Döviz Dönüşüm Desteğinde Yeni Dönem: Yüzde 2 Destek İçin Döviz Pozisyonu Şartı Geldi

Firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerini Türk lirasına çevirmelerine sağlanan yüzde 2 oranındaki destek yeniden düzenlendi. Yeni sistemde döviz almama taahhüdü yerine firmanın döviz pozisyonu esas alınacak. Firmalar, Merkez Bankasının belirleyeceği döviz pozisyonu oranını aşmamaları şartıyla destekten yararlanabilecek. Gerçeğe aykırı beyanda bulunan şirketlerden destek kur farkı ve faiziyle geri alınabilecek; yaptırımlar aynı şirket grubundaki diğer firmalara da genişletilebilecek.

Döviz Dönüşüm Desteği Tebliği Değiştirildi

Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ’de kapsamlı değişiklik yapıldı.

2026/11 sayılı değişiklik Tebliği, 1 Ağustos 2026 tarihli ve 33327 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Düzenlemeyle yüzde 2 oranındaki döviz dönüşüm desteğinin temel şartları, banka kontrolleri, şirket gruplarının sorumluluğu, inceleme süreci ve usulsüz yararlanma hâlinde uygulanacak yaptırımlar yeniden belirlendi.

Tebliğ hükümlerinin büyük bölümü 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Desteğin uygulama süresini 31 Ocak 2027’ye uzatan hüküm ise 1 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.

Yüzde 2 Döviz Dönüşüm Desteği Devam Edecek

Yeni düzenlemede destek oranı değiştirilmedi.

Firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerini aracı banka üzerinden Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına satmaları hâlinde, Türk lirasına çevrilen tutarın yüzde 2’si kadar dönüşüm desteği ödenmeye devam edilecek.

Desteğin hesaplanmasında dövizin Merkez Bankasına satıldığı gün, TCMB tarafından belirlenen usule göre ilan edilen döviz alış kuru esas alınacak.

Örnek Hesaplama

Bir firmanın yurt dışı kaynaklı 1 milyon ABD dolarını, dönüşüm kurunun 48 TL olduğu bir tarihte Merkez Bankasına sattığını varsayalım.

Türk lirası karşılığı:

1.000.000 USD × 48 TL = 48.000.000 TL

Yüzde 2 dönüşüm desteği:

48.000.000 TL × %2 = 960.000 TL

olacak.

Bu örnekte firma, döviz satış karşılığı olan 48 milyon TL’ye ilave olarak 960 bin TL destek alabilecek.

Gerçek hesaplama, işlem gününde TCMB tarafından belirlenen dönüşüm kuru ve uygulama talimatındaki diğer koşullar üzerinden yapılacak.

Döviz Almama Taahhüdü Yerine Döviz Pozisyonu Şartı Geliyor

Mevcut sistemde firmalar yüzde 2 dönüşüm desteğinden yararlanabilmek için Merkez Bankasınca belirlenen süre boyunca döviz satın almama taahhüdünde bulunuyordu.

Yeni sistemde bu yöntem değişiyor.

1 Ekim 2026’dan itibaren destekten yararlanmak isteyen firmanın, Merkez Bankasınca belirlenecek döviz pozisyonu oranını aşmaması gerekecek.

Firma destek talebinde bulunmadan önce döviz pozisyonu oranının belirlenen sınırın altında olduğunu aracı bankaya belgelemek zorunda olacak.

Böylece destek uygulamasında yalnızca döviz satış işlemi değil, firmanın bilançosundaki ve mali yapısındaki döviz varlıkları ile döviz yükümlülükleri de önem kazanacak.

Döviz pozisyonu oranının nasıl hesaplanacağı ve hangi sınırın uygulanacağı Tebliğ’de rakamsal olarak açıklanmadı. Bu ayrıntılar TCMB tarafından yayımlanacak uygulama usul ve esaslarıyla belirlenecek.

Eski Döviz Almama Taahhütleri Devam Edecek

Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce verilen döviz almama taahhütleri bakımından eski hükümler uygulanmaya devam edecek.

