade eder.
Avukatlar İçin Vergisel Yükümlülükler
Serbest meslek erbabı olan avukatlar, çeşitli vergi ödevlerine tabidir. Başlıca yükümlülükleri şunlardır:
-
Elde ettikleri gelirler için serbest meslek makbuzu düzenlemek,
-
Gerektiğinde gider pusulası düzenlemek,
-
Serbest meslek kazanç defteri tutmak,
-
Defter Beyan Sistemi’ne kayıt olarak belgeleri ve defter kayıtlarını sisteme işlemek,
-
Gelir vergisi tevkifatı yapmak,
-
Amortismana tabi kıymetler için amortisman kayıtları tutmak,
-
Gelir, KDV ve muhtasar vergiler için mükellefiyet tesis ettirmek,
-
Üçer aylık dönemlerle geçici vergi beyannamesi vermek,
-
Beyannameleri Defter Beyan Sistemi üzerinden elektronik olarak göndermek.
Avukatlara Tanınan Vergisel Kolaylıklar
Serbest meslek erbabı avukatlar için mevzuatta bazı kolaylıklar da öngörülmüştür:
-
1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca ruhsatlı avukatlar beyannamelerini elektronik ortamda gönderebilir.
-
Ba-Bs bildirimi, POS cihazı, ÖKC kullanımı ve damga vergisi defteri tutma zorunlulukları yoktur.
-
Envanter defteri yerine amortisman listesi tutmaları yeterlidir.
-
Amortisman sınırının altındaki demirbaşları Defter Beyan Sistemi üzerinden kaydedebilirler.
-
Telif gelirleri veya bilirkişilik ücretleri beyan sınırının altında kalıyorsa yıllık beyannameye dahil edilmez.
Genel Değerlendirme
2022 yılı itibariyle Türkiye genelinde yaklaşık 2,3 milyon gelir vergisi, 3,3 milyon KDV ve 3,7 milyon stopaj mükellefi bulunmakta olup, avukatlar bu gruplar arasında vergisel yükümlülüklerini kendi başına yerine getirebilen az sayıdaki mükellefler arasındadır. Hem beyanname verme hem de defter tutma süreçlerinde yüksek düzeyde profesyonel sorumluluk taşırlar.
