İcra ve iflas dosyalarında karşı tarafa yükletilen vekâlet ücretlerinin vergilendirilmesine ilişkin uygulama, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 31 Temmuz 2024 tarihli özelgesi doğrultusunda netlik kazandı. Özellikle icra daireleri aracılığıyla yapılan ödemelerde gelir vergisi tevkifatının kim tarafından yapılacağına ilişkin tereddütler, söz konusu özelge ile açıklığa kavuşturuldu.
İcra Dosyalarında Vekâlet Ücreti Tartışması
Avukatlık faaliyetleri kapsamında elde edilen vekâlet ücretleri, uygulamada en çok tereddüt yaşanan konular arasında yer alıyor. Bu durum, özellikle icra ve iflas dosyalarında karşı tarafa yükletilen vekâlet ücretlerinin borçlu adına ancak üçüncü kişiler tarafından icra müdürlüklerine yatırılması halinde daha da karmaşık hale geliyor.
Uygulamada, ödemenin fiilen kim tarafından yapıldığına bakılarak gelir vergisi tevkifatının yapılmadığı durumlar ortaya çıkabiliyor. Ancak Gelir İdaresi, bu yaklaşımın hatalı olduğunu açık şekilde ortaya koydu.
Özelgeye Konu Olayın Çerçevesi
Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından değerlendirilen olayda; serbest meslek erbabı olan bir avukat, icra dosyasında karşı tarafa yükletilen vekâlet ücretine hak kazanıyor. Dosyadaki borçlu şirket, Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi kapsamında tevkifat yapmakla yükümlü mükellefler arasında yer alıyor.
Vekâlet ücreti, borçlu şirketin kendi hesabından değil; üçüncü kişiler tarafından borçlu adına icra ve iflas müdürlüğüne yatırılıyor. Bu durumda, gelir vergisi tevkifatının yapılıp yapılmayacağı ve sorumluluğun kime ait olduğu hususu gündeme geliyor.
Vekâlet Ücretinin Vergisel Niteliği
Gelir Vergisi Kanunu’na göre avukatlık faaliyeti, serbest meslek faaliyeti olarak kabul ediliyor. Bu kapsamda elde edilen vekâlet ücretleri de serbest meslek kazancı niteliği taşıyor. Karşı tarafa yükletilen vekâlet ücretleri de bu kapsamda değerlendirilerek vergilendirilmek zorunda bulunuyor.
Tevkifat Yükümlülüğü Kimde?
Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi uyarınca ticaret şirketleri ve belirli kurumlar, serbest meslek ödemeleri üzerinden yüzde 20 oranında gelir vergisi tevkifatı yapmakla yükümlü. 7194 sayılı Kanun’la yapılan düzenleme sonrasında, mahkeme veya icra müdürlükleri aracılığıyla yapılan ödemelerde de bu yükümlülüğün devam ettiği açıkça hüküm altına alındı.
Gelir İdaresi’nin özelgesine göre, vekâlet ücretinin icra ve iflas müdürlüğüne yatırılması, ödemenin borçlu adına yapılmış sayılması için yeterli kabul ediliyor. Ödemenin üçüncü kişiler tarafından yapılması, tevkifat sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor.
İcra Müdürlüklerine Yatırılan Tutarlar
Vekâlet ücreti, borçlu şirket adına icra müdürlüğüne yatırıldığı anda gelir vergisi tevkifatına tabi hale geliyor. Bu aşamada tevkifat yapmakla sorumlu olan taraf, borçlu şirket olarak kabul ediliyor. Dolayısıyla icra dosyasına yatırılan vekâlet ücreti üzerinden yüzde 20 oranında gelir vergisi tevkifatı borçlu şirket tarafından yapılmak zorunda.
Serbest Meslek Makbuzu Düzenleme Yükümlülüğü
Özelge kapsamında avukatın da yükümlülükleri bulunuyor. Avukat, icra ve iflas müdürlükleri aracılığıyla tahsil edilen vekâlet ücreti için borçlu şirket adına serbest meslek makbuzu düzenlemekle yükümlü. Makbuzda brüt vekâlet ücreti, hesaplanan gelir vergisi tevkifatı ve net tutar ayrı ayrı gösterilecek. Makbuzun icra müdürlüğüne ibraz edilmesi zorunlu tutulmuyor.
Tevkifat Yapılmamasının Sonuçları
Borçlu şirketin tevkifat yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde, vergi idaresi Vergi Usul Kanunu hükümleri kapsamında sorumlu sıfatıyla tarhiyat yapabiliyor. Avukat açısından ise vekâlet ücreti brüt tutar üzerinden serbest meslek kazancı olarak beyan ediliyor. Tevkifat yapılmadığı için yıllık beyannamede mahsup edilecek bir vergi oluşmuyor ve bu durum ek vergi yüklerine yol açabiliyor.