Buna göre 1 Ekim 2026’dan önce destekten yararlanarak döviz almama taahhüdünde bulunan bir firmanın, taahhüdüne aykırı hareket etmesi hâlinde yeni döviz pozisyonu hükümleri değil, taahhüdün verildiği tarihte yürürlükte bulunan yaptırımlar uygulanacak.

Bu geçiş düzenlemesi, devam eden işlemlerin yeni kurallardan etkilenmesini önleyecek.

Destek Süresi 31 Ocak 2027’ye Uzatıldı

Döviz dönüşüm desteğinin uygulama süresi daha önce 31 Temmuz 2026 olarak belirlenmişti.

Yeni Tebliğ ile bu tarih 31 Ocak 2027 olarak değiştirildi. Süre uzatımına ilişkin hüküm, Tebliğin yayımlandığı 1 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.

Buna göre uygulama, aksi yönde yeni bir düzenleme yapılmadığı sürece 31 Ocak 2027’ye kadar devam edecek.

Ancak 1 Ekim 2026 tarihinden itibaren yapılacak işlemlerde yeni döviz pozisyonu ve denetim şartları uygulanacak.

Satılan Döviz Firmaya İade Edilmeyecek

Tebliğde, Merkez Bankasına satışı yapılan dövizin hiçbir şekilde firmaya iade edilmeyeceği açıkça düzenlendi.

Bu hüküm, firmanın daha sonra;

• Destek talebinden vazgeçmesi,
• Gerekli belgeleri sunmaması,
• İncelemeye alınması,
• Destek talebinin reddedilmesi

gibi durumlarda da döviz satış işleminin geri alınamayacağı anlamına geliyor.

Örneğin firma dövizini Merkez Bankasına sattıktan sonra gerekli bilgi ve belgeleri sunmazsa destek ödemesi alamayabilecek ancak sattığı dövizi geri talep edemeyecek.

Bu nedenle firmaların işlemden önce destek şartlarını ve sunmaları gereken belgeleri eksiksiz biçimde kontrol etmeleri önem taşıyor.

Yurt Dışı Kaynaklı Dövizin Kontrolünü Banka Yapacak

Merkez Bankasına satılacak dövizin gerçekten yurt dışı kaynaklı olup olmadığını aracı banka tespit edecek.

Aracı banka bu amaçla firmadan gerekli gördüğü tüm bilgi ve belgeleri isteyebilecek.

Bankalar özellikle;

• İhracat bedellerini,
• Yurt dışına verilen hizmetlerden elde edilen gelirleri,
• Dövizin yurda giriş kayıtlarını,
• Gümrük ve banka belgelerini,
• Fatura ve sözleşmeleri,
• Firma ile ödeme gönderen kişi arasındaki ilişkiyi

inceleyebilecek.

Yurt dışı kaynaklı olduğu yeterli şekilde kanıtlanamayan dövizler için destek talebi kabul edilmeyebilecek.

TCMB’nin önceki uygulama talimatında da yurt dışı kaynaklı döviz kapsamında ihracat gelirleri, yabancılara sunulan hizmetlerden doğan belirli döviz gelirleri ve serbest bölge satışlarından elde edilen gelirler gibi kalemler yer alıyordu.

Firmalara Destek Üst Sınırı Getirilebilecek

TCMB, firmaların destek kapsamında satabileceği döviz miktarına veya alabileceği toplam destek tutarına üst limit koyabilecek.

Üst limit belirlenirken firmanın;

• Kârlılığı,
• İş gücü maliyeti,
• Oluşturduğu katma değer

dikkate alınacak.

Tebliğe göre üst limit, firma kârlılığı ile iş gücü maliyetinden oluşan katma değer tutarları esas alınarak TCMB’nin belirleyeceği yöntemle hesaplanacak.

Belirlenen üst limiti aşan firmaların destek talepleri karşılanmayacak.

Bu düzenleme, desteğin firmanın gerçek ekonomik faaliyetiyle ve Türkiye’de oluşturduğu katma değerle ilişkilendirilmesini amaçlıyor.

Üst limit hesabında kullanılacak mali tablo dönemi, iş gücü maliyetinin kapsamı ve grup şirketlerinin birlikte değerlendirilip değerlendirilmeyeceği henüz açıklanmadı.

