Türkiye’de ve dünyada eğitimde ya da istihdamda yer almayan, çoğunlukla sosyal hayattan da uzak kalan gençlerin sayısında artış dikkat çekiyor. “Ev genci” olarak adlandırılan bu grup, ne okul hayatında ne de iş hayatında bulunuyor. Uzmanlar ve kamu otoriteleri, bu gençlerin üretimden uzaklaşmasının yalnızca bireysel bir sorun olmadığını, aynı zamanda ekonomik ve toplumsal sonuçlar doğurduğunu vurguluyor. Bu nedenle farklı ülkelerde ve Türkiye’de, ev gençlerini yeniden hayata dahil etmeyi hedefleyen yeni programlar gündeme geliyor.
Ev genci kimdir
Ev genci kavramı, uluslararası literatürde “NEET” olarak bilinen “ne eğitimde ne istihdamda ne de mesleki eğitimde olan” gençleri ifade eder. Bu gençler çoğu zaman eğitim veya çalışma hayatına katılmak istese de, işsizlik, yönsüzlük, beceri uyumsuzluğu ve beklenti-maliyet dengesi gibi nedenlerle sistemin dışında kalabiliyor. Evde kalma hali zamanla sosyal izolasyona dönüşerek sorunu daha kalıcı hale getirebiliyor.
Ev genci olmanın temel nedenleri
Ev genci olmanın en önemli nedeni işsizlik olarak öne çıkıyor. Gençlerin bir kısmı iş bulamıyor, bir kısmı ise bulduğu işte ağır koşullar, düşük ücret veya beklentilerin karşılanmaması gibi nedenlerle devam edemiyor. Eğitimden erken kopma, mesleki yönlendirme eksikliği ve iş piyasasında yeterli fırsat bulamama da bu tabloyu derinleştiren unsurlar arasında yer alıyor.
Türkiye’de durum ne
Türkiye’de ev genci sayısının 4.000.000’un üzerinde olduğu yönünde değerlendirmeler bulunuyor. TÜİK verilerine göre ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin oranı % 22,9 seviyesine ulaştı. Bu oran, gençlerin önemli bir bölümünün eğitim ve çalışma dışında kaldığını gösteriyor.
Psikolojik ve sosyal etkiler
Evden çıkmama ve sosyal bağların zayıflaması, bu grupta psikolojik sorunların daha sık görülmesine zemin hazırlayabiliyor. Depresif bozukluk, anksiyete bozukluğu, oyun ve internet bağımlılığı gibi sorunların daha sık gündeme geldiği, sosyal uyumsuzluğun da zamanla arttığı belirtiliyor. Sorumluluk almaktan uzaklaşma ve özgüvende gerileme gibi sonuçlar, gençlerin yeniden eğitim veya işe dönmesini daha da zorlaştırabiliyor.
Ekonomik etkiler ve ülkeye maliyeti
Ev gençlerinin üretim dışında kalması, ülke ekonomisi açısından potansiyel üretim kaybı anlamına geliyor. Milyonlarca gencin iş gücüne katılamaması, büyüme kapasitesini sınırlandırırken, kayıt dışı ve kısa süreli işlere yönelim gibi riskleri de artırabiliyor. Bu durumun yalnızca ekonomik değil, güvenlik ve toplumsal uyum açısından da farklı sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor.
Ev genci olmak ile işsiz olmak arasındaki fark
Ev genci kavramı, yalnızca resmi işsizleri kapsamaz. Umudunu kaybettiği için iş aramayan ancak çalışmaya hazır olanlar veya tam zamanlı iş bulamadığı için eksik istihdamda kalanlar da bu geniş alanın içinde değerlendirilebilir. Bu nedenle ev genci olgusu, dar tanımlı işsizlik oranlarının ötesinde bir tabloyu yansıtır.
Dünya ve Türkiye hangi çözümleri deniyor
Birçok ülkede ev gençlerini eğitim ve istihdam sistemine yeniden dahil etmeyi hedefleyen programlar uygulanıyor. Avrupa Birliği’nde “Gençlik Garantisi” kapsamında, okulu bitiren veya işsiz kalan her gence belirli bir süre içinde iş, staj, çıraklık ya da eğitim fırsatı sunulması hedefleniyor. Bazı ülkelerde girişimcilik destekleri ön plana çıkarken, bazı ülkelerde okul sürecinde mesleki yönlendirme ve pratik eğitim modelleriyle gençlerin erken dönemde iş dünyasına temas etmesi amaçlanıyor.
Türkiye’de ise girişimcilik destekleri, sigorta teşvikleri ve aktif iş gücü programlarının güçlendirilmesi gündemde. Ayrıca sosyal iş danışmanlığı benzeri bireysel rehberlik modelleriyle gençlerin ihtiyaçlarına göre yönlendirilmesi ve yeniden sisteme kazandırılması planlanıyor.
Dikkat edilmesi gerekenler
Ev gençleri sorunu, yalnızca tek bir politika ile çözülebilecek bir başlık olarak görülmüyor. Eğitimden işe geçişin kolaylaştırılması, beceri uyumunun artırılması, psikososyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi ve gençlerin güvenli bir şekilde iş piyasasına yönlendirilmesi, çözümün temel adımları arasında yer alıyor.
