Sahte belgeyle mücadelede yoklama mekanizması yeterince kullanılmıyor
Vergi denetiminde sahte belgeyle mücadele kapsamında dijital sistemler öne çıkarken, uzun süredir mevzuatta yer alan bazı klasik denetim araçlarının etkin kullanılmadığına dikkat çekiliyor. Bunların başında, Vergi Usul Kanunu’nda düzenlenen yoklama müessesesi geliyor.
Vergi mevzuatına göre yoklama; mükellefin fiili faaliyet durumunun, çalışan sayısının, belge düzeninin ve işyerinin gerçekliğinin yerinde tespit edilmesini sağlayan temel denetim araçlarından biri olarak tanımlanıyor. Ancak uygulamada bu mekanizmanın büyük ölçüde vergi daireleriyle sınırlı kaldığı, sahte belgeyle mücadelede yeterince devreye alınmadığı ifade ediliyor.
KURGAN ile yoklama verileri yeterince örtüşmüyor
Vergi Denetim Kurulu (VDK) tarafından kullanılan Kuruluş Gözetimli Analiz Sistemi (KURGAN), sahte belge risklerini büyük ölçüde dijital veriler üzerinden analiz ediyor. Buna karşın, sahada yapılan yoklamalardan elde edilen bulguların sistemin risk algoritmalarına yeterince entegre edilmediği eleştirileri gündeme geliyor.
Uzmanlara göre, VDK’nin sahip olduğu insan kaynağı ve teknik kapasite dikkate alındığında, yoklama sonuçlarının KURGAN analizlerine dahil edilmesi, hatalı risk puanlamalarının önüne geçebilir ve sistemin doğruluğunu artırabilir.
KURGAN’ın güçlü yönleri öne çıkıyor
KURGAN sistemi, sahte belgeyle mücadelede erken uyarı ve önleyici denetim yaklaşımıyla dikkat çekiyor. Riskli işlemlerin klasik inceleme süreçleri başlamadan tespit edilmesi, mükelleflere gönüllü düzeltme imkânı sunulması ve denetim kaynaklarının daha verimli kullanılması sistemin öne çıkan avantajları arasında gösteriliyor.
Ayrıca sistem, e-fatura, e-defter, KDV beyannameleri ve finansal veriler gibi çok sayıda kaynağı birlikte analiz ederek kayıt dışı ekonomiyle daha bütüncül bir mücadele hedefliyor.
Şeffaflık ve öngörülebilirlik eleştirisi
Buna karşın KURGAN’a yönelik eleştirilerin başında, risk algoritmalarının şeffaf olmaması geliyor. Mükellefler, hangi kriterlere göre riskli sayıldıklarını net biçimde öğrenemiyor. Bu durumun hukuki öngörülebilirliği zayıflattığı ve belirsizlik yarattığı ifade ediliyor.
Ayrıca, sistemin yanlış sınıflandırma yapması halinde, riskli olmayan işletmelerin ticari itibarlarının zarar görebileceği ve haksız rekabetin ortaya çıkabileceği belirtiliyor.
Ticari hayat üzerinde baskı etkisi
KURGAN kapsamında gönderilen yazıların, resmi bir inceleme başlatılmamış olsa bile piyasada “risk sinyali” olarak algılandığı vurgulanıyor. Bu durumun, bazı mükelleflerin ticari ilişkilerini sonlandırmasına, kredi süreçlerinde sorun yaşamasına ve yatırım kararlarını ertelemesine yol açabildiği ifade ediliyor.
Vergi uzmanları, sahte belgeyle mücadelede teknolojik denetim araçlarının önemli olduğunu ancak yoklama, tevkifat ve istihdam verileriyle desteklenmeyen risk analizlerinin sistemin güvenilirliğini zedeleyebileceğini belirtiyor.