Dış Ticaret Şirketlerinin Getirdiği Döviz Tedarikçi Adına Satılabilecek

Aracılı ihracat işlemleri için özel bir düzenleme getirildi.

Dış Ticaret Sermaye Şirketleri, Sektörel Dış Ticaret Şirketleri ve diğer aracı ihracatçılar tarafından yurda getirilen dövizler, bu şirketlere ürün sağlayan tedarikçi firmalar adına Merkez Bankasına satılabilecek.

Bu durumda;

• Döviz pozisyonu şartını tedarikçi firma sağlayacak,
• Gerekli belgeleri tedarikçi firma bankaya sunacak,
• Dönüşüm desteği doğrudan tedarikçi firmanın hesabına aktarılacak,
• Döviz satışı hukuken tedarikçi firma tarafından yapılmış kabul edilecek.

Bu uygulama, ihracatı aracılar üzerinden gerçekleştiren üretici ve tedarikçi firmaların da yüzde 2 destekten yararlanmasına imkân verecek.

Bankalar Dönüşüm İşleminden Komisyon Alabilecek

Yeni düzenlemeyle aracı bankalara döviz dönüşüm desteği işlemleri için firmalardan komisyon alma hakkı tanındı.

Ancak bankaların serbestçe herhangi bir oran belirlemesi mümkün olmayacak. Alınabilecek azami komisyon oranını TCMB belirleyecek.

Bu nedenle firmaların destek avantajını hesaplarken banka komisyonunu da dikkate alması gerekecek.

Örneğin yüzde 2 destek alınan bir işlemde banka tarafından komisyon kesilmesi hâlinde firmanın net mali avantajı yüzde 2’nin altında kalabilecek.

Azami komisyon oranı ve tahsilat şekli TCMB uygulama düzenlemesiyle açıklanacak.

Firma Kontrolü Kavramı Tebliğe Eklendi

Yeni düzenlemede “firma kontrolü” kavramı tanımlandı.

Buna göre bir firmanın başka bir firmayı kontrol ettiği kabul edilebilmesi için doğrudan veya dolaylı olarak;

• Sermayenin en az yüzde 50’sine,
• Oy hakkının en az yüzde 50’sine,
• Yönetim kurulu üyelerinin en az yüzde 50’sini seçme hakkına veya
• Yönetim kurulu üyelerinin en az yüzde 50’sine

sahip olması gerekecek.

Bu tanım özellikle usulsüz destek kullanımında uygulanacak grup şirketi yaptırımları açısından önem taşıyor.

Bir firmadaki usulsüzlük yalnızca işlemi yapan şirketi değil, onu kontrol eden veya onun tarafından kontrol edilen diğer şirketleri de etkileyebilecek.

Gerçeğe Aykırı Beyanda Destek Kur Farkıyla Geri Alınacak

Firmanın döviz pozisyonuna ilişkin bildiriminin gerçeğe aykırı olduğunun veya destekten usulsüz biçimde yararlanıldığının tespit edilmesi hâlinde ödenen destek geri alınacak.

Ancak geri alınacak tutar yalnızca firmaya ödenen yüzde 2 destekle sınırlı olmayacak.

Hesaplamaya;

• Ödenen dönüşüm desteği,
• İlgili dönem boyunca oluşan kur farkı,
• Desteğin ödendiği tarihten tespit tarihine kadar hesaplanacak faiz

dâhil edilecek.

Faiz hesabında, usulsüzlüğün tespit edildiği tarihte geçerli olan TCMB’nin ilan ettiği en yüksek gecelik borç verme faiz oranı kullanılacak.

Geri Alma Örneği

Bir firmaya 1 milyon TL dönüşüm desteği ödendiğini varsayalım.

Sonradan işlemin usulsüz olduğu tespit edilirse firma yalnızca 1 milyon TL’yi geri ödemeyecek.

Bu tutara;

• İşlem tarihinden tespit tarihine kadar oluşan kur farkı,
• TCMB’nin en yüksek gecelik borç verme oranı üzerinden hesaplanan faiz

eklenecek.

Dolayısıyla geri alınacak toplam tutar, başlangıçta alınan destekten önemli ölçüde yüksek olabilecek.

Destek ve TCMB Kredileri Geçici Olarak Kapatılabilecek

Usulsüz veya gerçeğe aykırı destek kullanımının tespit edilmesi hâlinde ilgili firmanın;

• Yeni döviz dönüşüm desteği talepleri,
• TCMB kaynaklı kredi başvuruları,
• TCMB kaynaklı kredi kullanım talepleri

belirli süre boyunca kabul edilmeyecek.

Yasaklama süresi TCMB tarafından;

• İhlalin tutarı,
• İhlalin niteliği,
• Aynı fiilin tekrarlanıp tekrarlanmadığı

dikkate alınarak belirlenecek.

Böylece yaptırım yalnızca alınan desteğin geri ödenmesiyle sınırlı kalmayacak; firmanın reeskont kredileri ve diğer TCMB kaynaklı finansman imkânlarına erişimi de engellenebilecek.

TCMB ayrıca olayın niteliğine göre ilgili kişiler hakkında suç duyurusunda bulunulmasına karar verebilecek.

Yaptırım Aynı Şirket Grubuna Yayılabilecek

Usulsüz destek kullanan firmanın borcu tamamen ödeninceye kadar, yalnızca bu firmanın değil ilişkili şirketlerin de destek ve kredi talepleri kabul edilmeyebilecek.

Kapsama;

• Usulsüzlük yapan firmanın kontrol ettiği şirketler,
• Usulsüzlük yapan firmayı kontrol eden şirketler,
• Firmayı kontrol eden gerçek veya tüzel kişilerin kontrol ettiği diğer şirketler

girecek.

Bu şirketlerin döviz dönüşüm desteği talepleri ile TCMB kaynaklı kredi başvuruları ve kullanım talepleri, geri alınması gereken tutar tamamen ödeninceye kadar durdurulabilecek.

Bu nedenle grup şirketlerinde tek bir firmanın gerçekleştirdiği hatalı veya usulsüz işlem, grubun diğer şirketlerinin finansmana erişimini de etkileyebilecek.

Bankalar Şüpheli İşlemleri TCMB’ye Bildirecek

Aracı bankalara da yeni sorumluluklar getirildi.

Bankalar;

• Şüpheli döviz dönüşüm desteği işlemlerini TCMB’ye bildirmek,
• TCMB tarafından geri alınmasına karar verilen tutarların tahsili için gerekli önlemleri almak,
• İlişkili ve kontrol kapsamındaki firmaları TCMB’ye bildirmek

zorunda olacak.

TCMB’nin bankaya gönderdiği geri ödeme bildiriminden itibaren bir ay içinde gerekli tutar Merkez Bankasına aktarılmazsa TCMB, söz konusu tutarı aracı bankanın kendi nezdindeki hesaplarından resen tahsil edebilecek.

Bu hüküm, bankaların firma beyanı ve belgeleri üzerinde daha ayrıntılı inceleme yapmasına neden olabilecek.

Firmalar İncelemeye Alınabilecek

TCMB, destek talebinde bulunan firmalardan ilave bilgi ve belge sunmalarını isteyebilecek.

Talep edilen belgeleri aracı bankaya veya TCMB’ye vermeyen firmaların destek talepleri kabul edilmeyecek.

Döviz daha önce satılmışsa, belgelerin sunulmaması nedeniyle destek ödenmese bile satılan döviz iade edilmeyecek.

TCMB;

• Sunulan belgeler,
• Banka kayıtları,
• Diğer kamu kurumlarından edinilen veriler,
• Şüpheli işlem bildirimleri

üzerinden firmayı incelemeye alabilecek.

İnceleme doğrudan TCMB tarafından yapılabileceği gibi aracı bankaya da yaptırılabilecek.

İnceleme Süresince Destek Ödenmeyecek

İncelemeye alınan firmalara, inceleme tamamlanıncaya kadar döviz dönüşüm desteği ödenmeyecek.

İnceleme sonucunda;

• Gerçeğe aykırı beyan,
• Usulsüzlük,
• Amaca aykırı kullanım

tespit edilirse destek talebi reddedilecek ve geri alma yaptırımları uygulanacak.

Herhangi bir aykırılık bulunmazsa destek talebi incelemenin tamamlandığı tarihten sonra kabul edilecek.

Tebliğ’de incelemenin azami süresi belirlenmedi. Bu süreyi TCMB belirleyecek.

Firmalar İşlem Öncesinde Hangi Belgeleri Hazırlamalı?

Yeni sistemle birlikte firmaların destek başvurusu öncesinde daha kapsamlı hazırlık yapması gerekecek.

Özellikle şu bilgi ve belgelerin hazır bulundurulması yararlı olacaktır:

• Dövizin yurt dışı kaynaklı olduğunu gösteren banka kayıtları,
• İhracat faturaları ve gümrük beyannameleri,
• Hizmet ihracatı sözleşmeleri ve faturaları,
• Döviz transfer dekontları,
• Güncel mali tablolar,
• Döviz varlık ve yükümlülük dökümleri,
• Döviz pozisyonu oranı hesabı,
• Ortaklık ve yönetim yapısını gösteren belgeler,
• Firma kârlılığı ve iş gücü maliyeti kayıtları,
• Aracılı ihracat varsa tedarikçi ve aracı ihracatçı arasındaki sözleşme.

Belgelerdeki bilgilerin muhasebe, banka ve ticaret sicili kayıtlarıyla uyumlu olması gerekiyor.

Yürürlük Tarihleri Neden Önemli?

2026/11 sayılı Tebliğ iki farklı yürürlük tarihi belirledi.

1 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe giren hüküm:

• Uygulama süresinin 31 Temmuz 2026’dan 31 Ocak 2027’ye uzatılması.

1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girecek hükümler:

• Döviz pozisyonu oranı şartı,
• Yeni destek hesaplama ve kontrol sistemi,
• Firma kontrolü tanımı,
• Destek üst limitleri,
• Aracılı ihracat işlemleri,
• Banka komisyonu,
• Usulsüz yararlanma yaptırımları,
• Grup şirketi kısıtlamaları,
• İnceleme ve belge isteme hükümleri.

Bu nedenle 1 Ağustos-30 Eylül 2026 tarihleri arasındaki işlemlerde mevcut sistemin, 1 Ekim 2026’dan itibaren ise yeni sistemin uygulanması bekleniyor.

Yeni TCMB uygulama talimatının yayımlanmasıyla geçiş döneminin ayrıntıları kesinleşecek.

Firmalar İçin En Önemli Değişiklikler

Yeni düzenlemeyle öne çıkan değişiklikler şöyle özetlenebilir:

• Yüzde 2 destek oranı korundu.
• Destek uygulaması 31 Ocak 2027’ye uzatıldı.
• Döviz almama taahhüdü yerine döviz pozisyonu şartı getirildi.
• TCMB firmalara satış ve destek üst limiti koyabilecek.
• Aracılı ihracatta destek tedarikçiye ödenebilecek.
• Bankaların komisyon almasına izin verildi.
• Satılan dövizin hiçbir durumda iade edilmeyeceği açıkça düzenlendi.
• Gerçeğe aykırı işlemlerde destek kur farkı ve faizle geri alınacak.
• TCMB kredilerine erişim geçici olarak durdurulabilecek.
• Yaptırımlar aynı şirket grubundaki diğer firmalara yayılabilecek.
• Şüpheli firmalar inceleme süresince destek alamayacak.

Yeni Sistem Firmalar Açısından Ne Anlama Geliyor?

Düzenleme, yüzde 2 oranındaki desteği sürdürürken yararlanma ve denetim koşullarını önemli ölçüde sıkılaştırıyor.

Eski sistem ağırlıklı olarak döviz almama taahhüdüne dayanırken yeni sistemde firmanın;

• Döviz pozisyonu,
• Mali yapısı,
• Kârlılığı,
• İş gücü maliyeti,
• Şirket grubu ilişkileri

birlikte değerlendirilebilecek.

Bu nedenle destek artık yalnızca dövizin kaynağının belgelenmesi ve satış işleminin yapılmasından ibaret olmayacak. Firmanın bütün mali ve ortaklık yapısının destek şartlarıyla uyumlu olması gerekecek.

Özellikle grup şirketlerinin, tek bir firmadaki ihlalin diğer şirketlerin TCMB kredilerine erişimini de engelleyebileceğini dikkate alarak merkezi bir kontrol mekanizması kurması önem taşıyor.